قوعام • 13 قاراشا، 2019

قورشاۋدان قۇتىلعان قالا

131 رەتكورسەتىلدى

ءبىزدىڭ قالا ءبىر-اق كۇندە وزگەرىپ شىعا كەلگەندەي بولدى. اينالاداعى تىرشىلىككە سەرگەك قارايتىن جاندار ونى بىردەن اڭعاردى. ءتىپتى كۇندەلىكتى ء«ۇي-جۇمىس، جۇمىس-ءۇي» دەگەن ۇيرەنشىكتى مارشرۋتقا ابدەن كوندىگىپ العان سامارقاۋ كىسىلەر دە سول كۇنى جان-جاعىنا جالتاقتاپ قاراپ، ايالداماعا قاراي اسىعىپ بارا جاتتى.

قالا اۋماعى ءبىرتۇرلى كەڭىپ سالا بەرگەن سەكىلدى. بۇرىن كوزگە تۇسپەگەن ۇيلەر، عيماراتتار، اۋلالار ەندى كوشەدەگى جۇرتقا قاراپ «قانە، بىزگە ەندى قالاي نازار اۋدارماس ەكەنسىزدەر» دەگەندەي كەۋدەسىن كەرىپ، ك ۇلىمسىرەپ تۇرعانداي بولىپ كورىنەدى. قالانىڭ ادەتتەگى، قالىپتى ءتۇر-ءتۇسى مەن ۇيرەنشىكتى كەسكىن-كەلبەتىنە توسىننان ءتۇرلى-ءتۇرلى بوياۋلار قوسىلىپ، قۇلپىرىپ كەتكەن بە دەيسىڭ.

ءيا، ءسويتىپ، نە بولدى، ءبىز بىلەتىن الماتى اياق استىنان قالاي وزگەرىپ شىعا كەلدى دەيسىزدەر عوي؟ ەندەشە، قاراڭىزدار، سىزدەرگە وتىرىك، بىزگە شىن، وسىنىڭ ءبارى دە قاراپايىم عانا قارەكەتتەن باستالدى.

ناقتىلاپ ايتساق، سول كەزدەگى قالا اكىمىنىڭ ارنايى شەشىمى شىعىپ، از عانا ۋاقىتتىڭ ىشىندە قالاداعى ۇلكەندى-كىشىلى قورشاۋلاردىڭ ءبارى الىنىپ تاستالدى.

ءسويتىپ قورشاۋدان قۇتىلعان قالا، قۇددى ءبىر، قۇرساۋدان بوسانعان باتىرعا ۇقساپ شىعا كەلدى.

قالانىڭ تىنىسى اشىلدى. كوزگە دە، كوڭىلگە دە كەڭىستىك كەرەك ەكەنىن قالا تۇرعىندارى بىردەن سەزىندى. ونى ءتىپتى، تۇرعىندار عانا ەمەس، ولارعا كەلگەن قوناقتار دا بىردەن بايقاپ: ء«اي، مىنالارىڭ دۇرىس بولعان ەكەن. باۋ-باقشامىزعا مال كىرىپ، ويرانداپ كەتەدى دەيتىندەي، اۋىلدا وتىرعان جوقسىڭدار عوي! بۇرىن نەگە قورشاي بەرگەنسىڭدەر، ەي؟!» دەپ كىنا ارتقانداي بولدى.

راس-اۋ. بىراق اۋىل دەمەكشى، سول كەزدە مەنىڭ ەسىمە شارباقسىز اۋىلدار دا بولاتىنى تۇسە كەتتى.

اپىر-اۋ، ونداي اۋىلداردى قايدان كوردىڭىز دەيسىز بە؟.. ايتايىن. مەن كورگەن شارباقسىز اۋىلدار بۇرىن قازىعۇرت تاۋى مەن ارىس وزەنىنىڭ ارالىعىنداعى شولەيت وڭىردە بولاتىن.

ءبىزدىڭ بالا كۇنىمىزدە ولار ءۇيىنىڭ توڭىرەگىن قورشاۋ دەگەندى بىلمەيتىن-ءدى. ويتكەنى مال جەپ، جەمەگەنىن تۇياعىمەن تاپتاپ كەتەدى دەيتىندەي باۋ-باقشاسى جوق، دۇنيە-م ۇلىك اتاۋلىعا ءاۋ باستان-اق قىزىقپايتىن اق كوڭىل اۋىلدارعا ونىڭ مۇلدە قاجەتى جوق ەدى. سوندىقتان دا، بۇكىل اۋىلدىڭ تىرشىلىگى ءبىر-بىرىنە ەش كەدەرگىسىز اپ-انىق كورىنىپ جاتاتىن. باسقاسىن ايتپاعاندا، قاي ءۇيدىڭ قازانىنا قانداي ماي، قانشا ەت سالىنعانىنا شەيىن بەلگىلى بولاتىن.

ءالى ەسىمدە، كەشكىلىك ەسىك الدىنداعى تاپشاننىڭ ۇستىنە داستارقان جايىپ، نان تۋراپ، تاباق-اياقتاردى ازىرلەپ جاتقانىمىزدا، قولىندا ءداۋ توستاعى بار كورشىنىڭ بالاسى كوزى جاۋدىرەپ كەلىپ تۇرۋشى ەدى. ونى كورگەن اكە-شەشەمىز: «وۋ، قوناق كەپ قالىپتى عوي. كانە، تورگە شىق!» دەيتىن ءازىل-شىنىن ارالاستىرا قاۋقىلداسىپ. سول كەزدە ول: «جو-و! – دەيدى قىز سياقتى سىزىلىپ. – مەنى سىزدەرگە اتام جىبەردى. «تۇرسىن كەلىننىڭ پىسىرگەن تاماعى ءدامدى بولادى. بۇگىن كەسپە كوجە پىسىرگەن-اۋ، دەيمىن. ءيىسى مۇرىندى جارىپ بارادى عوي. ۇلكەن توستاققا مولداۋ قىپ قۇيىپ بەرە سالسىن»، دەيدى...».

اتاسىنىڭ ءسوزىن اينىتپاي، دالمە-ءدال جەتكىزگەن بالاعا شەشەمىزدىڭ مەيىرىمى ءتۇسىپ، قولىنداعى ىدىستى الادى دا، قازانداعى قويۋ كوجەدەن تولتىرا قۇيىپ: «بايقا، قولىڭدى كۇيدىرىپ الما. مىنا مايلىق ورامالمەن مىقتاپ ۇستا» دەپ ۇسىنادى.

قازىر ويلاپ قاراسام، سونىڭ ءبارى دە قىم­تاۋسىز كوڭىلدىڭ، اشىق-جارقىن پەيىلدىڭ كەڭدىگى ەكەن-اۋ، شىركىن.

بۇگىندە باتىستاعى ەلدەرگە تۋريستىك ساپارمەن بارعان كىسىلەر تاۋ بيىگىندەگى، كول ور­تاسىنداعى تاس قامالداردى ارالاپ، تاريحي عيماراتتارمەن تانىسادى. ءبىر كەزدەرى وندا دا ادامدار تۇرعانىن، سىرتتاعى جاۋدان قورعانىپ، ءاردايىم ساق وتىرعاندارىن ىشكى تۇيسىكپەن توپشىلايدى.

ولاردىڭ قازىر يەسىز قالعانى – سول ەلدىڭ بۇگىنگى تىنىشتىعىن، بەيبىت ءومىرىن پاش ەتىپ تۇرعانىن سەزىنەدى.

داۋ جوق، قورشاۋ، قامال دەگەندەرىڭىز، ەلدىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتىپ، ساقتاندىرىپ تۇراتىنى راس. سوندىقتان ۇلكەندى-كىشىلى قورشاۋلاردىڭ الىنعانىنا ءبىزدىڭ قالانىڭ بارشا جۇرتى قول سوعىپ، قۋانىپ كەتتى دەسەك، ونىمىز كورەر كوزگە وتىرىك بولىپ شىعارى انىق. ويتكەنى «بۇرىن ءاربىر كەڭسە، مەكەمە ءوز اۋلاسىن ءوزى كۇتىپ ۇستاۋشى ەدى، ال بۇگىندە ءبارى قوسىلىپ، قاي جەردى كىم سىپىراتىنىن ۇمىتىپ تا قالدىق»، دەۋشىلەر دە بار.

بىراق شىنداپ كەلگەندە، قالا تازالىعى – بارىمىزگە ورتاق مىندەت، ورتاق يگىلىك ەكەنىن ونداي كىسىلەر بىلمەيدى ەمەس، بىلەدى.

ەندەشە، قالانىڭ قورشاۋسىز ءارى تازا، كەڭ بولعانى عانيبەت ەمەس پە؟ بۇل دا ءبىر ءبىزدىڭ مورالدىق جەڭىسىمىز، مادەني جەتىستىگىمىز بولىپ تابىلماي ما؟

ەرتەرەكتە ەستۋشى ەدىك، مۇسىلمان ەلدەرى ەسىكتەرىنە ق ۇلىپ سالماي، ەمىن-ەركىن قىدىرىپ جۇرە بەرەدى ەكەن دەپ. ونداي كۇندەر قايدا-ا-ا ەندى؟.. دەيمىز-اۋ. قازىر...

ءجا، جارايدى، بۇل، ارينە، باسقا اڭگىمە.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ماڭعىستاۋدا «جىل ادامى - 2019» انىقتالدى

ايماقتار • 14 جەلتوقسان، 2019

اقتاۋدا تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى

ايماقتار • 14 جەلتوقسان، 2019

اتىراۋلىقتار تاعى دا ۇزدىكتەر قاتارىندا

ايماقتار • 13 جەلتوقسان، 2019

ۇقساس جاڭالىقتار