قوعام • 13 قاراشا، 2019

تەحنيكالىق بايقاۋ تالاپقا ساي ما؟

97 رەت كورسەتىلدى

بيىل جازدا ينتەرنەتتە اۆتوكولىكتەر مەن ءتۇرلى تەحنيكالارعا جۇرگىزىلەتىن تەحنيكالىق بايقاۋدى WhatsApp ارقىلى رەسىمدەۋدى ۇسىنعان حابارلاندىرۋلار تاراپ، سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگى ەلدەگى اتالعان قىزمەتتىڭ زاڭعا سايكەس وتەتىنىنە كۇمان كەلتىرگەن بولاتىن. ءتىپتى ازاماتتاردىڭ جەكە كولىگىن تەحنيكالىق بايقاۋدان بوساتۋ تۋرالى دا ۇسىنىستار ايتىلعان ەكەن.

مۇنداي كەلەڭسىز جاع­داي قو­عامدى الاڭداتپاي قوي­ما­سى انىق. وسىعان وراي اتال­عان ىسكە باقىلاۋ جۇرگىزۋ وكى­لەت­تىگى بار ين­دۋستريا جانە ينفرا­قۇرى­لىمدىق دامۋ مينيستر­لىگىنىڭ كولىك كوميتەتى بۇل ماسە­لەنى جۇيەلى زەرتتەي كەلە تەح­نيكا­لىق بايقاۋ ورتالىقتارىنىڭ قىز­مەتىندە تۋىنداعان بىرقاتار كەم­شى­لىك پەن ولقىلىقتىڭ بەتىن اشتى.

كولىك كوميتەتى توراعا­سى­نىڭ ورىنباسارى دانيار قوس­پاباەۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، 2012 جىلعا دەيىن ەلىمىزدە تەحنيكالىق بايقاۋدان ۋاقىتىندا وتپەي ءتارتىپ بۇزاتىن كولىكتەردىڭ ۇلەسى كوپ بولاتىن. ال مۇنىڭ ءوزى جول قوزعالىسىندا ەداۋىر قاتەر تۋدىرادى. اۆتوكولىكتەر مەن ءتۇرلى تەحنيكالارعا جۇرگىزىلەتىن مىن­دەتتى تەحنيكالىق بايقاۋدى باسە­كەلەستىك ورتاعا بەرگەن ساتتەن بەرى تەحنيكالىق بايقاۋدان وتپە­گەن كولىك قۇرالدارىنىڭ ۇلەسى ەداۋىر تومەندەگەنى انىقتالىپ وتىر. ماسەلەن، 2012 جىلى تەح­ني­كالىق بايقاۋدان وتپەگەن كولىك قۇرالدارى 13%-دى قۇراسا، 2019 جىلى بۇل كورسەتكىش بار بول­عانى 5%-دى قۇرادى. بۇگىندە كولىك قۇرالدارىن تەحنيكالىق بايقاۋدان وتكىزۋدى ءوز قۇرامىندا 1500-دەن استام تەحنيكالىق باي­قاۋ ورتالىعى بار 600-دەن استام وپەراتور جۇزەگە اسىرۋدا. ياعني، كولىك يەسى ءۇشىن ونى تەحنيكالىق بايقاۋدان ۋاقىتىندا وتكىزۋدىڭ ەشبىر پروب­لەماسى جوق جانە بۇل سالاداعى جەمقورلىقتىڭ جولى دا كەسىلىپ وتىر.

مىندەتتى تەحنيكالىق باي­قاۋ­دى ۇيىمداستىرۋ جانە وتكىزۋ ءتارتىبىنىڭ ساقتالۋىنا مەم­لەكەتتىك باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرۋ يندۋستريا جانە ينفراقۇ­رىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگىنە جۇك­تەلگەن بولاتىن.

دانيار قوس­پاباەۆ­تىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، تەحنيكالىق بايقاۋدان وتپەگەن كولىك قۇ­رال­دارى سانىنىڭ تومەن­دەۋىنە ءبىرىنشى كەزەكتە تەحنيكالىق بايقاۋ ورتالىقتارىن (تبو) اشۋ ءراسىمىنىڭ وڭتايلاندىرىلۋى، سو­نىڭ ىشىندە تبو اشۋ ءۇشىن قۇ­جاتتار پاكەتىنىڭ قىسقارتىلۋى، ەكىنشىدەن، شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە قاتىستى باقىلاۋ-قا­داعالاۋ ءىس-شارالارىن جۇرگىزۋ بولىگىندە جەڭىلدىكتەر بەرىلۋى (حابارلاما تارتىبىنە كوشىرۋ، تىزىلىمگە ەنگىزىلگەننەن كەيىن تبو-نىڭ تەكسەرۋ جۇرگىزۋى ءۇشىن نەگىزدەردى الىپ تاستاۋ) اسەر ەتكەن.

