ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ ايتۋىنشا, «قوعامداستىقتاردىڭ شەشۋشى ءرولى» تاقىرىبىمەن ءبىر اي بويى وتەتىن دۇنيەجۇزىلىك ناۋقان حالىقارالىق, جالپىۇلتتىق جانە جەرگىلىكتى دەڭگەيلەردە جيتس-كە قارسى ءىس-قيمىلداعى قوعامداستىقتاردىڭ شەشۋشى ءرولىن كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
ايتۆ (ۆيچ) – ادامنىڭ يممۋن تاپشىلىعى ۆيرۋسى. بۇل وتە قاۋىپتى جۇقپانىڭ ءبىرى. دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ دەرەگى بويىنشا, 2018 جىلدىڭ سوڭىندا الەمدە 40 ملن-نان استام ادام وسى جۇقتىرىلعان يممۋن تاپشىلىعى سيندرومىمەن (جيتس) تىركەلگەن. ەلىمىزدە ايتۆ جۇقتىرعان ادام العاش رەت 1997 جىلى انىقتالدى. سودان بەرى 1653 قازاقستاندىق بۇل دەرتكە شالدىققان.
نۇر-سۇلتان قالاسى جيتس ورتالىعىنىڭ باس دارىگەرى ءسابيت ءابدىرايىموۆتىڭ ايتۋىنشا, بيىلعى 9 اي ىشىندە نۇر-سۇلتان قالاسىندا 155 ايتۆ انىقتالعان. بۇل بىلتىرعى وسى كەزەڭمەن سالىستىرعاندا 6 ادامعا كوپ. ءسابيت ءابدىرايىموۆ بۇل ستاتيستيكا اۋرۋدى ەرتە انىقتاۋ مۇمكىندىگى ارتقانىنىڭ ناتيجەسى ەكەنىن ايتا كەلىپ, ودان قورقۋدىڭ قاجەتى جوقتىعىن جەتكىزدى. بۇگىنگى تاڭدا ەلورداداعى جيتس ورتالىعىندا ايتۆ-عا شالدىققان 1095 ادام ەسەپتە تۇر, ونىڭ ىشىندە 867 پاتسيەنت انتيرەتروۆيرۋستىق تەراپيانى (ارت) الادى. بۇل مۇقتاجداردىڭ 80%-ىن قۇرايدى.
«جيتس ينفەكتسياسىنىڭ تارالۋىنا جاۋاپ بەرۋ ءۇشىن حالىقتىڭ نەگىزگى توپتارىنىڭ جانە ايتۆ-عا شالدىققان ادامداردىڭ الدىن الۋ, كۇتۋ جانە قولداۋ بويىنشا قىزمەتتەرگە قول جەتكىزۋىن كەڭەيتۋ ماقساتىندا 2018 جىلدان باستاپ قالالىق جيتس ورتالىعى 2021 جىلعا دەيىن جاھاندىق قوردىڭ گرانتىن الدى. گرانت اياسىندا ءبىز الدىن الۋ قىزمەتتەرىن, سونداي-اق ايتۆ-مەن اۋىراتىن ادامدارعا كۇتىم مەن قولداۋ كورسەتەتىن 4 ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىممەن ىنتىماقتاسامىز. وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا ارت-تى قامتۋ 17%-عا نەمەسە 247 ادامعا ارتتى. جيتس-ءتى ەمدەۋ مەملەكەت بيۋدجەتىنىڭ ەسەبىنەن تولىعىمەن تەگىن جۇرگىزىلەدى. انتيرەتروۆيرۋستىق تەراپيانى قابىلدايتىن جانە بەلگىسىز دەڭگەيگە دەيىن بەرىلەتىن ۆيرۋسى بار تۇلعالار ينفەكتسيانى باسقالارعا جۇقتىرا المايدى. بۇل ەمدەۋدىڭ جوعارى تيىمدىلىگىنىڭ ەڭ سەنىمدى كورسەتكىشى جانە ايتۆ-مەن سىرقاتتانۋشىلىقتى تومەندەتۋ جولىنداعى جەتىستىك», دەدى ءسابيت ءابدىرايىموۆ.
ۇيىم باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ايتۆ-نىڭ انادان بالاعا بەرىلۋىنىڭ الدىن الۋ بويىنشا ءىس-شارالار كەشەنى ناتيجەسىندە ۆەرتيكالدى جولىنىڭ ۇلەس سالماعى 1%-دان كەم. «ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارمەن بىرلەسكەن جۇمىس ارقىلى ەمدەۋ مەن باقىلاۋدان جالتارعان ايتۆ-مەن ءومىر سۇرەتىن ناۋقاستاردى ديسپانسەريزاتسيالاۋمەن جانە ەمدەۋمەن قامتۋدى ارتتىرۋعا قول جەتكىزدىك. وسىلايشا 1-2 جىل بۇرىن ەمىن ۇزگەن 40-تان استام پاتسيەنت ەمگە قايتا ورالدى. وسى ۋاقىتقا دەيىن ايتۆ ولىمگە اكەلىپ سوقتىراتىن قاۋىپتى اۋرۋ جانە بۇل ادامداردى ايتۆ-عا تەكسەرىلۋدەن جانە ءوزىنىڭ ايتۆ مارتەبەسىن بىلۋدەن قاشقاقتايتىن باستى سەبەپ دەگەن پىكىر بولعان. بۇل سەبەپ تە ايتۆ جۇقتىرعان ادامدارعا ءوز اۋرۋى تۋرالى اشىق ايتۋعا كەدەرگى كەلتىرەدى. بىراق ۆيرۋسقا قارسى تەراپيانىڭ جەتىستىكتەرى بۇگىندە ىندەت اعىمىن تولىق وزگەرتتى. ياعني ايتۆ ولىمگە اپارمايتىن, سوزىلمالى اۋرۋلار قاتارىنا كىردى. جوعارى بەلسەندى ارت ارقىلى ۆيرۋستىڭ بالاعا بەرىلۋ قاۋپى ايتارلىقتاي تومەندەدى. ياعني, ينفەكتسيانى جۇقتىرعان ايەلدەر دەنى ساۋ بالانى دۇنيەگە اكەلدى», دەدى س.ءابدىرايىموۆ.
باسقوسۋدا ەلىمىزگە بيىل تىركەلگەن, سىلەكەي ارقىلى قىسقا ۋاقىت ىشىندە ايتۆ-نى انىقتايتىن جاڭا ەكسپرەسس-تەستتەر تانىستىرىلدى. ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ ايتۋىنشا, ايلىق كەزىندە نۇر-سۇلتان قالاسىندا ايتۆ/جيتس تۋرالى ءبىلىمدى ارتتىرۋ بويىنشا شارالاردى جانداندىرۋعا, ايتۆ جۇقتىرعان ادامدارعا قاتىستى ستيگما مەن كەمسىتۋدى جويۋعا باعىتتالعان ءىس-شارالار وتەدى. سونداي-اق ءبىر اي ىشىندە جۇرت كوپ جينالاتىن ساۋدا-ويىن-ساۋىق ورتالىقتارىندا, بازارلاردا, ۆوكزالداردا, اۋەجايدا, «بارىس ارەنا» ستاديونىندا ايتۆ-عا جەدەل تەستىلەۋ اكتسيالارى وتەدى. سونداي-اق جاستار دەنساۋلىق ورتالىقتارىنىڭ ۆولونتەرلەرىن تارتا وتىرىپ, ستۋدەنتتەرگە ارنالعان فورۋمدار, دەباتتار, فلەشموبتار, دوڭگەلەك ۇستەلدەر, ۆيكتورينالار ۇيىمداستىرىلادى.
