رۋحانيات • 19 قاراشا، 2019

جەتىمنىڭ باسىنان سيپا، جۇرەگىڭ جۇمسارادى

73 رەتكورسەتىلدى

قازاق ءۇشىن بۇل دۇنيەدە بالانىڭ ءتاتتى كۇلكىسىنەن ارتىق قىزىق-قۋانىش كەمدە-كەم. نارەستەنىڭ ومىرگە كەلگەنىن، ءتاي-ءتاي باسىپ جۇرگەنىن، ءتىلى شىعىپ تىرشىلىككە ارالاسقانىن كورۋ – اتا-انانىڭ العاشقى باقىتى دەسەك ارتىق بولماس، ءسىرا. سول باقىتتىڭ باعاسىن ءبىلىپ، بايىبىنا بارعان اكە-شەشەدە ارمان نە؟ «بالالى ءۇي – بازار» دەيتىن بايىرعى بابالارىمىزدىڭ ءتالىمدى ءتامسىلى جۇرەك تۇبىنەن شىققان جۇيەلى ءسوزى بولسا كەرەك. ال ونىڭ ءمانى مەن ماعىناسىن ءتۇسىنىپ، ءسابيدى ءسانىم دەپ ايالايتىن اتا-انا ازايعان با؟ ازايماسا، «بالالار ءۇيى» دەگەن ۇعىم قازاق تۇرمىسىنا قايدان كەلدى؟!

ايتۋعا دا، ەستۋگە دە ەرسى ءسوز­دىڭ «جەتىمىن جىلاتپاعان، جەسى­رىن قاڭعىرتپاعان» قازاق ءۇشىن قان­شالىقتى اۋىر ەكەنى تۇسى­نىكتى. بولمىسى مەن تىرشىلىگىندە تىر­كەلمەگەن تىركەستى العاش ەستى­گەندە جاعاسىن ۇستاماعان جۇرت قالماعان شىعار. سەبەبى اشتان ولسە دە، قازاقتىڭ تۇسىنىگىندە باۋى­رىنان وربىگەن بالاسىن جات­­تىڭ قولىنا بەرۋ دەگەن ۇعىم بولماعان. قيلى زامان، قيىن تاعدىر كورسە دە اكەسىز قال­­عان­داردى الپەشتەپ، اناسىنان ايى­رىل­عانداردى ايالاپ، باۋى­­رىنا باسىپ، بالاسىنداي كور­گەن. وسىن­داي ۇلتتىق ۇلى ۇعىم­­نىڭ ناتيجەسىندە ۇرپاقتار سا­باق­تاستىعى، بالالار با­ۋىر­مال­دىعى، جاقىندار جانا­شىرلىعى دەگەن سەزىمدەردىڭ الاۋى ءومىر بويى وش­پەي، كەرىسىنشە ەكى وتباسى با­لا­لارىنىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن مەيىرىم ماحابباتى مازداي تۇسكەن. ايتا بەرسەك اڭىز سياقتى، قوزعاي بەرسەك قيال سياقتى كورىنگەن كونە كۇننىڭ وسىنداي ولجالارى بۇگىنگى قو­عام­نىڭ بەتتۇزەر قۇبىلاسى بولسا دەيمىز...

بەلگىلى اقىن ۇلاربەك نۇرعا­لىم ۇلىنىڭ ايتقان مىنا ءبىر وقيعاسى شىنىمەن بۇرىنعى قازاقتىڭ بوياماسىز بەينەسىن كوز الدىمىزعا اكەلگەندەي.

«بىردە جىراۋ الماس الماتوۆ اعامىزبەن اڭگىمەلەسىپ قالدىم. قازاقتىڭ نەبىر قاسيەتى ءسوز بولدى. ارادىكتە اعانىڭ ەسىنە بالا كۇنگى ءبىر وقيعا ءتۇسىپ، ءسوز اۋانى سولاي بۇرىلدى. اكەسى ۇستاراسى قىل قاۋىپ تۇرعان ءبىر جاقىنىنا ۇنەمى شاشىن الدىرادى ەكەن. «مەن قۇمانعا سۋ جىلىتپالاپ، اكەمنىڭ شاشىن جىبىتۋگە كومەك­تەسەم» دەيدى الەكەڭ. ءبىر كۇنى ءدال اكەسىنىڭ شاشىن الدىرىپ جاتقاندا ۇيگە كورشىنىڭ ەكى بالاسى كىرىپتى. ون جاستىڭ ار جاق، بەر جاعىنداعى اعايىندى ەكى بالا تۇل جەتىم ەكەن. اكە-شەشەسى قاپىدا جول شىرعالاڭىنان قايتىس بولعان.

سودان تۋىستارى الىپ كەتەيىن دەسە مىنا ەكى بالا ء«وز ۇيىمىزدە وتىرا بەرەمىز» دەپ كەتپەي قويعان. سودان كورشىلەرى قاراسادى دەگەندەي، وزدەرى تىرشىلىك جالعاپ جاتقانىنا دا جىلدان اسىپتى. سونىمەن نە كەرەك، الماس اعا اڭگىمەنى ءارى قاراي جالعادى. اكەسى «اينالايىن» دەگەن ءسوزدى وتە كوپ ايتادى ەكەن. ءتىپتى ەكى ءسوزىنىڭ ءبىرى «اينالا­­يىن» بولسا كەرەك. ونىڭ ۇستىنە جاڭاعى جەتىم بالالاردى كورگەندە اينالاسى ءبىر ساعاتتىڭ ىشىندە «اينالايىندى» جۇزگە جۋىق قايتالاسا كەرەك. سوندا شاشىن الىپ تۇرعان كىسى ازىلدەپ: «قوجەكە-اۋ، مەن شاشىڭىزدى الىپ جاتىرمىن، الماس سۋ قۇيىپ جۇگىرىپ ءجۇر، «اينا­­­­­لايىن، اينالايىن» دەگەندە سونشا اينالايىننان بىزگە دە ءبىر اينالايىن ارناساڭىزشى» دەپتى. «اكەم، «وي، اينالايىن، «اينالايىننان» ارتىق نە ءسوز بار، اينالايىن» دەدى دە، قويدى. شاش الىنىپ، شاي ءىشىلىپ، ەكى بالا شىعىپ كەتتى. سول كەزدە اكەم باعاناعى اڭگىمەنى ەسىنە الىپ، قايتا جالعادى: «جەتىمنىڭ كوزىنشە ءوز بالاڭنىڭ باسىنان سيپاۋ – جەتىمنىڭ قاقىسىن جەگەندىك. جەتىمنىڭ قاقىسىنىڭ و دۇنيەدە سۇراۋى قاتتى بولادى. الماس ەكەۋىڭ اينالايىن وسىنداسىڭدار عوي، ءالى تالاي «اينالايىن» الاسىڭدار، قولدارىڭا دەرت بەرمەسىن» دەپ باتاسىن بەردى» دەپ اڭگىمەنى ارەدىك دامىلداتتى الماس اعامىز. ارقامنان سۋىق تەر شىعىپ كەتكەندەي بولدى. جەتىمنىڭ كوڭىلى قوڭىلتاقسىپ، جاسىپ قالماسىن دەپ ونىڭ كوزىنشە ءوز بالاسىنا «اينالا­يىن» دەپ ايتۋدى كۇنə ساناعان يماندى اتالاردىڭ بوياماسىز پاراساتتى بولمىسىنا ءىشى-باۋىرىم ەلجىرەپ بارادى. سودان ء«بىز سونداي حالىق ەدىك قوي...» دەگەن ءسوز تۇلا بويىمدى كەرنەپ تۇرىپ الدى»، دەيدى ۇلاربەك نۇرعالىم ۇلى.

جۋىردا ءبىلىم جانە عىلىم مينيس­تر­لىگىنە جەتىم بالالار مەن اتا-انا­سى­نىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالار قۇقىقتارىنىڭ قورعالۋىنا بايلانىس­تى بىرنەشە سۇراق جولداعان بولاتىنبىز. ولاردىڭ مالىمەتىنشە، بۇگىندە رەسپۋبليكا بويىنشا جەتىم جانە اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالا­لارعا ارنالعان 107 مەكەمە، سون­داي-اق ومىرلىك قيىن جاعدايداعى بالالاردى قولدايتىن 16 ورتالىق بار ەكەن. ونىڭ ىشىندە الماتى قالاسى بويىنشا – جەتىم جانە اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالارعا ارنالعان 7 مەكەمە جانە ومىرلىك قيىن جاعدايداعى بالالاردى قولداۋعا ارنالعان ءبىر ورتالىق، ال نۇر-سۇلتان قالاسى بويىنشا جەتىم جانە اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالارعا ارنالعان 3 مەكەمە جانە ومىرلىك قيىن جاعدايداعى بالالاردى قولداۋعا ارنالعان ءبىر ورتالىق جۇمىس ىستەيدى. قوعامدا «بالا اسىراپ السام دەپ ەدىم، مەنىڭ اسىراۋعا قۇقى­عىم بار ما، ول ءۇشىن قايدا بارىپ، قانداي قۇجات جيناۋىم كەرەك» دەگەن سۇ­راق­تىڭ جاۋابىن تاپپاي جۇرگەن جاندار جەتەرلىك. ونى دا بىلدىك.

مينيسترلىكتىڭ مالىمەتىنشە، قا­زىرگى ۋاقىتتا بالا اسىراپ الۋ ءۇشىن تەك قانا 8 قۇجات جەتكىلىكتى. قام­قور­شى­لىق جانە قورعانشىلىق ورگاندار بالا اسىراپ الۋعا ۇمىتكەرلەر الەۋ­مەت­تىك ءمانى بار اۋرۋلارمەن اۋىر­ماي­­تىنىنا، سوتتالماعاندىعىنا، سونداي-اق ولاردىڭ تۇرمىس جاع­داي­لارى كوتەرەتىنىنە، بالانى تار­بيە­لەۋ ءۇشىن بەلگىلى تابىسى بار ەكە­نىنە كوز جەتكىزگەن بولۋى كەرەك. اتال­عان قۇجاتتاردىڭ تىزىمىنە ءوتى­نىش، جەكە باستى كۋالاندىراتىن قۇ­جات­­تىڭ كوشىرمەسى، تۇرعىن جايعا مەنشىك قۇقىعىن نەمەسە تۇرعىن جاي­دى پايدالانۋ قۇقىعىن راستايتىن قۇجات (تۇرعىن ءۇي جاعدايلارىن تەك­سەرىپ-قاراۋ اكتى)، جيىنتىق تابىس مولشەرى انىقتاماسى، وتباسى جاع­دايى، دەنساۋلىق جاعدايى تۋرالى انىقتاماسى، سوتتالماعاندىعى تۋرالى انىقتاماسى جانە بالانى اسىراپ الۋعا جاقىن تۋىستارىنىڭ جازباشا كەلىسىمى كەرەك. بالالاردىڭ قۇ­قىق­تا­رىن قورعاۋ كوميتەتى بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جونىندەگى فۋنكتسيالاردى جۇزەگە اسىراتىن ورگاندار مەن ۇيىمداردى جەتىم بالالار مەن اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالاردىڭ قۇقىقتارىنىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا تۇراقتى نەگىزدە تەكسەرۋلەر جۇرگىزىپ كەلەدى. سوڭعى 3 جىلدا 199 نىساندى باقىلاۋ جۇرگىزىلگەن. قولدانىستاعى زاڭناماعا سايكەس جەتىم بالالار مەن اتا-اناcىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالاردى تولىق مەملەكەتتىك قامتاماسىز ەتۋدى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان جۇزەگە اسىرادى. ولاردىڭ ما­لى­مەتى بويىنشا، جىل سايىن بالا­لار ۇيىندەگى تاربيەلەنۋشىلەردى با­عىپ-كۇتۋگە رەسپۋبليكا بويىنشا 10 ملرد تەڭگە جۇمسالادى. ينتەرناتتىق مە­كە­مەلەردە ۇسىناتىن ارناۋلى ال­ەۋ­مەتتىك قىزمەتتەر ءبىلىم جانە عى­لىم ءمينيسترىنىڭ 2015 جىلعى 19 قاڭتارداعى №17 بۇيرىعىمەن بەكىتىلگەن  ءبىلىم بەرۋ جانە بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسىندا ارناۋلى الەۋمەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋ ستاندارتتارىنا سايكەس ىسكە اسىرىلادى. ستاندارتتا ۇيىمداردا ارناۋلى الەۋمەتتىك قىزمەتتەردى ۇسىنۋ ساپاسى مەن كولەمى جانە ۇيىمداردا ارنايى الەۋمەتتىك قىزمەت كورسەتۋ شارتتارى بەلگىلەنگەن. تۇلەكتەردىڭ ءوز بەتىنشە ءومىر سۇرۋگە الەۋمەتتىك بەيىمدەلۋى جانە دايىندالۋى ءۇشىن قوعامدا 16 جاستان 23 جاسقا دەيىنگى ينتەرناتتىق ۇيىمداردىڭ تۇلەكتەرى تۇراتىن 14 دەربەس جانە بالالار ءۇيى مەن بالالار اۋىلى جانىندا 15 جاسوسپىرىمدەر ءۇيى بارى بەلگىلى. اتا-اناسىنىڭ قام­قور­لىعىنسىز قالعان بالالار ءۇشىن جوعارى وقۋ ورىندارى مەن كوللەدج­دەر­گە ءتۇسۋ كەزىندە مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسىنىڭ 1% كۆوتاسى بەلگىلەنگەن. بالالار ءۇيى تۇلەكتەرىنىڭ جاسوسپىرىمدەر ۇيىندە تەگىن تۇرۋىن قامتاماسىز ەتە وتىرىپ، مەملەكەت ولارعا كاسىپتىك دايارلىق الۋعا، جۇ­مىس­­قا ورنالاسۋعا نەمەسە ءوز ءبىلىمىن جال­عاس­تىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. جاسوس­­­پىرىمدەر ۇيىندە تۇرعان كەزدە بالا­لار ءۇيىنىڭ تۇلەكتەرى ءوز تۇرمىسىن ءوز بەتىنشە ۇيىمداستىرادى، جەكە تۇرعىن ءۇي الۋ نەمەسە وتباسىن قۇرۋ جولدارىن جوسپارلايدى. سونىمەن قاتار جەتىم بالالار مەن اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالارعا ولاردى كوللەدجدەردە جانە جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقۋ كەزەڭىندە، دەمالىس كەزەڭىندە وزدەرى تاربيەلەنگەن ۇيىمدار مەن وتباسىلارعا بارۋ ءۇشىن جول ءجۇرۋ، تاۋلىكتىك شىعىستار زاڭنامادا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ قاراجاتى ەسەبىنەن تولەنەدى. 2014 جىلى بالالار ءۇيىنىڭ 7789 تاربيەلەنۋشىسى سارا الپىسقىزىنىڭ مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ جيناقتاۋ جۇيەسى شەڭبەرىندە ءبىلىم الۋعا جانە اقىلى نەگىزدە مۇم­كىن­دىك بەرەتىن ءبىلىم بەرۋ سالىمدارىن اشقان. «بوبەك-مببجج» جوباسىن ىسكە اسىرۋ كەزەڭىندە 2014 جىلدان باس­تاپ 2018 جىلعا دەيىن ءبىلىم الۋ ءۇشىن بالالار ءۇيىنىڭ 325 تاربيەلەنۋشىسى  ءبىلىم بەرۋ دەپوزيتتەرىن پايدالاندى.  ونىڭ 61-ءى جوعارى وقۋ ورىندارىندا، 264 بالا كوللەدجدەردە وقيدى ەكەن. ء«بىلىم تۋرالى» زاڭعا سايكەس جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار جەتىم بالالاردى، اتا-اناسىنىڭ قام­قورلىعىنسىز قالعان بالالاردى مىن­دەتتى تۇردە جۇمىسقا ورنالاس­تىرادى. سونىمەن قاتار «حالىقتى جۇمىسپەن قامتۋ تۋرالى» زاڭىنا سايكەس بوس جۇمىس ورىندارى بولعان جاعدايدا 16 جاس پەن 23 جاسقا دەيىنگى جەتىم بالالار مەن اتا-اناسىنىڭ قام­قور­لىعىنسىز قالعان بالالار باسىم قۇقىقتى پايدالانادى. سونداي-اق ولاردىڭ جۇمىس ىزدەپ جۇرگەن ادامدار مەن جۇمىسسىزدار اراسىندا جۇمىسقا ورنالاسۋ ءۇشىن جاڭا تۇرعىلىقتى جەرگە ءوز ەركىمەن قونىس اۋدارۋعا باسىم قۇقىعى بار. جەتىم بالالار مەن اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالاردى جۇمىسقا ورنالاس­تى­رۋدى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا جەر­­گى­لىكتى اتقارۋشى ورگاندار ۇي­ىم قىزمەتكەرلەرىنىڭ تىزىمدىك سانىنا پايىزدىق تۇردە ۇيىمدىق-قۇقىق­تىق نىسانى مەن مەنشىك نىسانىنا قاراماستان ۇيىمدار ءۇشىن كۆوتا بەلگىلەيدى.

