ونىڭ ءوزىن كەزدەيسوق ادامداردىڭ ءجون سىلتەۋىمەن تاپتىق. ءبىر القالى وتىرىستا ماسكۇنەمدىك ماسەلەسى تالقىلانىپ, اڭگىمە اۋانى «اقاڭا» تويىپ العان جۇرگىزۋشىلەردىڭ جول جۇرۋدەگى جۇگەنسىز ءىس-ارەكەتتەرىنە اۋىسقاندا جانىمدا وتىرعانداردىڭ ءبىرى «شىركىن, پەتر ءبىرىنشىنىڭ جازالاۋ ءتاسىلىن قولدانعاندا مۇنداي باسسىزدىقتار ازايار ما ەدى, بالكىم» دەپ قالدى. ونىڭ سوزىنە جۋرناليستىك اۋەستىكپەن قۇلاق ءتۇرىپ, ەلەڭ ەتە قالدىق. كەيىن سۇحباتتاسىمنىڭ ايتۋىمەن «جوعىمىزدى» ىزدەپ, وبلىستىق پوليتسيا دەپارتامەنتى مۋزەيىنىڭ ەسىگىن اشتىق. شىنىندا دا مۇندا «ماسكۇنەمدىك ءۇشىن» مەدالىنىڭ كوشىرمەسى سارى مايداي ساقتاۋلى تۇر ەكەن. ونى ومبىلىق ارىپتەستەر تارتۋ ەتىپتى. پەتر ءبىرىنشىنىڭ جارلىعىمەن بۇل ماراپات 1714 جىلدان باستاپ قولدانىسقا ەنىپتى. ءسىرا, ىشكىلىككە ابدەن سالىنىپ, قوعامدىق ءتارتىپتى ورەسكەل بۇزعان جانداردىڭ ادامگەرشىلىك ار-ۇياتىن وياتۋعا ويلاپ تابىلعان ءادىس ءتارىزدى. تەك گۆارديالىق پولكتە قىزمەت ەتكەندەر بولماسا قالعان تۇرعىندارعا ەشقانداي ارتىقشىلىق جاسالماعان. مەملەكەتتىك دەڭگەيدە ءتارتىپ ورناتۋدى كوزدەگەن بۇل جازاعا نەگىزىنەن قاراپايىم تۇرعىندار تارتىلىپ, ناۋقاندىق سيپاتپەن شەكتەلسە دە ءوز تيىمدىلىگىن كورسەتكەن.
«مەدالدىڭ سالماعى سەگىز كيلوعا دەيىن تارتىپ, اۋىرلىعى جونىنەن گيننەستىڭ رەكوردتار كىتابىنا ەنگەن. ونى «تاعىپ ءجۇرۋدىڭ» وزىندىك ەرەجەلەرى مەن تارتىپتەرى بەلگىلەنگەن. پوليتسەي ۋچاسكەسىنە اكەلىنگەن جازاعا تارتىلۋشىنىڭ موينىنا شويىننان قۇيىلعان, شىنجىر سالپىنشاعى بار قارعىباۋ ىسپەتتەس «مەدال» كيگىزىلىپ, كەمى ءبىر اپتاعا دەيىن اسىپ جۇرۋگە ءتيىس بولعان. تارتىپسىزدىك قايتالانعان جاعدايدا «ماراپاتتىڭ» مەرزىمى ۇزارتىلىپ, ال سالماعى اۋىرلاي تۇسكەن. قىزىلجار وڭىرىندە بۇل جازانىڭ قولدانىلعان-قولدانىلماعانى تۋرالى دەرەك جوق. يمپەراتور دۇنيەدەن وتكەننەن كەيىن قولدانىستان الىنىپ تاستالعان», دەيدى مۋزەي قىزمەتكەرلەرى.
نەگىزگى قىلمىستاردىڭ ءتۇپ-توركىنى ماسكۇنەمدىككە كەلىپ تىرەلەتىنى امبەگە ايان. جىل باسىنان بەرى وبلىستا ىشىمدىك سالدارىنان عانا 661 قىلمىس تىركەلگەن. ونىڭ ىشىندە ماس جۇرگىزۋشىلەردىڭ كەسىرىنەن 14 جول-كولىك وقيعاسى ورىن الىپ, 1 ادام كوز جۇمعان, 21 ادام ءارتۇرلى دەنە جاراقاتىن العان. اقاڭا ىقىلىق اتا تويعان جاياۋ جۇرگىنشىلەردىڭ كولىك استىنا ءتۇسىپ, ومىرمەن قوش ايتىسقان, زارداپ شەككەن دەرەكتەرى دە جوق ەمەس. تراسسالاردا ءىشىپ الىپ, كولىك جۇرگىزگەن ءبىر مىڭنان استام جۇرگىزۋشى ۇستالىپ, 700-دەيى سوت شەشىمىمەن ءۇش جىلعا دەيىن جۇرگىزۋشىلىك كۋالىگىنەن ايىرىلعان. قوعامدىق ورىنداردا 10 مىڭعا جۋىق سولتۇستىكقازاقستاندىق ماس كۇيىندە قۇرىقتالىپ, جاۋاپقا تارتىلعان. 174 ماسكۇنەم ەمدەۋ ورىندارىنا ماجبۇرلىكپەن جىبەرىلگەن.
ساۋ ادامدى ويلاندىراتىن مىنا فاكتىلەرگە قاراعاندا, القالى وتىرىستا كەزدەستىرگەن كەيىپكەرىمىزدىڭ ماسكۇنەمدىككە قارسى ىمىراسىز كۇرەستى قاتاڭداتۋ جونىندەگى ۇسىنىس-پىكىرلەرى نەگىزسىز ەمەس ءتارىزدى. پەتر بىرىنشىنىكىندەي بولماسا دا وسىعان ۇقساس جولدارىن ىزدەستىرىپ, تاۋىپ, تاجىريبەگە قولدانىپ كورسە, ىندەتتى كەسەل ازايار ما ەدى؟!.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى
