ءححى عاسىردىڭ باسىندا سول كەپ ءبىزدىڭ باسىمىزعا دا كەلدى. اۋىلدان جاپپاي كوشكەن حالىق الماتىنىڭ اينالاسىنا جاپاتارماعاي قونىس تەپتى. جارىققا جارىماعان, جولدارى بالشىق-شالشىق, قىس بولسا ىس پەن ءتۇتىن باسقان اۋىلدار قاپتادى. «اۋىز سۋ جوق» دەپ قاۋعالارىن قاڭعىرلاتقان تۇرعىنداردى تەلەديداردان تالاي كوردىك.
قازىر كەرەمەت بوپ كەتتى دەۋدەن اۋلاقپىز. ايتكەنمەن كوشەلەر تۇزەلدى, جول توسەلدى, اۋىز سۋ باردى, مەكتەپتەر سالىندى, كوگىلدىر وتىن تارتىلدى. بىراق كوشەلەرى تۇزەلمەگەن, اۋىز سۋ بارماعان, مەكتەبىنە بالا سىيماعان, كوگىلدىر وتىن كوزىنەن بۇلبۇل ۇشقان ەلدى مەكەندەر دە بار.
ءتىپتى سونىڭ ءبارى جولعا قويىلدى دەگەننىڭ وزىندە, ونداعى حالىق تا وركەنيەت زامانىنداعىداي ءومىر سۇرگىسى كەلەدى. مىنا زاماندا ۇنەمى سوركىلدەپ جۇمىسقا بارىپ-كەلىپ قانا ءومىر ءسۇرۋ مۇمكىن ەمەس. ولاردىڭ دا قۇدايدان ءۇمىتى بار, ءوسىپ كەلە جاتقان ۇرپاعى بار.
قازاق قاشانعى قارا تىرشىلىكتىڭ سوڭىندا عانا سالپاقتاپ جۇرۋگە ءتيىس؟ وسى سۇراق الماتىنىڭ اينالاسىنان تاڭدا كەلىپ, كەشكە قايتاتىن قالىڭ ءنوپىردى كورگەن سايىن كوكىرەگىڭدى جىبىرلاتاتىن دا تۇراتىن. بۇلار قالاعا نەگە كەلە بەرەدى دەيىن دەسەڭ, كوبىنىڭ تىرشىلىك كوزى قالادا, قالاعا سابىلماعاندا نە ىستەيدى؟
الماتى قالاسىنىڭ اكىمى باقىتجان ساعىنتاەۆ جاقىندا وسىعان بايلانىستى ءبىر دەرەك كەلتىردى. قالا ماڭىن قوسا ەسەپتەگەندەگى حالىق سانى 3 ميلليونعا جاقىنداپ قالىپتى. وسى ءۇش ميلليوننىڭ جارتىسىنا جۋىعى قالا سىرتىنداعى ەلدى مەكەندەردە تۇرادى ەكەن. قالا بۇل كورسەتكىشكە اۋىلدان كوشىپ كەلگەن تۋمالاستارىمىز ارقىلى جەتىپ وتىر.
ەندىگى جەردە ۇلتتىڭ وزەگى بۇرىنعىداي اۋىل ەمەس, قازاقىلانا باستاعان قالا بولاتىن شىعار. وندا الماتى سياقتى ۇلكەن مەگاپوليس ىقپالدى كۇشكە اينالارى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. اسىرەسە قالا ماڭىنداعى حالىق تىڭ كۇش رەتىندە تەز ءوسىپ جەتىلىپ كەلەدى. ەندەشە ولار نەنىڭ كۇيىن كەشىپ جاتىر دەگەن سۇراقتىڭ تۋى دا زاڭدى.
ماقالامىزدىڭ باسىندا فرانتسۋزدىڭ اتاقتى جازۋشىسى ەميل زوليانىڭ ءسوزىن بەكەر كەلتىرگەمىز جوق. تاۋەلسىزدىك العان العاشقى جىلدارى قالا سىرتىنداعى بوس جاتقان جەرلەردە اياق استىنان كيىز ۇيلەر پايدا بولا كەتەتىن ەدى. كەيبىرەۋلەر ولارعا شىڭعىس حاننىڭ ۇرپاعى كەلىپ قونىس تەۋىپ جاتقانداي ۇدىرەيە قاراساتىن.
سول اۋىلدار قازىر ۇلكەن ەلدى مەكەندەرگە اينالدى. الماتىنىڭ اينالاسى حالىققا لىق تولدى. ەندى ولارمەن ساناسساڭ دا ساناساسىڭ, ساناسپاساڭ دا ساناساسىڭ. بىراق كۇندەلىكتى كەزدەسەتىن ماسەلەلەرىن شەشىپ بەرۋ ءبىر باسقا دا, كەشە عانا الىس اۋىلداردان بوسىپ كەلگەن حالىقتى وركەنيەت كوشىنە قوسۋ ءبىر باسقا. كەيىنگى جوبا «جاڭا الماتى» دەپ اتالىپ تا ۇلگەرىپتى. قۇلاققا اۋەلگى تيگەنى «ۇلكەن الماتى» مەگاجوباسى بولاتىن.
بۇل جوبا بويىنشا قالا ماڭىنداعى ەلدى مەكەندەردىڭ تۇرمىسى قالامەن تەڭەستىرىلمەكشى. وسى يدەيا بىزگە وتە تانىس سياقتى كورىندى. كەڭەس زامانىندا دا اۋىل مەن قالانى تەڭەستىرەمىز دەگەن ناۋقان جۇرگەن. بىراق ول جاڭا ءوسىپ كەلە جاتقان ۇرپاقتى ارزان ەڭبەك كۇشى رەتىندە اۋىلدا قالدىرۋدىڭ امالى بولاتىن. جاس شوپاندار بريگاداسى, تراكتورشى قىزدار بريگاداسى دەگەندەر سول ءۇشىن قۇرىلعان. ال ەندىگىسى نە؟
ايتايىن دەگەنىمىز, كەڭەس زامانىندا قالانىڭ قاراسىن سيرەك كورىپ كەلگەن قالىڭ قازاعىما بۇدان نە تيەدى؟ الماتىنىڭ ماڭىنا كوشىپ كەلگەندەر دە, كوشىپ كەتكەندەردىڭ ورنىن باسقاندار دا سول كومسومول-جاستار بريگاداسى مۇشەلەرىنىڭ بۇگىنگى ۇرپاقتارى. بۇكىل جيعان-تەرگەندەرى ءۇي, جەر ساتىپ الۋعا كەتتى. ءۇيدى دە سوقتى, جولدى دا سالدى, قۇدىقتى دا قازدى. بالالارىن مەكتەپكە ورنالاستىرا الماي قينالعان كەزدەرىنە دە كۋامىز.
ولار دا الماتىنىڭ توڭىرەگىندە تۇرعانمەن, وزدەرىن الماتىدا تۇرامىز دەپ ەسەپتەيدى. ەكىنىڭ ءبىرى وسىندا جۇمىس ىستەيدى, بالا-شاعاسى دا وسىندا وقيدى. قۇدايدىڭ جارىق كۇنىن الماتىدا وتكەرىپ, اۋىلىنا تۇنەۋگە عانا باراتىندار دا جەتىپ ارتىلادى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ولار وزدەرىنىڭ تاعدىرىن الدەقاشان الماتى دەگەن الىپ شاھارعا تەلىپ قويعان.
نە كەرەك, الماتى قازىر اۋزى-مۇرنىنان شىعىپ تۇر. قانداي دا ءبىر شەكتەۋ قويۋ ءوز ءوزىڭدى وزەكتەن تەپكەنمەن بىردەي. وعاشتاۋ ءبىر نارسە ايتىلىپ كەتسە: «قازاقتى تاعى دا قالاعا جولاتقىسى كەلمەي جاتىر» دەگەن ءسوز شىعادى. وسىنىڭ بىردە-ءبىرى وتىرىك ءسوز ەمەس. ەندى نە ىستەۋ كەرەك؟
شىڭعىس حان دەمەكشى, ونىڭ ساراي سالعىزىپ, قالا تۇرعىزعان ۇرپاقتارى دا بولعان. مىنە, سولاردىڭ كەيبىرى سارايعا تۇنەمەي, قالا سىرتىنا كيىز ءۇي تىكتىرىپ ەركىن سامالداپ جاتادى ەكەن. ەگەر بار جاعداي جاسالعان بولسا, تىنىس كەڭىتىپ, ارقانى كەڭگە سالىپ تۇرمىس كەشكەنگە نە جەتسىن. وسى تۇرعىدان العاندا الماتىداي ۇلكەن مەگاپوليستىڭ ماڭايىنداعى ەلدى مەكەندەردىڭ جۇماقتاي بولماسا دا, جۇنتتاي جايناپ, جاقۇتتاي جارقىراپ كەتەتىن-اق ءجونى بار.