دەگەنمەن «تاياقتىڭ ءبىر ۇشىن باس­ساڭ، ەكىنشى ۇشى وزىڭە تيەدى» دەگەندەي ماسەلەنى وڭايلاتۋ ىقپالىندا تۋىنداعان وزىندىك ولقىلىقتار دا بول­ماي قالعان جوق. ءبىرىنشى كەزەكتە بۇعان جاڭادان قۇرىلعان بايقاۋ تەحنيكالىق ورتالىقتارى مەن قوعام­نىڭ ءوزى مورالدىق تۇرعىدان تولىق دايىن بولماي شىقتى. سونىڭ سالدارىنان تەحنيكالىق بايقاۋ سالاسىنداعى ورەسكەل ءتارتىپ بۇزۋشىلىقتار («قولمەن ەنگىزۋ»، «فوتوشوپ»، كولىك قۇرالىن ۇسىنباي تەحنيكالىق بايقاۋدى وتكىزۋ، جالعان دياگنوستيكالىق كارتالاردى ساتۋ) سەكىلدى كەلەڭسىزدىكتەر تۋىندادى.

جوعارىدا كورسەتىلگەن فاكتورلارعا بايلانىستى تەحنيكالىق بايقاۋدى وتكىزۋ بويىنشا الاياقتىقتىڭ جاڭا تۇر­لەرى، سونداي-اق ولاردى قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ستاندارتتارىنا جانە نقا تالاپتارىنا سايكەس كەلمەيتىن جەرلەردە وتكىزۋ سەكىل­دى وقيعالار ورىن الدى.

وسىنداي جاعدايلارعا وراي اۋماق­تىق كولىكتىك باقىلاۋ ورگاندارى جا­سان­دى دياگنوستيكالىق كارتالاردى انىق­تاۋ بويىنشا 150-دەن استام رەيد­تىك ءىس-شارالار وتكىزىپ، سوڭعى جارتى جىل ىشىندە عانا دياگنوستيكالىق كار­تالاردى قولدان جاساۋدىڭ 84 فاك­تىسىن انىقتادى. قورىتىندىسىندا تەح­­نيكالىق بايقاۋ وپەراتورلارىنا قا­تىس­تى 26 اكىمشىلىك ماتەريال تولتىرىلدى، قۇجاتتاردى قولدان جاساۋ جانە الاياقتىق فاكتىلەرى بويىنشا 2 قىل­مىستىق ءىس قوزعالدى.

مامانداردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، مۇنداي الاياقتىق تۇرلەرىنىڭ قىزمەتى تەح­ني­كالىق بايقاۋ ناتيجەلەرىنە تۇ­زەتۋ­لەر ەنگىزۋ جانە ونى كولىك قۇرا­لىن ناقتى ۇسىنباي جۇرگىزۋ تۇرىندە جۇزەگە اسىرىلادى.

تەحنيكالىق بايقاۋ سالاسىنداعى جوعارىدا كورسەتىلگەن بارلىق ءتارتىپ پەن زاڭ بۇزۋشىلىقتار مۇددەلى مەم­لەكەتتىك ورگاندار جانە بيزنەس وكىل­دەرىمەن بىرگە تالقىلاندى. سونىڭ ناتي­جەسىندە تەحنيكالىق بايقاۋ سالا­سىنداعى قاۋىمداستىقتارمەن جانە جوعارىدا كورسەتىلگەن وكىلدەرمەن كەلى­سە وتىرىپ، يندۋستريا جانە ين­فراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى «جول قوزعالىسى تۋرالى» زاڭعا جا­نە مىندەتتى تەحنيكالىق بايقاۋدى ۇيىم­داستىرۋ جانە وتكىزۋ ەرەجەسىنە وزگەرىستەر ەنگىزدى. سونداي-اق «ۇلتتىق اقپاراتتىق تەحنولوگيالار» اق بىر­ىڭعاي اقپاراتتىق جۇيەنىڭ وپەراتورى بولىپ بەلگىلەندى.

جوعارىدا كورسەتىلگەن الاياقتىق ارەكەتتەردى بولدىرماۋ بولىگىندە «ۇلت­تىق اقپاراتتىق تەحنولوگيالار» اق-نى «تەحنيكالىق بايقاۋدىڭ» بى­رىڭعاي اقپاراتتىق جۇيەسىنىڭ وپەرا­تورى رەتىندە بەلگىلەگەننەن كەيىن تەح­نيكالىق بايقاۋ ناتيجەلەرىن بەرۋدى جۇ­زەگە اسىراتىن باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋدى تەكسەرۋ باستالدى. الايدا، وسى ۋاقىتقا دەيىن قولدانىلىپ كەل­گەن بەس باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋ­دىڭ ەكەۋى سايكەس كەلمەگەندىكتەن، «ۇلت­تىق اقپاراتتىق تەحنولوگيا­لار» اق بەل­گىلەنگەن تالاپتارعا ساي­­كەس كەل­مەيتىن باعدارلامالىق قام­تاما­سىز ەتۋ ارقىلى دەرەكتەردى بەرۋ­دى جۇزەگە اسىراتىن تەحنيكالىق باي­قاۋ ورتالىقتارىنان دەرەكتەردى قابىل­داۋى توقتاتىلدى. بۇل جاعداي 160 تەح­ني­كالىق بايقاۋ ورتالىعىنىڭ قىز­مەتىنە قاتىستى تۋىندادى.

بۇگىندە مينيسترلىك باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋدى ازىرلەۋشىلەرمەن بىرلەسىپ بەلگىلەنگەن تالاپتارعا سايكەس كەلمەيتىن مەملەكەتتىك تىركەۋ نومىرلىك بەلگىسىن تانۋ بولىگىندە باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋدى پىسىقتاۋ بويىنشا جۇمىستار جۇرگىزۋدە.

سونىمەن وسىدان 7 جىل بۇرىن تەحنيكالىق بايقاۋ قىزمەتىن باسەكەلى ورتاعا جىبەرۋدىڭ ناتيجەسىندە بايقاۋ­دان ءوتۋ پروتسەدۋراسى كولىك يەلەرى ءۇشىن جەڭىل­دەي تۇسكەن. ەندى سوعان سايكەس ورىن العان سالاداعى بەيبەرەكەت ارە­كەتتەردى جويىپ، ورتالىقتاردىڭ جۇ­مىسىن تارتىپكە كەلتىرۋ ءۇشىن «ۇلت­تىق اقپاراتتىق تەحنولوگيالار» اكتسيو­نەرلىك قوعامى بىرىڭعاي جۇيە دايىنداپتى. بۇدان بىلاي تەحنيكالىق بايقاۋ شاراسى وسى جۇيە ارقىلى باقىلانباق. «ۇلتتىق اقپاراتتىق تەحنولوگيالار» اق باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى داۋلەت بەكمانوۆ بىرىڭعاي تالاپقا ساي بولماعان 160 ورتالىقتىڭ بىرىڭعاي جۇيەدەن شىعارىلعانىن ايتادى. «تەحنيكالىق بايقاۋ ورتالىقتارىنىڭ جۇمى­سىن قامتاماسىز ەتەتىن باعدار­لامانىڭ تالاپتارىن شىلدە ايىندا بەكىت­كەن بولاتىنبىز. نەگىزى بۇل تالاپت­ار 2017 جىلدان بەرى قولدانىستا. بىراق ورتالىقتار ول تالاپتى ەلەمەي كەل­گەن ەدى. كولىك بايقاۋ ورتالىعىنا كىر­گەن كەزدە ارنايى باعدارلاما مەم­لە­كەتتىك تىركەۋ ءنومىرىن وزدىگىنەن انىق­­تاۋى كەرەك. ياعني قولمەن اقپارات ەنگىزۋ مۇمكىن بولماۋعا ءتيىس. وسى تا­لاپقا ساي كەلمەيتىن باعدارلامامەن جۇمىس ىستەيتىن 160 ورتالىقتىڭ جۇيە­گە كىرەتىن كىلتىن قايتارىپ الدىق. ەن­دى ولاردىڭ ءوز باعدارلامالارىن جەتىل­دىرىپ، قاتارعا قوسىلۋىن كۇتىپ وتىرمىز»، دەيدى داۋ­لەت بەكمانوۆ.

كولىك كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى دانيار قوسپاباەۆ اتالعان ورتا­لىقتاردىڭ قازىرگى تاعدىرى ولار­عا ارنايى باعدارلاما ۇسىنعان رەسەي­لىك كاسىپورىندارعا بايلانىستى ەكە­نىن ەسكەرتتى. «قازىر تەحنيكالىق باي­قاۋ ورتالىقتارى 5 ءتۇرلى باع­دارلامامەن جۇمىس ىستەيدى. سونىڭ ۇشەۋى تەكسەرۋ­دەن ءساتتى وت­كەن. ال 2 رەسەيلىك باعدارلاما تەك­سەرۋدەن وتپەي قالدى. باعدار­لا­مانى جاساعان كومپانيا انىق­تالعان كەم­شىلىكتەردى جويۋدى مىن­دەتىنە الدى. قوسىمشا تەكسەرۋدەن كەيىن، ول باعدار­لاما دا جۇيەگە ەنگىزىلۋى مۇمكىن»، دەدى ول.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

اسىل اعانىڭ شاراپاتى

رۋحانيات • كەشە

قۇيماقۇلاق

رۋحانيات • 26 قازان، 2021

قوعامنىڭ بىتەۋ جاراسى

قوعام • 26 قازان، 2021

گاز باعاسى نەگە قىمبات؟

ايماقتار • 26 قازان، 2021

فرانتسيا تىزگىنى ءۇشىن تايتالاس

ساياسات • 26 قازان، 2021

ەربوسىن ۇلىن اۋىر سىناق كۇتىپ تۇر

كاسىپقوي بوكس • 26 قازان، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار