پارلامەنت • 19 قاراشا، 2019

جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ باعدارلاماسى تالقىلاندى

18 رەتكورسەتىلدى

كەشە پارلامەنت ماجىلىسىندە وتكەن ۇكىمەت ساعاتىندا «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىنىڭ 98-قادامى شەڭبەرىندە بيۋدجەتتىڭ IV دەڭگەيىن ەنگىزۋ ناتيجەسى تالقىلاندى.

وتىرىستىڭ باسىندا ءسوز العان پار­لامەنت ءماجىلىسى توراعاسىنىڭ ورىنباسا­رى ۆلاديمير بوجكو مەملەكەتتىك باس­قا­رۋدىڭ جەتىستىگى ۇيىمداردى قولداۋدا ەكەنىن ايتا كەلە، وسى باعدارلامانىڭ ورىندالۋىنا توقتالدى.

ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى 2013 جىلى پارلامەنتتە جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋعا قاتىستى زاڭ قابىل­دان­عانىن اتاپ ءوتتى. ال 2014 جىلى اتالعان زاڭعا سايكەس جەرگىلىكتى ۇيىمداردىڭ قۇزى­رىنا جەكە، تابىس، م ۇلىك پەن كولىك سا­لىعى بەرىلگەنىن حابارلادى. ۆ.بوجكو­نىڭ ايتۋىنشا مۇنداي شارالار اۋىل تۇرعىندارىنا جەرگىلىكتى دەڭگەيدەگى ماسە­لەلەردى شەشۋدە ولاردىڭ پىكىرىنىڭ ماڭىزدى ەكەنىن تۇسىنۋگە مۇمكىندىك بەر­مەك. ناتيجەسىندە وبلىستىق جانە اۋدان­دىق اكىمدىكتەر مەن قارجى سالاسى­نىڭ ماماندارى اۋىل اكىمدىگىنىڭ قىزمەت­كەرلەرىنە ارنايى دارىستەر وتكىزگەن.

 ءتورت دەڭگەيلى بيۋدجەت جۇيەسى ەنگىزىلدى

ودان ءارى دەپۋتاتتار الدىندا ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى رۋسلان دالەنوۆ بۇل تاقىرىپقا كەڭىنەن توقتالىپ، مالىم­دەمە جاسادى. ونىڭ ايتۋىنشا ءوزىن ءوزى باس­­قارۋدىڭ نەگىزگى ەلەمەنتى – دەربەس بيۋد­­جەت. «جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ بيۋد­­­جەتىن قۇرۋدىڭ نەگىزگى ماقساتى – ما­سە­­­لەلەردى شەشۋدە ءوزىن ءوزى باسقارۋ ور­گان­­­دارىنىڭ دەربەستىگىن ارتتىرۋ. بۇل رەت­تە قو­عامداستىقتىڭ جينالىستارى مەن جيىن­دارى ارقىلى ناقتى اۋماق تۇرعىن­دارى­­نىڭ مۇددەلەرى ەسكەرىلەدى»، دەدى مينيستر.

ءمينيستردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، ۇلت جوسپارىنىڭ 98-قادامىن ورىنداۋ ءۇشىن اۋداندىق ماڭىزى بار قالا، اۋىل، كەنت، اۋىلدىق وكرۋگ دەڭگەيىندە دەربەس بيۋدجەت ەنگىزىلگەن.

– بۇرىن بيۋدجەتتىك جۇيە ءۇش دەڭگەيدە قاراستىرىلاتىن. ياعني، وبلىستاردىڭ، رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ، استانانىڭ بيۋدجەتى جانە اۋداندىق بيۋدجەت قانا بولدى. اۋىلدىق وكرۋگتەر سايكەسىنشە اۋداندىق بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرىلاتىن. ەندى 2018 جىلدان باستاپ جاڭا بيۋدجەتتىڭ IV دەڭگەيى ەنگىزىلدى. بۇل – اۋداندىق ماڭىزى بار قالا، اۋىل، كەنت، اۋىلدىق وكرۋگ بيۋدجەتى. ياعني، بيۋدجەت جۇيەسى ءتورت دەڭ­گەيلى بولدى. 2018 جىلعى 1 قاڭتاردان باس­تاپ بيۋدجەتتىڭ IV دەڭگەيى حالىق سانى 2 مىڭنان اساتىن 1055 اۋىلدىق وكرۋگ­تە ەنگىزىلدى. بۇل بارلىق اۋىلدىق وكرۋگتىڭ 44%-ىن قۇرايدى. 2020 جىلدان باستاپ قالعان 1 338 اۋىلدىق وكرۋگكە دە ەنگىزىلۋ جوسپارلانعان، – دەدى ر.دالەنوۆ.

سونىمەن قاتار ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ بيۋد­جەتىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن، ەڭ الدىمەن كىرىستەردى قالىپتاستىرۋ، شىعىستاردى ءبولۋ، سونداي-اق كوممۋنالدىق مەنشىكتى باسقارۋ كەرەكتىگىن ەسكە سالدى.

 ورتاشا بيۋدجەت –  122،4 ملن تەڭگە

رەفورمانىڭ باستى ەرەكشەلىگى – جەر­گىلىكتى ماڭىزى بار ماسەلەلەردى شەشۋگە تۇرعىنداردىڭ قاتىسۋىن كەڭەيتۋ. جەر­گىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ بيۋدجەتىن ەنگىزگەنگە دەيىن شىعىستاردىڭ نەگىزگى بولىگى اۋداندىق بيۋدجەتپەن انىقتالعان. ياعني، دەربەستىك بولماعان. بيۋدجەتتى ەنگىز­گەننەن كەيىن قازىناشىلىق شوت پايدا بولماق. جەرگىلىكتى سالىقتار مەن ترانس­فەرتتەر اۋداننىڭ بيۋدجەتىنەن جەرگى­لىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ بيۋدجەتىنە تىكەلەي تۇسەدى. وسىلايشا، شىعىستاردىڭ نەگىزىن قالىپتاستىرادى.

ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا، سالىقتاردى تىكەلەي ءوز بيۋدجەتىنە ەسەپتەۋ كىرىس بو­لى­گىنىڭ ۇلعايۋ فاكتورى بولعان. «شىعىستار مەن باسىمدىقتار ەندى مىندەتتى تۇردە حالىق تاراپىنان تالقىلانادى. بۇل حا­لىقتىڭ جيىنى سايلايتىن جەرگىلىكتى قوعامداستىقتىڭ جينالىسى ارقىلى جۇ­زەگە اسىرىلادى. 2018 جىلدىڭ قورى­تىن­دىسى بويىنشا اۋىلدىق وكرۋگتەردىڭ جالپى تابىسى 129،2 ملرد تەڭگەنى قۇرا­دى. بۇل رەتتە تورتتەن ءبىرى نەمەسە 32،2 ملرد تەڭگە – اۋىلداردىڭ  ءوز تابىسى. ءبىر اۋىلدىق وكرۋگتىڭ ورتاشا بيۋدجەتى – 122،4 ملن تەڭگە. بيۋدجەت كولەمى 1 ملرد تەڭگەدەن اساتىن وكرۋگتەر دە بار»، دەدى ر.دالەنوۆ.

2019 جىلدىڭ 9 ايىنىڭ قورىتىن­دىسى بويىنشا جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باس­قارۋ بويىنشا كىرىس كولەمى 23،5 ملرد تەڭ­گەنى قۇراعان. بۇل وتكەن جىلعى ناتي­جەمەن سالىستىرعاندا 15%-عا (3،1 ملرد تەڭگە) ارتىق. دەگەنمەن مينيستر تا­بىستىڭ ءوسۋىنىڭ ناتيجەسىندە شىعىس­تىڭ دا كولەمى وسكەنىن مالىمدەدى. «2018 جىلى شىعىستار 125 ملرد تەڭگەنى، 2019 جىلى 162 ملرد تەڭگەنى قۇرادى، ياعني شىعىستار 30%-عا (37 ملرد تەڭ­گە) ۇلعايعان»، دەدى ر.دالەنوۆ. وسى وراي­دا 2018 جىلى شىعىستاردىڭ نەگىزگى ۇلەسى مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋگە، اكى­م­شىلىك شىعىستارعا جانە اباتتان­دىرۋعا جۇمسالعانى ءمالىم بولدى. اباتتاندىرۋعا جۇمسالاتىن شىعىستار 56%-عا (9،57 ملرد تەڭگە)، ال مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋگە جۇمسالعان قارجى كولەمى 27%-عا (15،0 ملرد تەڭگە) وسكەن.

 اۋىلدىق وكرۋگتەر ماماندارعا مۇقتاج

– بيۋدجەتى بار 1055 اۋىلدىق وك­رۋگ­­تىڭ شتات سانى 8 173 بىرلىكتى قۇرايدى. سونداي-اق 460 بوس ورىن بارى انىق­تالدى. بۇل رەتتە اۋىلدىق وكرۋگتەردىڭ ۇشتەن ءبىر بولىگى (31%) زاڭگەرلەرگە، ال 4%-ى بۋحگالتەرلەرگە مۇقتاج. جالپى، اۋىلدىق وكرۋگتەر ءۇشىن بەكىتىلگەن ليميت شەگىندە كادرلارمەن قامتاماسىز ەتۋ جامان ەمەس. ورتا ەسەپپەن اۋىلدىق اكىمدەر اپپاراتتارىنىڭ شتات سانى 5-تەن 10-عا دەيىنگى بىرلىكتى قۇرايدى. قازىرگى ۋاقىتتا ولاردىڭ سانىن ارتتىرۋ ءۇشىن حالىقتىڭ جۇكتەمەسى مەن سانىن ەسكەرە وتىرىپ، وڭىرلەردىڭ ىشىندە شتات بىرلىكتەرىن قايتا ءبولۋ جولىمەن وبلىس اكىمدەرىمەن جۇمىس جۇرگىزىلۋدە، – دەدى  ر.دالەنوۆ. سونداي-اق ول بيۋدجەتپەن جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن اكىم اپپاراتتارىنا ساپالى ينتەرنەت قاجەت ەكەنىن دە اتاپ ءوتتى.

بايانداما سوڭىندا ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى جاڭا ۇسىنىستاردىڭ دايىن­دالىپ جاتقان زاڭ جوباسىندا قاراستى­رىلاتىنىن ايتا كەلە، «جالپى، وسى زاڭ جوباسى اۋداندىق، قالالىق جانە اۋىلدىق دەڭگەيدەگى بيلىكتىڭ دەربەستىگى مەن جاۋاپكەرشىلىگىن كەڭەيتۋگە باعىتتالادى. جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ بيۋدجەتىن ەنگىزۋ اۋىلدىق وكرۋگتەردىڭ قارجىلىق نەگىزىن نىعايتۋعا، بيۋدجەتتىڭ قاراجاتىن حالىقتىڭ مۇددەسىنە ساي ءتيىمدى بولۋگە، اۋىلدىق جەرلەردەگى ادامداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى»، دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى.

 حالىقتىڭ بيۋدجەتتەن حابارى بولۋى ءتيىس

ال ەكونوميكالىق رەفورما جانە وڭىرلىك دامۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى ن.سا­بيليانوۆ بيۋدجەتتىڭ جاڭا دەڭ­گەيىن ەنگىزۋ بويىنشا جەكەلەگەن ماسە­لەلەرگە توقتالىپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا كەيبىر اكىمدەردىڭ اپپاراتى مەن ءماسليحاتتار بيۋدجەت جوباسىن جەر­گىلىكتى تۇرعىنداردى تارتپاي-اق قاراي­دى ەكەن. «حالىق بيۋدجەتتىڭ قالاي قالىپ­تاساتىنىن جانە قانداي جەرگىلىكتى ماسەلەلەردى شەشۋگە جۇمسالاتىنىن ءبىلۋى ءتيىس. ماسەلەن، جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ ورگاندارىنىڭ قارجىلاي دەربەستىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن بيۋدجەتتىڭ IV دەڭگەيىنە كەزەڭ-كەزەڭىمەن سالىق پەن تولەمدەردىڭ 7 ءتۇرى بەرىلدى، ال شىعىستار 19 باعىت بويىنشا جۇزەگە اسىرىلادى. بيۋدجەتتى ساپاسىز جوسپارلاۋ اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردىڭ دامۋى­نا تەرىس اسەرىن تيگىزەدى. سوندىقتان اكىمدىكتەر بيۋدجەت جوباسىن جانە جەرگىلىكتى ماڭىزى بار ماسەلەلەردى قاراۋ كەزىندە جەرگىلىكتى قوعامداستىقتاردى تارتا وتىرىپ، بيۋدجەتتى ساپالى جوس­پار­لاۋ قاجەت. جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقا­رۋدىڭ ءوز كىرىستەرىن ۇلعايتۋ ءۇشىن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرگە جاعداي جاساپ، جەڭىلدەتىلگەن كرەديت جانە سۋبسيديالار بەرۋ ارقىلى مەملەكەتتىك قولداۋ كورسەتۋ كەرەك»، دەدى كوميتەت توراعاسى.

