مۇنداي كەلەڭسىز جاعداي قوعامدى الاڭداتپاي قويماسى انىق. وسىعان وراي اتالعان ىسكە باقىلاۋ جۇرگىزۋ وكىلەتتىگى بار يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ كولىك كوميتەتى بۇل ماسەلەنى جۇيەلى زەرتتەي كەلە تەحنيكالىق بايقاۋ ورتالىقتارىنىڭ قىزمەتىندە تۋىنداعان بىرقاتار كەمشىلىك پەن ولقىلىقتىڭ بەتىن اشتى.
كولىك كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى دانيار قوسپاباەۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, 2012 جىلعا دەيىن ەلىمىزدە تەحنيكالىق بايقاۋدان ۋاقىتىندا وتپەي ءتارتىپ بۇزاتىن كولىكتەردىڭ ۇلەسى كوپ بولاتىن. ال مۇنىڭ ءوزى جول قوزعالىسىندا ەداۋىر قاتەر تۋدىرادى. اۆتوكولىكتەر مەن ءتۇرلى تەحنيكالارعا جۇرگىزىلەتىن مىندەتتى تەحنيكالىق بايقاۋدى باسەكەلەستىك ورتاعا بەرگەن ساتتەن بەرى تەحنيكالىق بايقاۋدان وتپەگەن كولىك قۇرالدارىنىڭ ۇلەسى ەداۋىر تومەندەگەنى انىقتالىپ وتىر. ماسەلەن, 2012 جىلى تەحنيكالىق بايقاۋدان وتپەگەن كولىك قۇرالدارى 13%-دى قۇراسا, 2019 جىلى بۇل كورسەتكىش بار بولعانى 5%-دى قۇرادى. بۇگىندە كولىك قۇرالدارىن تەحنيكالىق بايقاۋدان وتكىزۋدى ءوز قۇرامىندا 1500-دەن استام تەحنيكالىق بايقاۋ ورتالىعى بار 600-دەن استام وپەراتور جۇزەگە اسىرۋدا. ياعني, كولىك يەسى ءۇشىن ونى تەحنيكالىق بايقاۋدان ۋاقىتىندا وتكىزۋدىڭ ەشبىر پروبلەماسى جوق جانە بۇل سالاداعى جەمقورلىقتىڭ جولى دا كەسىلىپ وتىر.
مىندەتتى تەحنيكالىق بايقاۋدى ۇيىمداستىرۋ جانە وتكىزۋ ءتارتىبىنىڭ ساقتالۋىنا مەملەكەتتىك باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرۋ يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگىنە جۇكتەلگەن بولاتىن.
دانيار قوسپاباەۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, تەحنيكالىق بايقاۋدان وتپەگەن كولىك قۇرالدارى سانىنىڭ تومەندەۋىنە ءبىرىنشى كەزەكتە تەحنيكالىق بايقاۋ ورتالىقتارىن (تبو) اشۋ ءراسىمىنىڭ وڭتايلاندىرىلۋى, سونىڭ ىشىندە تبو اشۋ ءۇشىن قۇجاتتار پاكەتىنىڭ قىسقارتىلۋى, ەكىنشىدەن, شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە قاتىستى باقىلاۋ-قاداعالاۋ ءىس-شارالارىن جۇرگىزۋ بولىگىندە جەڭىلدىكتەر بەرىلۋى (حابارلاما تارتىبىنە كوشىرۋ, تىزىلىمگە ەنگىزىلگەننەن كەيىن تبو-نىڭ تەكسەرۋ جۇرگىزۋى ءۇشىن نەگىزدەردى الىپ تاستاۋ) اسەر ەتكەن.
