الەم • 20 قاراشا، 2019

ۇلى دالا جادىگەرلەرى – ەجەلگى ەللادا تورىندە

35 رەتكورسەتىلدى

قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق مۋزەيى جۋىردا گرەكيا مەملەكەتىنىڭ استاناسى افينا قالاسىنداعى ەپيگرافيالىق مۋزەيىندە « ۇلى دالا: تاريح جانە مادەنيەت» اتتى كورمەسىن اشتى. ول «التىن ادامنىڭ الەم مۋزەيلەرىنە شەرۋى» حالىقارالىق كورمە جوباسى اياسىندا 11 جەلتوقسانعا دەيىن جالعاسادى.

كورمەنىڭ اشىلۋى قارساڭىندا جەر­گىلىكتى بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىل­دەرىمەن ءباسپاسوز ءماسليحاتى ءوتتى. شاراعا قازاقستاننىڭ گرەكيا رەسپۋب­ليكاسىنداعى ەلشىسى الەكسەي ۆولكوۆ، ەجەل­گى جانە مادەني مۇرانىڭ باس ديرەكتورى پوليكسەني ادام-ۆەلەني، افينا­داعى ەپيگرافيالىق مۋزەيدىڭ ديرەكتورى اتاناسسيوس تەموس، ۇلتتىق مۋزەي ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى الماز  نۇرازحان قاتىستى.

سونىمەن قاتار شارا بارىسىندا بەل­گىلى ارحەولوگ، تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور، جال­پى­ۇلتتىق تاۋەلسىز «پلاتينالى تارلان» سىيلىعىنىڭ يەگەرى زەينول­لا ساماشەۆ «ەجەلگى ساقتاردىڭ قازاقستان­داعى مادەني كەشەنى» اتتى ءدارىس وقىدى.

كورمەنىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا ءسوز العان ۇلتتىق مۋزەي ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى الماز نۇرازحان: «التىن ادامنىڭ» الەم مۋزەيلەرىنە شەرۋى» كورمەلىك جوباسى الەمدى ارالاپ كەلەدى. گرەكيا – قازاقستاننىڭ تاريحي-تانىم­دىق كورمەسىن تاماشالاپ وتىرعان ون ەكىنشى مەملەكەت. ەلىمىزدى الەمگە تانىتۋ ماقساتىندا وسى كورمە جوباسى بويىنشا  باعدارلاما ۇسىنعان ەلباسى ن. نازارباەۆقا العىسىمدى بىلدىرەمىن. بۇگىنگە دەيىن قازاقستاننىڭ وڭىرىنەن تابىلعان التىن ادامدار ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ ەرتە داۋىردەگى مادەنيەتىن، تاريحىن اي­قىن­دايتىن ۇلتتىق قۇندىلىقتار بولىپ تابىلادى. كورمە جۇمىستارىنا قولداۋ بىلدىرگەنى  ءۇشىن گرەكيانىڭ مادەنيەت مينيسترلىگىنە، افينا قالاسىنىڭ ەپي­گرافيالىق مۋزەيىنىڭ باسشىلىعى مەن قىزمەتكەرلەرىنە العىسىمدى بىلدىرۋگە رۇقسات ەتىڭىزدەر»، دەدى. 

ەجەلگى ەللادا ەلىنىڭ ەپيگرافيالىق مۇراجايىنا ۇلى دالادان تابىلعان تاريحي قۇندى جادىگەرلەر قويىلىپ، كو­رەر­مەن كوزايىمىنا اينالعانىن ايت­قانىمىز ءجون.

ساقتار (پارسى تىلىنەن اۋدارعاندا «الىپ ەرلەر») – قازاقتاردىڭ ەرتە­دەگى بابالارى. گرەك اۆتورلارىنىڭ شىعار­مالارىندا ولاردى ازيالىق سكيفتەر (saka ءسوزى سكيفتەردىڭ «بۇعى» سوزىنەن
تۋىندايدى)، باسقا ەجەلگى دەرەككوزدەرىن­دە «ۇشقىر اتتى تۋرلار» دەپ كوركەم سي­پاتتاعان. وسى تايپالاردىڭ ۇلكەن ءۇش توبىنىڭ قاتارىندا «التىن ادام» جەرلەنگەن ەسىك قورعانى تابىلعان ايماقتا تۇرعان ساق-تيگراحاۋدتار («شوشاق بورىك­تىلەر») بار بولاتىن. قورعاننان اراسىندا كيىمدەردى بەزەندىرەتىن دەتالدار، سول سياق­تى اشەكەيلەر مەن تۇرمىستىق زاتتار بار ءتورت مىڭنان استام التىن بۇيىم تابىلدى. زەرتتەۋشىلەردىڭ قورىمداعى زاتتاردىڭ توپوگرافياسىن تەر توگىپ زەرت­تەۋلەرى ناتيجەسىندە، كورمەگە ۇسى­نىلىپ وتىرعان ساق جاۋىنگەرىنىڭ كەل­بەتىن جا­ڭا­­دان جاساپ شىعۋ مۇمكىن بولدى. ەسىك قورعانىنان تابىلعان زاتتار اراسىن­دا ەجەلگى جازبا ەسكەرتكىشتەرىنىڭ ءبىرى رۋنا جازۋىمەن جازىلعان جازباسى بار كۇ­مىس توستاعاننىڭ ەكسپوزيتسيادان الار ورنى ەرەكشە.

ەجەلگى دالا ونەرىنىڭ ماڭىزدى ەرەك­شەلىگى سانالاتىن زوومورفتىق بەي­نەلەردىڭ باسىمدىعى دا ميفولوگيا­لىق ويلاۋ ولشەمدەرىمەن بەلگىلەنەدى. مۇ­نىڭ سيۋجەتىنىڭ ءدراماتيزمى جاقسىلىق پەن جاماندىقتىڭ كۇرەسى، جارىق پەن قاراڭعىنىڭ باستاۋى، جاڭا ءومىردىڭ جاسالۋى، قاراما-قايشىلىقتاردىڭ ماڭگىلىك قوزعالىسىنىڭ جانە ماڭگىلىك كۇرەسىنىڭ سيم­ۆولى رەتىندە تۇسىندىرىلەدى. وسىنداي قاراما-قايشىلىقتىڭ ايقىن ۇلگىسى رەتىندە كورمەگە ۇسىنىلعان التىن­نان قالىپتاۋ جانە بەدەرلەۋ تەحنيكاسىمەن جاسالعان V-IV عاسىرلارعا ءتان جاپسىرماسى ءبىرىن-ءبىرى ءدال قايتالايتىن قوس بارىس تۇرىندەگى ايىلباستى ايتۋعا بولادى.

حريستياندىق پەن مۇسىلماندىقتىڭ ورنىعۋىنا قاراي «اڭ ءستيلى» بىرتىندەپ پۇتقا تابىنۋشىلىق پەن تۇسىنىكتەن شىعاتىن باستاپقى ءمانىن جوعالتا باس­تادى. الايدا، باستاپقى سيقىرلى مانى­نەن ايرىلعان جانۋارلاردىڭ ساندىك بەينەلەرى زەرگەرلىك بۇيىمداردا، مي­نياتيۋ­را كىتاپتاردا، اعاش، تاس جانە سۇ­يەك ناقىشتارىندا، ساۋلەت سىندى ورتاعاسىرلىق ونەردە الدەقايدا جيناق­تالىڭقىراعان تۇردە، ستيلدەنگەن ويۋ، زەر ەلەمەنتتەرىنىڭ ءپىشىنىن قابىلداپ قول­دانىستا قالا بەردى. بۇل ۇردىستەر ەكس­پوزيتسياعا قويىلعان XV عاسىرعا ءتان دەپ داتالانعان سايرام كومبەسىنەن تابىل­عان زەرگەرلىك ونەر بۇيىمدارىنان ايقىن بايقالادى. كورمەدە سول سياقتى تاقساي (باتىس قازاقستان وبلىسى)، تالدى-2 (قاراعاندى وبلىسى) جانە بەرەل (شىعىس قازاقستان وبلىسى) سىندى ساق قورعاندارىنان تابىلعان ارحەولوگيالىق بىرەگەي ولجالار دا كورسەتىلدى.

 

 

سوڭعى جاڭالىقتار

كۇلكى كەرۋەنى № 24

رۋحانيات • بۇگىن، 11:08

رەيتينگتە جوعارىلادى

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 07:22

«التىن ساقا» ۇزدىكتەرى انىقتالدى

ۇلتتىق سپورت • بۇگىن، 07:15

قازاق ءانى نيۋ-يوركتە شىرقالدى

رۋحانيات • بۇگىن، 07:09

جاقسىلىققا تولى جاستار جىلى

قوعام • بۇگىن، 07:04

شاپاعاتتى جول

رۋحانيات • بۇگىن، 06:59

«قايىربولاتتى قايتارىڭدار!»

ايماقتار • بۇگىن، 06:56

ۆولونتەرلەر باس قوستى

قوعام • بۇگىن، 06:47

ستيپەنديا كوتەرىلەدى

قوعام • بۇگىن، 06:43

ناقتى تاپسىرمالار بەردى

پرەزيدەنت • بۇگىن، 06:27

التىن وردانىڭ اق تاڭى

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار