ايماقتار • 12 قاراشا, 2019

شولوحوۆقا اق بوتا سىيلاعان

200 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

تاريح قويناۋىنا الدەقاشان ەنىپ كەتكەن XX عاسىردا جەت­پىس جىلدان استام بيلىك قۇرعان كوم­مۋنيستىك پارتيانىڭ ساياساتى ەش­كىمدى ەركەلەتپەگەنى, ەشكىمدى ماڭ­دايىنان سيپاماعانى جانە جالعان دۇنيەنى ەشكىمگە جالپا­عى­نان باستىرماعانى بەلگىلى. دە­گەن­­مەن وسىنداي ورتا مەن كۇردەلى قوعام­دىق قۇرىلىستا ءوز داۋىرىنە ادال قىزمەت ەتە بىلگەن پەرزەنتتەر مول بولعانى دا سول كەزەڭنىڭ شىن­­دىعى. 

شولوحوۆقا اق بوتا سىيلاعان

بۇگىنگى كۇن بيىگىنەن قاراستىرعاندا مۇن­داي بيىك باعا ك.ا.تيميريازەۆ اتىن­داعى ماسكەۋ اۋىل شارۋاشىلىعى اكا­­­دەمياسى تۇلەگى, كوزى تىرىسىندە كىسى­لىك پەن كىشىلىك قاعي­داتتارىنان اي­نى­ماي وتكەن اسىل ازامات ماقسوت يس­قاقوۆقا ابدەن لايىقتى دەگەن ويدامىز. قا­راپايىمدىلىق ول كىسىنىڭ بويىنا و باستان قانمەن سىڭگەن قاسيەت دەسەك قا­تە­لەسە قويماسپىز. ماقسوت اعا ۇزاق جىلدار بويى باسشىلىق قىزمەتتەردە بولعان كەزىندە بيىك لاۋازىمىن العا تارتىپ بىرەۋگە كوكىرەك كورسەتپەگەنىنە, ۇلى ابايدىڭ سوزىمەن ايت­قاندا «وزىندە بارمەن كوزگە ۇرىپ, وزگەدەن ارتىلام دەمەگەنىنە» كۋا بولا الامىز.

ءبىز وسى ماتەريالدى گازەت وندىرىسىنە ازىرلەۋ بارىسىندا قىزى مەن كۇيەۋ بالاسى ءمادينا مەن بولاتتىڭ ۇيىندە ساقتالعان ماقسوت يسقاق ۇلىنىڭ ءوز قولىمەن جازىلعان ومىربايانىمەن تانىسقان ەدىك. سودان كوڭىلگە تۇيگەنىمىز ءوز ءداۋىرىنىڭ قاتا­رىنان وزا شاپقان ءدۇلدۇل 24 جاسىن­دا متس ديرەكتورى, 29 جاسىندا جىمپيتى اۋپارتكومىنىڭ حاتشىسى, ال 1962 جى­لى 33 جاسىندا كازتالوۆ اۋداندىق پار­تيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى بولىپ تاعايىن­دالعانى. تۇتاستاي شيرەك عاسىرعا جۋىق ۋاقىت بويى كازتالوۆ جانە جىپميتى اۋداندارىنىڭ الەۋمەت­تىك-ەكونوميكالىق تۇرعىدان العا باسۋىنا, اتالعان وڭىرلەردە رەنتابەلدىلىگى جوعا­رى شارۋاشىلىقتار قاتارىنىڭ وسۋىنە ىقپالىن تيگىزگەنى دە م.يسقاقوۆتىڭ بى­لىك­تى باسشى بولا بىلگەنىنىڭ ءبىر دالەلى.

سوناۋ سەكسەنىنشى جىلداردىڭ باسى مەن ورتا شەنىندە م.يسقاقوۆ باسقارعان اۋدانداردىڭ تىنىس-تىرشىلىگى سول كەز­دەگى وداقتىڭ باس باسىلىمى, كوكپ ور­تالىق كوميتەتىنىڭ ورگانى «پراۆدا» گازەتىنىڭ ءبىرىنشى بەتىندە جاريالانۋ مۇمكىندىگى دە ەكىنىڭ ءبىرىنىڭ ەنشىسىنە تيە بەرمەيتىن. وسىنداي جاعدايدا جىم­پيتى اۋدانىنان «پراۆدادا» بىر­قاتار ماتەريالدار جاريالانىپ تۇردى. ءتىپتى 1980 جىلدىڭ 30 تامىزى كۇنى «پراۆدا» گازەتىنىڭ ءبىرىنشى بەتىندە جىم­پيتى اۋپارتكومىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى م.يسقاقوۆتىڭ فوتوسۋرەتى كوكپ ورتالىق كوميتەتىنىڭ باس حاتشىسى لەونيد برەجنەۆپەن قاتار جارق ەتە قالعان كەزى دە بار.

قاي داۋىردە دە, قانداي قوعامدا دا مەم­لەكەت­تىك ماراپات تەكتەن تەك بەرىل­مەيتىنى بەلگىلى. بۇل ەل-جۇرت ءۇشىن توگىلگەن ماڭ­داي­تەر مەن جۇمسالعان كۇش-قايراتتىڭ وتەۋى ەكەنى دە انىق. وسى ورايدا ماقسوت يسقاقوۆ­تىڭ كەڭەس وداعىنىڭ جوعارى ناگراداسى لەنين, ءۇش مارتە ەڭبەك قى­زىل تۋ جانە حالىقتار دوستىعى وردەن­دەرىمەن ماراپات­تالعانى دا اتاپ ايتۋعا تۇرارلىق.

م.يسقاقوۆتىڭ ءومىرى مەن پارتيالىق باس­شىلىق قىزمەتتەگى جولدارىنا قا­تىس­تى العاندا ەلەۋلى جايتتار از ەمەس. سو­نىڭ ءبىرى 1966 جىلى لەنيندىك جانە نوبەل سىيلىقتارىنىڭ يەگەرى, ورىس جا­زۋشىسى ميحايل شولوحوۆقا اق بوتا سىيلاۋ ءراسىمىن ۇيىمداستىرعانى. وقىر­ماندارعا تۇسىنىكتى بولۋ ءۇشىن ايتا كەتسەك, 1965 جىلدىڭ مامىر ايىندا م.ا.شولوحوۆتىڭ الپىس جىلدىعى ماسكەۋدە كسرو جازۋشىلار وداعىندا سالتاناتتى تۇردە اتالىپ وتەدى. وسى ءراسىم كەزىندە سول كەزدەگى قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى عابيت مۇسىرەپوۆ قازاقستاندىقتار اتىنان ساڭلاق سۋرەتكەرگە ايرىقشا سىي تابىس ەتىلەتىنىن, ايتسە دە ونى ءدال قازىرگى جاعدايدا زالعا اكەلۋ قيىن ەكەنىن ما­لىم­دەيدى. ماجىلىسكە قاتىسۋشىلار بۇعان قاپەلىمدە اڭ-تاڭ بولىپ قالادى. سول كەزدە سۇڭعىلا جازۋشى: «بۇل مول­دىرەگەن قارا كوزدەرى سۇلۋلىقتىڭ سيمۆولىنداي كورىنەتىن, شىنايى دوستىق پەن باۋىرمالدىقتىڭ بەلگىسى بولا الا­تىن تۇيەنىڭ ءتولى – اق بوتا دەپ ءتىل قاتادى. قازىر بۇل بوتا ءوزىڭىز ءجيى باراتىن اق­جايىق­تاعى شالقار كولىنىڭ جاعا­سىندا ءجۇر. ونى الداعى جىلى سول جاققا بار­عان ساپارىڭىزدا تابىس ەتەمىز», دەيدى ع.مۇسىرەپوۆ.

الايدا كەلەسى جىلى شولوحوۆ ورال وڭىرىنە كەلگەندە عابەڭنىڭ بۇل وڭىر­گە جەتە قويۋىنىڭ ءساتى تۇسە قوي­مايدى دا بۇل جاۋاپتى تاپسىرما قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ اتىنان سول كەزدەگى ورال وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ حاتشىسى بيسەن جۇماعاليەۆكە جۇكتەلەدى. ءوز كەزەگىندە بۇل جاۋاپتى ءىستى اتقارۋدى بيساقاڭ كازتالوۆ اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى ماق­سوت يسقاقوۆقا تاپسىرادى. كەيىننەن بۇل جايتتىڭ ويداعىداي ورىندالىپ, اتالعان اۋدانعا قاراستى «قۇرمانعازى» سوۆحوزىنىڭ ەڭبەككەرلەرى اتىنان سىيلانعان اق بوتا شولوحوۆتىڭ ءوز قالاۋى بويىنشا سول شا­رۋاشىلىقتا وسىرۋگە قالدىرىلعانى بيسەن جۇماعاليەۆتىڭ «شولوحوۆتىڭ قازاقستانمەن قارىم-قاتىناسى» دەگەن كىتابىندا كوركەم تىلمەن كەستەلەنگەن.

 

سوڭعى جاڭالىقتار