دەگەنمەن «تاياقتىڭ ءبىر ۇشىن باسساڭ, ەكىنشى ۇشى وزىڭە تيەدى» دەگەندەي ماسەلەنى وڭايلاتۋ ىقپالىندا تۋىنداعان وزىندىك ولقىلىقتار دا بولماي قالعان جوق. ءبىرىنشى كەزەكتە بۇعان جاڭادان قۇرىلعان بايقاۋ تەحنيكالىق ورتالىقتارى مەن قوعامنىڭ ءوزى مورالدىق تۇرعىدان تولىق دايىن بولماي شىقتى. سونىڭ سالدارىنان تەحنيكالىق بايقاۋ سالاسىنداعى ورەسكەل ءتارتىپ بۇزۋشىلىقتار («قولمەن ەنگىزۋ», «فوتوشوپ», كولىك قۇرالىن ۇسىنباي تەحنيكالىق بايقاۋدى وتكىزۋ, جالعان دياگنوستيكالىق كارتالاردى ساتۋ) سەكىلدى كەلەڭسىزدىكتەر تۋىندادى.
جوعارىدا كورسەتىلگەن فاكتورلارعا بايلانىستى تەحنيكالىق بايقاۋدى وتكىزۋ بويىنشا الاياقتىقتىڭ جاڭا تۇرلەرى, سونداي-اق ولاردى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ستاندارتتارىنا جانە نقا تالاپتارىنا سايكەس كەلمەيتىن جەرلەردە وتكىزۋ سەكىلدى وقيعالار ورىن الدى.
وسىنداي جاعدايلارعا وراي اۋماقتىق كولىكتىك باقىلاۋ ورگاندارى جاساندى دياگنوستيكالىق كارتالاردى انىقتاۋ بويىنشا 150-دەن استام رەيدتىك ءىس-شارالار وتكىزىپ, سوڭعى جارتى جىل ىشىندە عانا دياگنوستيكالىق كارتالاردى قولدان جاساۋدىڭ 84 فاكتىسىن انىقتادى. قورىتىندىسىندا تەحنيكالىق بايقاۋ وپەراتورلارىنا قاتىستى 26 اكىمشىلىك ماتەريال تولتىرىلدى, قۇجاتتاردى قولدان جاساۋ جانە الاياقتىق فاكتىلەرى بويىنشا 2 قىلمىستىق ءىس قوزعالدى.
مامانداردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, مۇنداي الاياقتىق تۇرلەرىنىڭ قىزمەتى تەحنيكالىق بايقاۋ ناتيجەلەرىنە تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ جانە ونى كولىك قۇرالىن ناقتى ۇسىنباي جۇرگىزۋ تۇرىندە جۇزەگە اسىرىلادى.
تەحنيكالىق بايقاۋ سالاسىنداعى جوعارىدا كورسەتىلگەن بارلىق ءتارتىپ پەن زاڭ بۇزۋشىلىقتار مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندار جانە بيزنەس وكىلدەرىمەن بىرگە تالقىلاندى. سونىڭ ناتيجەسىندە تەحنيكالىق بايقاۋ سالاسىنداعى قاۋىمداستىقتارمەن جانە جوعارىدا كورسەتىلگەن وكىلدەرمەن كەلىسە وتىرىپ, يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى «جول قوزعالىسى تۋرالى» زاڭعا جانە مىندەتتى تەحنيكالىق بايقاۋدى ۇيىمداستىرۋ جانە وتكىزۋ ەرەجەسىنە وزگەرىستەر ەنگىزدى. سونداي-اق «ۇلتتىق اقپاراتتىق تەحنولوگيالار» اق بىرىڭعاي اقپاراتتىق جۇيەنىڭ وپەراتورى بولىپ بەلگىلەندى.
جوعارىدا كورسەتىلگەن الاياقتىق ارەكەتتەردى بولدىرماۋ بولىگىندە «ۇلتتىق اقپاراتتىق تەحنولوگيالار» اق-نى «تەحنيكالىق بايقاۋدىڭ» بىرىڭعاي اقپاراتتىق جۇيەسىنىڭ وپەراتورى رەتىندە بەلگىلەگەننەن كەيىن تەحنيكالىق بايقاۋ ناتيجەلەرىن بەرۋدى جۇزەگە اسىراتىن باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋدى تەكسەرۋ باستالدى. الايدا, وسى ۋاقىتقا دەيىن قولدانىلىپ كەلگەن بەس باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋدىڭ ەكەۋى سايكەس كەلمەگەندىكتەن, «ۇلتتىق اقپاراتتىق تەحنولوگيالار» اق بەلگىلەنگەن تالاپتارعا سايكەس كەلمەيتىن باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋ ارقىلى دەرەكتەردى بەرۋدى جۇزەگە اسىراتىن تەحنيكالىق بايقاۋ ورتالىقتارىنان دەرەكتەردى قابىلداۋى توقتاتىلدى. بۇل جاعداي 160 تەحنيكالىق بايقاۋ ورتالىعىنىڭ قىزمەتىنە قاتىستى تۋىندادى.
بۇگىندە مينيسترلىك باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋدى ازىرلەۋشىلەرمەن بىرلەسىپ بەلگىلەنگەن تالاپتارعا سايكەس كەلمەيتىن مەملەكەتتىك تىركەۋ نومىرلىك بەلگىسىن تانۋ بولىگىندە باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋدى پىسىقتاۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزۋدە.
سونىمەن وسىدان 7 جىل بۇرىن تەحنيكالىق بايقاۋ قىزمەتىن باسەكەلى ورتاعا جىبەرۋدىڭ ناتيجەسىندە بايقاۋدان ءوتۋ پروتسەدۋراسى كولىك يەلەرى ءۇشىن جەڭىلدەي تۇسكەن. ەندى سوعان سايكەس ورىن العان سالاداعى بەيبەرەكەت ارەكەتتەردى جويىپ, ورتالىقتاردىڭ جۇمىسىن تارتىپكە كەلتىرۋ ءۇشىن «ۇلتتىق اقپاراتتىق تەحنولوگيالار» اكتسيونەرلىك قوعامى بىرىڭعاي جۇيە دايىنداپتى. بۇدان بىلاي تەحنيكالىق بايقاۋ شاراسى وسى جۇيە ارقىلى باقىلانباق. «ۇلتتىق اقپاراتتىق تەحنولوگيالار» اق باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى داۋلەت بەكمانوۆ بىرىڭعاي تالاپقا ساي بولماعان 160 ورتالىقتىڭ بىرىڭعاي جۇيەدەن شىعارىلعانىن ايتادى. «تەحنيكالىق بايقاۋ ورتالىقتارىنىڭ جۇمىسىن قامتاماسىز ەتەتىن باعدارلامانىڭ تالاپتارىن شىلدە ايىندا بەكىتكەن بولاتىنبىز. نەگىزى بۇل تالاپتار 2017 جىلدان بەرى قولدانىستا. بىراق ورتالىقتار ول تالاپتى ەلەمەي كەلگەن ەدى. كولىك بايقاۋ ورتالىعىنا كىرگەن كەزدە ارنايى باعدارلاما مەملەكەتتىك تىركەۋ ءنومىرىن وزدىگىنەن انىقتاۋى كەرەك. ياعني قولمەن اقپارات ەنگىزۋ مۇمكىن بولماۋعا ءتيىس. وسى تالاپقا ساي كەلمەيتىن باعدارلامامەن جۇمىس ىستەيتىن 160 ورتالىقتىڭ جۇيەگە كىرەتىن كىلتىن قايتارىپ الدىق. ەندى ولاردىڭ ءوز باعدارلامالارىن جەتىلدىرىپ, قاتارعا قوسىلۋىن كۇتىپ وتىرمىز», دەيدى داۋلەت بەكمانوۆ.
كولىك كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى دانيار قوسپاباەۆ اتالعان ورتالىقتاردىڭ قازىرگى تاعدىرى ولارعا ارنايى باعدارلاما ۇسىنعان رەسەيلىك كاسىپورىندارعا بايلانىستى ەكەنىن ەسكەرتتى. «قازىر تەحنيكالىق بايقاۋ ورتالىقتارى 5 ءتۇرلى باعدارلامامەن جۇمىس ىستەيدى. سونىڭ ۇشەۋى تەكسەرۋدەن ءساتتى وتكەن. ال 2 رەسەيلىك باعدارلاما تەكسەرۋدەن وتپەي قالدى. باعدارلامانى جاساعان كومپانيا انىقتالعان كەمشىلىكتەردى جويۋدى مىندەتىنە الدى. قوسىمشا تەكسەرۋدەن كەيىن, ول باعدارلاما دا جۇيەگە ەنگىزىلۋى مۇمكىن», دەدى ول.
