Astana Club – جاھاندىق ماسەلەلەرگە ارنالعان الاڭ
«الەمدىك ءتارتىپ: بولاشاقتىڭ تاريحىن كىم جازادى؟» اتتى پانەلدىك سەسسيادا الەمگە تانىمال ساراپشىلار مەن بەدەلدى ساياساتكەرلەر اراسىندا ورتاق ديالوگ ورناپ, دامىعان ەلدەردىڭ بۇگىنگى ەكونوميكالىق جانە قارجىلىق مۇددەلەرى اراسىندا تۋىنداعان قاراما-قايشىلىق جايىندا اڭگىمە ءوربىدى. جيىنعان قاتىسقان پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى داريعا نازارباەۆا سوڭعى ۋاقىتتا ەۋرازيا قۇرلىعىنداعى ورىن العان ساياسي-ەكونوميكالىق جاعداي ەشكىمدى بەيجاي قالدىرمايتىنىن ايتتى.
− ساۋدا سوعىسى, ەكونوميكالىق سانكتسيالار مەن كونترسانكتسيالار, ۇزدىكسىز اسكەري قاقتىعىستار, گەوساياسي شيەلەنىس, سەنىم رەجىمى مەن يادرولىق ارسەنالدارداعى باقىلاۋ جۇيەسىنىڭ بۇزىلۋى سىندى فاكتورلاردى مىسالعا الۋعا بولادى. اتالعان جايتتار كەز كەلگەن ەلدىڭ ستراتەگيالىق تۇراقتىلىعىنا نۇقسان كەلتىرەتىن وراسان زور قاۋىپ. ۇلكەن ەۋرازياعا تىكەلەي قاتىستى بۇل جاعدايلار اشىق ءارى جەتەگە جەتەرلىكتەي ايتىلىپ كەلەدى, – دەدى پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى. بۇل تۇرعىدا قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتى ارىپتەستەرىمەن تاريحي تامىرلاستىققا نەگىزدەلگەنىن جەتكىزگەن د.نازارباەۆا مەملەكەت جۇرگىزگەن ساياساتتىڭ ورتاق ەكونوميكالىق مۇددەنىڭ نەگىزىندە ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىققا باعىتتالعانىن ءسوز ەتتى.
− بۇگىنگى جاعدايدى ەسكەرە وتىرىپ, ەكونوميكالىق, ساياسي, اسكەري كونفرونتاتسيانىڭ جالعىز ومىرشەڭ بالاماسى تەك جاھاندىق ىنتىماقتاستىق بولىپ تابىلاتىنىنا سەنىمدىمىن. ءوزارا ىنتىماقتاستىقتى ادال ءارى اشىق ديالوگسىز ورناتۋ مۇمكىن ەمەس. تەك وسىنداي ديالوگتىڭ ناتيجەسىندە بۇگىنگى بولمىستى بەينەلەيتىن ەرەجەلەر قالىپتاسۋى مۇمكىن. Astana Club – وزىق ويلاردى ورتاعا سالاتىن, ءتۇيىنى كۇرمەۋلى سان ماسەلەنىڭ ءجىبىن تارقاتاتىن, ەڭ باستىسى تىكەلەي قارىم-قاتىناس ورناتىپ, اراداعى تۇسىنىسپەۋشىلىكتى شەشەتىن الاڭ. جاھاندىق ماسەلەلەردى جاڭاشا شەشۋگە ارنالعان ورتا, − دەدى د.نازارباەۆا.
سەسسيا بارىسىندا بەلگىلى ساياساتكەرلەر مەن ساراپشىلار جاڭا جاھاندىق جانجالداردىڭ قاتەرلەرى, ۇلتشىلدىق, پوپۋليزم, ليبەرالدى الەمدىك ءتارتىپ ماسەلەلەرى, الەمدىك داعدارىستى شەشۋدەگى ۇلتتىق ينستيتۋتتار مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ ءرولى تۋرالى پىكىر الماستى.
يسپانيانىڭ 2004-2011 جىلدار ارالىعىندا پرەمەر-ءمينيسترى بولىپ قىزمەت اتقارعان حوسە لۋيس ساپاتەرو بۇگىنگى كۇنى مەملەكەتتەر اراسىندا تۋىنداعان تەحنولوگيالىق جارىس, كليماتتىق وزگەرىستەر جانە الەۋمەتتىك تەڭسىزدىكتىڭ ارتۋى سىندى ماسەلەلەرگە نازار اۋدارۋ كەرەكتىگىن ايتتى.