الماتىنى قالاي وركەنيەتتى قالاعا اينالدىرامىز دەپ جۇرگەندە, اسپاننان ىزدەگەنىمىز جەردەن تابىلا كەتكەندەي كورىنگەنى سوندىقتان ەدى. كەيبىر وقۋ ورىندارى سوندا بارىپ ورنالاسسا, زاماناۋي دەڭگەيدەگى زاۋىت-فابريكالارى دۇرىلدەپ جۇمىس ىستەپ تۇرسا, سپورت كەشەندەرىن كىرسە شىققىسىز ەتىپ سالىپ بەرەتىن بولسا, قانەكي. ەلىم, جەرىم دەگەن ازاماتتار ايىرىلماي جابىسا كەتەتىن-اق يدەيا سەكىلدى.
الايدا, بۇل يدەيانى ءبىز ءالى تولىق بويعا ءسىڭىرىپ تە ۇلگەرمەگەندەيمىز. ايتپەسە «قالا ماڭىن دامىتۋ كەرەك» دەگەن ءسوز اپ-انىق ايتىلعان. بۇدان بۇرىن باسى باستالىپ تا قويعان اينالما جول دا ءسوز بەن ءىستىڭ اراسى الشاق كەتە قويماسىن اڭداتقان. وعان قوسا ەلەكتر پويىزى دا ىسكە قوسىلسا, الماتى ماڭىنداعىلار ءۇشىن جول ازابى دا جەڭىلدەي تۇسپەك. وسى جاڭالىقتىڭ ءبارى الماتىنىڭ اينالاسىنداعى حالىقتى كوپ-كورىم ەلەڭدەتىپ قويدى.
بۇعان دەيىن دە ء«بىزدىڭ تۇرىپ جاتقان جەرىمىز الماتى قالاسىنىڭ قۇرامىنا ەنگىزىلەتىن بولدى» دەگەن اڭگىمەنى ءار-ءار تۇستان قۇلاعىمىز شالىپ قالاتىن. بۇل ءسوزدى ولار الدەنەدەن ۇمىتتەنىپ ايتاتىن جانە ء«بىز ەندى الماتىلىق بولامىز» دەگەندەي ەستىلەتىن. ول تۇرمىس-تىرشىلىكتىڭ عانا قامى ەمەس, اياۋلى قالاعا دەگەن ماحابباتتىڭ دا كورىنىسى دەسەك قاتەلەسە قويماسپىز. شىنىن ايتساق, جوعارىدا اتالعان جوبا «شەنەۋنىكتەردىڭ شەكپەنىنەن» شىققانمەن, حالىقتىڭ ءوز تىلەۋىنەن تۋعانداي اسەر ەتتى.
ويدا تۇرعان نارسەنى جاسىرىپ نەعىلامىز. قالا اكىمى باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ مۇنداي باستاماعا اقجۇرەكتەنە كىرىسەتىنىن كوزىمىز كورىپ ءجۇر. بىراق ول باستاما اياعىنا دەيىن جەتە مە, ماسەلە سوندا. سوندىقتان «ساعىنتاەۆتىڭ ساعى سىنباسىن» دەپ قولداپ قويعاننىڭ ەش ارتىعى جوق. ەڭ دۇرىسى, «ساعىنتاەۆقا سەنگەن تۋمالاستارىمىزدىڭ ساعى سىنباسىن» دەڭىز.
ايتپەسە سول تۋمالاستاردىڭ ءبىرىنىڭ اۋىلىنا كۇنى كەشە عانا تاعى باردىم. اششى تۇتىننەن ءالى ارىلا قويماپتى. كوگىلدىر وتىنعا ءبىرى قوسىلعان, ءبىرى قوسىلماعان. قايتار جولدا قالاعا كەپتەلەكپەن ارەڭ كىردىم.
جولاي كەڭساي جاققا شىعىپ, قالاعا قارادىم. قازانشۇڭقىرداعى قالانىڭ ۇستىندەگى قارا اسپاندى كورىپ, ءتىلىم بايلانىپ قالا جازدادى. «جاڭا الماتى» جوباسىن تەزىرەك باستاڭىزدارشى!» دەپ ايعاي سالعىم كەلدى. قانشا ايتقانمەن مەن «كەڭسايدا» بيىكتەۋ جەردە تۇردىم, ال ۇلكەن الماتى دوڭگەلەنىپ تابانىمنىڭ استىندا جاتتى...
جۇسىپبەك قورعاسبەك,
«Egemen Qazaqstan»