ءيا، قالاي دەسەك تە باقىتتى بالا­لىق­تىڭ ورنىن ەشتەڭە الماستىرا المايدى. الماستىرۋى مۇمكىن دە ەمەس. سەبەبى ول ادام بالاسىنىڭ تاع­دىر تاقتاسىنداعى التىن ارىپپەن جازى­لاتىن اياۋلى ءسات، شاتتىقتى شاق. وسى ورايدا ازىرەت سۇلتان مەشىتى­نىڭ نايب يمامى باقىتجان وتكەل­باەۆ­تىڭ ويىن بىلگەن ەدىك. ول يسلام دىنىندە جەتىم بالانى اسىراپ الۋ ۇلكەن ساۋاپتى ءىس ەكەنىن العا تارتىپ، تاعدىر تاۋقىمەتىمەن جەتىم قالعان بالاپاندار ۇلكەندەردىڭ مەيىرىمى مەن قامقورلىعىنا مۇقتاج ەكەنىن جەتكىزدى.

«بالا اسىراپ الۋ ءۇردىسى بارلىق حالىقتار عۇرپىندا دا بولدى. ءتىپتى پاي­عامبارىمىزدىڭ (س.ع.س.) اسىراپ العان بالاسى بولدى. ول – ءزايد بين حاريسا. بۇل جونىندە ابدۋللا بين ومار (ر.ا.): «حاريس ۇلى ءزايد (ر.ا.) اللا ەلشىسىنىڭ (س.ع.س.) ازات ەتىلگەن ق ۇلى ەدى. ونى ءبىز «...ولاردى اكە­لە­رى­مەن شاقىرىڭدار. سول اللانىڭ قاسىندا تۋراراق...» اياتى تۇسكەنگە دەيىن مۇحاممەد ۇلى ءزايد دەپ شاقى­را­تىنبىز»، دەيدى. جوعارىداعى ايات تۇسكەن سوڭ ءزايد (ر.ا.) مىرزا ءوز تەگى­مەن ءزايد بين حاريسا بولدى. بالا اسىراپ الۋ – ۇلكەن ساۋاپتى امال ەكەندىگىن جوعارىدا ايتتىق. جەتىم نەمەسە تاستاندى بالانى باۋىرىنا سالىپ، ءوز بالاسىنداي بار مەيىرىمى مەن قامقورلىعىنا بولەپ، بالاعا لايىقتى تاربيە بەرىپ، مەيىرىمىن اياماي، قامقورلىق ەتۋ – يسلام دىنىندە ماقتاۋلى ءىس. پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س.) جەتىم بالاعا قامقورلىق ەتۋ­شى­نىڭ دارەجەسى جايلى: «مەن جەتىمگە قامقورشى بولعان كىسىمەن ءجانناتتا بىرگەمىن»، دەپ، سۇق ساۋساعى مەن ورتا ساۋساعىن كورسەتكەن ەكەن. ياعني، اكە-شەشە مەيىرىمىنە مۇقتاج بالاعا قام­قورلىق ەتۋدىڭ سىيى – ءجانناتتا پاي­عامبارىمىزدىڭ (س.ع.س.) جانىندا بولۋ. بۇل – ەڭ ۇلكەن مارتەبە. دەگەنمەن، اسىل دىنىمىزدە بالا اسىراپ الۋعا بايلانىستى بىرقاتار شارتتار بارىن ەسكەرگەنىمىز دۇرىس. ءبىرىنشى، قۇران كارىم ۇكىمى بويىنشا، كىسىگە اسىراعان بالاسىن ءوز تەگىنە جازىپ، وعان بەل بالاسىنا عانا ءتان قۇقىقتار بەرۋگە تىيىم سالىنادى. اسىراندى بالا اسىراۋشىنىڭ ەتجاقىن ايەل تۋىس­تارىن اپكە-قارىنداس دەپ ولارمەن ماحرام رەتىندە ارالاسۋى شاريعاتقا ساي ەمەس. تەگى مەن قانى بوتەن بولعان سوڭ مۇنداي قارىم-قاتىناسقا تىيىم ەتىلەدى. بۇل اسىراندى بالانى جاتسىنۋ ەمەس، تەك پەن قاندى قۇرمەت ەتۋ جانە شاريعات تالابىن ورىنداۋ. ەكىنشى، بالادان ونىڭ اتا-تەگىن جاسىرىپ، بالا ساناسىنا «سەن مەنىڭ بالامسىڭ، سەنىڭ رۋىڭ مىناۋ» دەپ، اسىراۋشىنى اتا-انا دەپ قابىلداتۋعا قاتاڭ تى­يىم سالىنادى. ءۇشىنشى، قامقورشى ءوزى اسىراعان بالاعا دۇنيە-مۇلكىن ميراس ەتىپ ەمەس، كوزى تىرىسىندە سىيلىق رەتىندە بەرۋىنە جانە وسيەت رەتىندە دۇنيەسىنىڭ ۇشتەن ءبىرىنىڭ ىشىنەن بەرۋگە قۇقىلى»، دەيدى باقىتجان ءمۇپتىادىل ۇلى.

جەر بەتىندە جەتىمنىڭ كوز جاسى­­نان اۋىر تامشى جوق شىعار، ءسىرا. سونى تۇسىنگەن مەملەكەتىمىز مەي­لىن­شە مەيىرىمدىلىك تانىتىپ، اتا-انا قامقورلىعىنسىز قالعان بالا­لار­دى قاناتىنىڭ استىنا الىپ، اياق­تان تۇرىپ كەتۋىنە قولۇشىن بەرۋدە. توقسان اۋىز ءسوزدىڭ توبىقتاي تۇيى­نىن­دە، مۇمكىندىگىڭ جەتسە جەتىمنىڭ باسىنان سيپا، جۇرەگىڭ جۇم­سا­رادى دەگىمىز كەلەدى.

سوڭعى جاڭالىقتار

كۇلكى كەرۋەنى № 20

رۋحانيات • بۇگىن، 12:38

تاۋلىگىنە 15-16 توننا ءسۇت الىنادى

ايماقتار • بۇگىن، 09:20

ءحالىڭ قالاي، قوستاناي؟

ايماقتار • بۇگىن، 08:34

سۋبسيديانىڭ جاڭا تالاپتارى

ەكونوميكا • بۇگىن، 08:29

«يوكەريتتەن» جەڭىلدى

حوككەي • بۇگىن، 08:15

قازاقستان ءتورتىنشى توپتا

فۋتبول • بۇگىن، 08:13

پەداگوگتەرگە پايدالى شارا

رۋحانيات • بۇگىن، 08:09

ادالدىق ەشكىمدى الدامايدى

قوعام • بۇگىن، 08:06

مەشىتتى سالعانىمەن، قارامايدى

ايماقتار • بۇگىن، 07:57

قولداۋ جۇمىستارى جالعاسادى

قوعام • بۇگىن، 07:54

ونلاين-وقىرمان

تەحنولوگيا • بۇگىن، 07:52

«باستاۋ»: جاڭا بۋىن كينوسى

كينو • بۇگىن، 07:51

سۋ باسۋ قاۋپى جوق

قوعام • بۇگىن، 07:40

باسپانالى بولىپ، باقىتقا بولەندى

باعدارلامالار • بۇگىن، 07:32

ءابىشتانۋدىڭ ءاز ءالىپبيى

رۋحانيات • بۇگىن، 07:20

اجىراماس دۇنيەنىڭ ادامى...

رۋحانيات • بۇگىن، 07:17

ۇقساس جاڭالىقتار