وسىعان وراي, ۇلتتىق مادەنيەت پەن بىرەگەيلىكتى ساقتاۋ مەن قايتا جاڭعىرتۋ يدەياسى نەگىزىندە ەلباسىمىزدىڭ جارلىعىمەن شىلدە ايىنىڭ 1-جەكسەنبىسى كۇنى «ۇلتتىق دومبىرا كۇنى» دەپ بەلگىلەنگەن-ءدى. جاعىمدى جاڭالىق جۇرەگىمىزگە جىلى ۇيالاپ, جانىمىزدى جادىراتتى. ايتۋلى مەرەكەنى 2 جىل قاتارىنان بارشا قازاق ەلى بولىپ اتاپ وتۋدەمىز. قۋاناتىن جاعداي, ۇزاعىنان بولسىن.
دومبىرا – قازاقتىڭ كيەسى, قاسيەتى, قازىناسى. قازاق پەن دومبىرا ەگىز ۇعىم. كۇنى كەشەگە دەيىن ءار ءۇيدىڭ تورىندە ءىلۋلى تۇراتىن ۇلتتىق اسپابىمىزدىڭ كۇمبىرلەگەن ءۇنى بۇگىندە الىستاپ بارا جاتقانداي ەدى. تەلەارنالاردان دومبىرانىڭ داۋىسىن ەستۋ مۇڭعا اينالعانى بىلاي تۇرسىن (ونىڭ ورنىن سالماقسىز تەلەارنالار مەن باعدارلامالاردىڭ جاۋلاپ العانى شىندىق), شىلدەحانا, بەسىك تويى, تۇساۋكەسەر, ءتىلاشار, بەتاشار سياقتى ءداستۇرلى تويلارىمىز داڭعىرلاعان ەسترادا اۋەنىنە بايلانبادى ما؟ دومبىرامەن اۋەلەتە شىرقالىپ, تيەسىلى سىيلىق يەسىن تاباتىن «تويباستار» ءداستۇرىنىڭ ءتۇر-سيپاتى مۇلدە وزگەرگەنىنە ءبارىمىز كۋامىز. قۇرمەتتى قوناق كەلگەندە «اۋىلدىڭ التى اۋىزى» ايتىلىپ, «قوناقكادەمەن» جالعاسا انمەن ورىلەتىن وتىرىستار كوزدەن بۇل-بۇل ۇشقالى قاشان؟ اراسىندا ۇلكەندەردىڭ ادەمى اڭگىمەلەرى تىڭدالاتىن.
دومبىرا – بۇل ءومىردىڭ ءبىر بولىگى, ءار قازاق جانىنىڭ ءبىر بولىگى. ءبىزدىڭ شەكسىز دالامىزدى تاماشا اۋەنسىز, دومبىراسىز ەلەستەتۋ مۇمكىن ەمەس. قازاقتىڭ مۋزىكا مادەنيەتىنىڭ حالىقتىڭ رۋحاني دامۋىندا ماڭىزى زور. قازاق تاريحىنىڭ كوپتەگەن عاسىرلار بويى ۇرپاقتان ۇرپاققا جەتكەن اسقاق مۇراسى بار. ول مۇرا دومبىرادا ساقتالعان.
دومبىرا كۇنىنىڭ بەلگىلەنۋى جايدان-جاي ەمەس. بۇل رۋحاني جاڭعىرۋ باعىتىنداعى ەڭ سۇبەلى تىرلىكتىڭ ءبىرى بولماق. وسى كۇننىڭ اياسىندا ۇلتتىق اسپابىمىزدى ۇلىقتاۋ ماقساتىندا تىڭ باستامالار بوي كوتەرىپ, كوپتەن بەرى قولداۋ تاپپاي جۇرگەن يگى دۇنيەلەر قايتا جاڭعىرۋدا. كوپ نارسەدەن ءۇمىتتىمىز. كوك ساندىقتان دومبىرا ۇنىمەن استاستىرىلعان سالماقتى دۇنيەلەردىڭ كوپتەپ جارىق كورۋىن جانىمىز قالايدى. ەڭ دۇرىسى, ناۋقانشىلىقتان ادا, ءوزىنىڭ قوڭىر ءۇنى مەن قوڭىر بولمىسىنا ساي, ۇلتىمىزدىڭ جادىن قايتا ءبىر جاڭعىرتاتىنداي كۇن بولسا ەكەن دەيمىز. ول ءۇشىن ۇلتتىق اسپاپتار ءۇنىن بارشاعا قولجەتىمدى بولارلىقتاي «دومبىرا» اتىمەن ناسيحاتتالاتىن جەكە سپۋتنيكتىك تەلەارنا قوسىلسا كوپتىك ەتپەيدى.
قازىرگى تاڭدا جۇمىس ىستەپ تۇرعان «دومبىرا» ۇلتتىق تەلەارناسى IDTV كابەلدىك جەلىدە عانا تارالاتىندىقتان ونى تەك قالالاردا عانا كورۋگە مۇمكىندىك بار. ال بۇگىندە جالپى قازاقستان بويىنشا 3500 اۋىل بار. اۋىلدارداعى تۇرعىنداردىڭ باسىم بولىگى قاراكوزدەرىمىز ەكەنىن ەسكەرسەك, ەلىمىزدەگى قازاقتاردىڭ جارتىسىنان استامى اۋىلدىق جەرلەردە تۇرادى دەگەن ءسوز. بۇل – جالعان ستاتيستيكا ەمەس, مۇنى ەسكەرگەن ءجون.
اۋىل قازاعىمىزدىڭ التىن بەسىگى, ۇلتتىق قايماقتىڭ ۇيىتقى مەكەنى دەپ داڭعارالاپ جاتامىز. ەندەشە سول قازاعىمىز تاماشالاي الاتىن جانە رۋحاني ازىق الاتىن جاعداي تۋعىزۋ كەرەك دەسەك, «دومبىرا» ۇلتتىق تەلەارناسىن وتاۋ تۆ جەرسەرىكتىك تەلەجەلى تارالىمىنا قوسۋدى سۇرانامىز. بۇل سۇرانىس بارشا ەلدىڭ كوكەيىندەگى ماسەلە دەپ تۇسىنگەن ابزال.
ۇلى ۇلتتىڭ ۇلانى, ۇلىقتا دومبىراڭدى!
«Egemen Qazaqstan» جالپىۇلتتىق رەسپۋبليكالىق گازەتىن ەلىمىزدىڭ ايماقتارىندا ۇلت مۇددەسىن قوزعاۋشى باستى باسىلىم دەپ بىلەدى. وسى حاتتا جولداپ وتىرعان تاقىرىپتى ءوربىتىپ, «دومبىرا» ۇلتتىق تەلەارناسىن بارشا قازاق ەلى كورە الاتىنداي وتاۋ تۆ سپۋتنيكتىك تەلەۆيزيالىق جەلىگە قوسىلۋىنا مۇرىندىق بولۋىنا جانە ۇندەۋ تاستاۋىن سىزدەردەن, قايمانا قازاق سۇرانادى دەپ بىلەرسىزدەر.
الديار كوبەەۆ
جامبىل وبلىسى,
جۋالى اۋدانى