 بيۋدجەت جۇمىسىنا ينتەرنەت قاجەت

– وڭىرلەردىڭ اقپاراتى بويىنشا حالىق سانى 2 مىڭنان اساتىن اۋىل، كەنتتەر، اۋىلدىق وكرۋگتەر اكىمدەرىنىڭ اپپاراتتارىندا بايلانىس ارنالارى بويىنشا وتكىزۋ قابىلەتى 512 كبيت/س-تەن كەم ەمەس ينتەرنەت ورناتىلعان. بىراق ينتەرنەتتىڭ بۇل جىلدامدىعى اۋىلدىق وكرۋگتەردىڭ بيۋدجەتىنە قىزمەت كورسەتۋ ءۇشىن جەتكىلىكسىز. سونىمەن قاتار وڭىرلەردىڭ اقپاراتىنا سايكەس 934 اۋىلدىق وكرۋگتە جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەت جوق. كەيبىر اۋىلدىق وكرۋگتەر اكىمدەرىنىڭ اپپاراتتارى ءتىپتى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتىلمەگەن. مىسالى، پاۆلودار وبلىسىندا 21 اۋىلدىق وكرۋگ اكىمىنىڭ اپپاراتىندا ينتەرنەت جوق. ال اقتوبە وبلىسى ىرعىز اۋدانىنىڭ 6 اۋىلدىق وكرۋگىندە ينتەرنەت قوسىلماعان. وسىعان بايلانىس­تى تسيفرلىق دامۋ، يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگى وڭىرلەردىڭ اكىمدىكتەرىمەن بىرلەسىپ، بيۋدجەت قاراجاتىن قاراستىرىپ، بارلىق اۋىلدىق وكرۋگتىڭ اپپاراتتارىن جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا شارالار قابىلداۋى قاجەت، – دەدى نۇرتاي سابيليانوۆ. سونىمەن بىرگە بيۋدجەتتىڭ IV دەڭگەيىن ودان ءارى ساپالى جاپپاي ەنگىزۋ ءۇشىن قاجەتتى جاعدايلار جاساپ، ەلدى مەكەندەردىڭ جەرگىلىكتى پروبلەمالارىن شەشۋ بويىنشا قاجەتتى شارالار قابىلداۋ كەرەكتىگىن ايتىپ ءوتتى.

جيىن سوڭىندا مەملەكەتتىك باعدار­لا­مانىڭ ورىندالۋ بارىسىنان حابار­دار بولعان ءماجىلىس دەپۋتاتتارى اتالعان سالاداعى ماسەلەلەردىڭ وزەكتى ەكەنىن ايتىپ، سۇراقتارىن قويدى. جاۋاپتى مەكە­مەلەردىڭ وكىلدەرى ءماجىلىس دەپۋ­تات­تارىنىڭ ساۋالدارىنا جاۋاپ بەرىپ، قوسىمشا دەرەكتەر كەلتىردى.

سوڭعى جاڭالىقتار

كۇلكى كەرۋەنى № 21

رۋحانيات • كەشە

شاعامان باتىر

تاريح • كەشە

361 ليفت اۋىستىرىلادى

ايماقتار • كەشە

«ءتسۋناميدى» سۇلاتىپ سالدى

كاسىپقوي بوكس • كەشە

استىڭ ءدامىن كەلتىرگەن

ايماقتار • كەشە

سايرايدى بۇلبۇل...

رۋحانيات • كەشە

باعا QR كودتار ارقىلى بەرىلەدى

ايماقتار • 08 جەلتوقسان، 2019

«جەلتوقسانشى» جەتكىنشەك ەسكە الىندى

رۋحانيات • 08 جەلتوقسان، 2019

ۇقساس جاڭالىقتار