− ءبىز ەۋروپالىق وداق, افريكا ەلدەرى وداعى, ورتالىق ازيا, ەۋرازيا قۇرلىعىنداعى ەلدەر ءوزارا ىنتىماقتاستىقتى كۇشەيتۋگە ءتيىسپىز. ءوزارا جەكەلەي ارىپتەستىك ورناتۋمەن شەكتەلىپ قانا قويماي, بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىمەن ورتاق ىنتىماقتاستىقتا بولۋعا, سونىڭ ماڭايىنا توپتاسۋعا ءتيىسپىز. الپاۋىت ەلدەر اراسىنداعى تۋىنداعان ساۋدا سوعىسى الەمدىك ەكونوميكانىڭ تۇرالاپ قالۋىنا, ءتىپتى وزگە مەملەكەتتەردىڭ دامۋىنا كەرى ىقپال ەتىپ وتىر. مۇنداي جاعدايدا ورتاقتاسۋ, مامىلەگە كەلۋدىڭ پايداسى بار. ءبىز كوپپوليارلى الەمنىڭ قالىپتاسۋىنا كۇش سالۋىمىز كەرەك. كوپتەگەن قاقتىعىستىڭ بەيبىت شەشىم تابۋى اسا ماڭىزدى قادام بولماق, − دەدى ح.ل.ساپاتەرو.
جاھاندا ورىن العان قارجىلىق-ەكونوميكالىق شيەلەنىستەرگە قاراماستان ۇلكەن ەۋرازيا عالامدىق دامۋدىڭ كوشباسشىسى اتانۋعا ءۇمىتتى. سەبەبى – كورسەتكىشى جامان ەمەس.
− جاھاندىق دامۋ ورتالىعى «ۇلكەن ەۋرازيا» كەڭىستىگىنە جىلجۋدا. رەسمي مالىمەتكە سۇيەنسەك, قىتايدىڭ ءىجو كولەمى العاش رەت 14 ترلن دوللاردى قۇرادى. بۇل امەريكا ەكونوميكاسىنىڭ ءتيىستى كورسەتكىشىنىڭ ۇشتەن ەكىسى, – دەدى «وركەنيەت ديالوگى» زەرتتەۋ ينستيتۋتى قامقورشىلىق كەڭەسىنىڭ توراعاسى ۆلاديمير ياكۋنين.
كەلەر جىلعا بولجانعان جاھاندىق 10 سىن-تەگەۋرىن انىقتالدى
فورۋمنىڭ العاشقى كۇنى «ەۋرازيا ءۇشىن 10 باستى سىن-قاتەر» رەيتينگىنىڭ تۇساۋى كەسىلدى. اتالعان زەرتتەۋ جۇمىسىنا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ وكىلدەرى مەن حالىقارالىق ينستيتۋتتار جانە 40-قا جۋىق بەدەلدى ساراپشى, ساياساتكەر قاتىستى.
اۋقىمدى زەرتتەۋ جۇمىسىنىڭ قورىتىندىسى تۋرالى جوبا جەتەكشىسى قازاقستان رەسپۋبليكاسى تۇڭعىش پرەزيدەنتى − ەلباسىنىڭ قورى جانىنداعى الەمدىك ەكونوميكا جانە ساياسات ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى (اەسي) ەرجان سالتىباەۆ جانە رەيتينگتىڭ تەڭ اۆتورلارى سلوۆەنيا ەكس-پرەزيدەنتى (2007-2012) دانيلو تيۋرك, كارنەگي قورىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى ەۆان فەيگەنباۋم (اقش), سونداي-اق پير-ورتالىعىنىڭ توراعاسى, گەنەرال-لەيتەنانت ەۆگەني بۋجينسكي (رەسەي) تولىعىراق ايتىپ بەردى.
اەسي ديرەكتورى ە.سالتىباەۆتىڭ ايتۋىنشا, اتالعان رەيتينگتى جاساۋ كەزىندە ساۋدا سوعىسى, زىمىران-يادرولىق قارۋ, جاڭا تەحنولوگيالار ەنگىزۋ سىندى باسىم باعىتتار نىساناعا الىنعان.
− جىل سايىن رەيتينگ ازىرلەۋ كەزىندە عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىنا نازار اۋدارىلادى. بيىل بىزبەن بىرگە جوبانى دايىنداۋعا حالىقارالىق ساراپتاما ورتالىقتارىنىڭ جەتەكشىلەرى مەن بەدەلدى ساياساتكەرلەر جانە ديپلوماتتاردى قوسقاندا الەمنىڭ 40 ساراپشىسى قاتىستى. سونداي-اق 70 ەلدەن 1 100 ادامنىڭ پىكىرى جيناقتالدى, – دەدى اەسي ديرەكتورى.
كەلەر جىلى الەمدىك ەكونوميكا ءۇشىن ىقتيمال سىن-قاتەرلەر تىزىمىندە 2020 جىلى اقش-تاعى پرەزيدەنتتىك سايلاۋدان كەيىنگى ورىن الاتىن جاعداي ايتىلعان. سونىمەن قاتار جاھاندىق ەكونوميكالىق قۇلدىراۋ ماسەلەسىنە نازار اۋدارىلىپتى. بەلگىلى بولعانداي, دۇنيە جۇزىنە ىقپال ەتەتىن كەزەكتى ەكونوميكالىق داعدارىس دامۋشى ەلدەردەگى ەكونوميكالىق ماسەلەلەردىڭ ۋشىعۋىنان تۋىنداۋى مۇمكىن. دامىپ كەلە جاتقان نارىقتاردا كاپيتالدىڭ كەتۋى اسەرىنەن ۆاليۋتا باعامى قۇلدىراپ, كومپانيالاردىڭ قارىزعا بەلشەدەن باتۋ قاۋپى بار. ءۇشىنشى ماسەلە, اقش پەن قىتاي تەكەتىرەسىنىڭ ۋشىعۋى. اقش پەن قىتاي اراسىنداعى تەكەتىرەستىڭ كۇشەيۋ قاۋپى بىلتىرعى رەيتينگتىڭ الدىڭعى قاتارىنان ورىن العان. بۇل ماسەلە 2020 جىلى دا وزەكتىلىگىن جويعان جوق. رەيتينگتە ۆاشينگتون مەن بەيجىڭ شيەلەنىسى تولىققاندى ستراتەگيالىق قارسىلىق ەكەنى ايتىلعان. ءتورتىنشى ماسەلە, جاھاندىق قارۋلانۋ جارىسىنىڭ جاڭا كەزەڭىنە ارنالدى. بيىل جاقىن جانە ورتا قاشىقتىقتاعى زىمىرانداردى جويۋ جونىندەگى كەلىسىم كۇشىن جويعانى ءمالىم. كەلەر جىلى جاپپاي قارۋلانۋعا كوشكەن ەلدەردىڭ «ويىن ەرەجەسى» قانداي بولاتىنى الاڭداتادى. تەحنولوگيالىق دامۋ بەلەڭ العان كەزەڭدە بۇل سالانىڭ قانداي باعىتتا داميتىنى, پايداسى مەن زيانى جايىندا دا ساراپشىلار زەرتتەۋ جۇرگىزدى. بەلگىلى بولعانداي, كەلەر جىلى تەحنولوگيالىق كەڭىستىكتىڭ گەوساياسي سەگمەنتاتسياسى ايقىندالا تۇسپەك. سونىمەن قاتار يادرولىق كەلىسىمدى جويۋ يران توڭىرەگىندەگى قاراما-قايشىلىقتاردىڭ ودان ءارى ۋشىعۋىنا ۇلاسۋى مۇمكىن. يراننىڭ گەوساياسي قارسىلاستارىمەن تەكەتىرەسى كيبەركەڭىستىككە كەڭ تارالۋى ىقتيمال. ماسەلەنى تەرەڭىرەك باقىلاعان ساراپشىلار كەلەر جىلعى تاياۋ شىعىستاعى قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىنە قاتىستى تىڭ مالىمەتتەرمەن بولىسكەن.
قازاقستان – اۋقىمدى ءىس-شارالار ۇيىمداستىرۋدا تاجىريبە جيناقتاعان ەل
بۇدان باسقا دايش-تىڭ تالقاندالعانىنا قاراماستان, تەرروريستىك توپتار دامۋدىڭ جاڭا ساتىسىنا كوتەرىلىپ, ارەكەت ەتۋ اۋقىمىن كەڭەيتە تۇسۋدە. جەكە-دارا كۇرەس ۇيىمداستىرۋشىلاردىڭ سانى ارتقان. الەمگە تونگەن قاۋىپتى 10 سىن-تەگەۋرىنگە قوسۋ ارقىلى كەلەر جىلى ەكسترەميزممەن كۇرەس شارالارىنىڭ ارتا تۇسەتىنىن اڭعارتسا كەرەك. ءتىزىمنىڭ سوڭىندا باسقىنشى ۇلتشىلدىق پەن پوپۋليزم تولقىنى, ياعني ەتنوستىق جانە ءدىني ارازدىق قاۋپىنىڭ تۋىنداۋىنا نازار اۋدارىلعان. بۇعان قوسا, ءىرى دەرجاۆالار اراسىنداعى كيكىلجىڭدەر مەن كەلىسپەۋشىلىكتەر 2020 جىلى كليماتتىڭ وزگەرۋىنە قارسى كۇرەستى تۇبەگەيلى توقتاتۋ قاۋپىن تۋدىراتىنى دا باستى نازاردا.
«ەۋرازيا ءۇشىن 10 نەگىزگى سىن-قاتەر» رەيتينگىن تانىستىرۋعا ارنالعان كونفەرەنتسيادا كارنەگي قورىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى ە.فەيگەنباۋم Astana Club اياسىندا كوتەرىلگەن ەكونوميكالىق تۇرعىدا ماڭىزدى, ساياسي تۇرعىدا وزەكتى ماسەلەلەر ءبىر عانا قۇرلىقتىڭ جاعدايىن بايانداۋمەن شەكتەلمەي, عالامدىق دەڭگەيدەگى وقيعالاردىڭ نەگىزىندە بىرلەسىپ شەشىم قابىلداۋعا ارنالعان مۇمكىندىك ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ءوزىنىڭ وسىمەن كلۋب جۇمىسىنا بىرنەشە مارتە قاتىسىپ وتىرعانىن ايتقان ول كەز كەلگەن مەملەكەتتە وسىنداي اۋقىمدى ءىس-شارالار ۇيىمداستىرىلمايتىنىن, قازاقستان بۇل تۇرعىدا تاجىربيە جيناقتاعان ەل ەكەنىن ءسوز ەتتى.
Astana Club-تىڭ العاشقى كۇنى «عالامدىق تۇرلاۋسىزدىق ءداۋىرى: ەۋرازيا 2020 جىلعى سىن-تەگەۋرىندەر مەن مۇمكىندىكتەر» تاقىرىبىندا اشىق پانەلدىك پىكىرتالاس ءوتىپ, رەيتينگتە انىقتالعان 10 سىن-تەگەۋرىن توڭىرەگىندە اڭگىمە ءوربىدى. فورۋمنىڭ ەكىنشى كۇنى قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن پلەنارلىق وتىرىس وتەدى دەپ جوسپارلانۋدا.
ايتا كەتەرلىگى, جىل سايىن ايتۋلى شاراعا الەمنىڭ 40 ەلىنەن 200-دەن استام سپيكەر قاتىستادى. ولاردىڭ قاتارىندا اقش, قىتاي, رەسەي, يران, گەرمانيا, تۇركيا, ۇلىبريتانيا, فرانتسيا, جاپونيا, وڭتۇستىك كورەيا جانە باسقا دا ەلدەردىڭ مەيماندارى بار.
بيىلعى Astana Club وتىرىسىنىڭ سپيكەرلەرى مەن قۇرمەتتى قوناقتارىنىڭ قاتارىندا موحاممەد ءال-بارادەي, جوزە مانۋەل بارروزۋ, احمەت داۋىتوعلى, ۆاتسلاۆ كلاۋس, ابدۋللا گۇل, بوريس تاديچ, حاميد كارزاي, دجوردج فريدمان, يەن مورريس, روبەرت كاپلان سىندى تانىمال ساياساتكەرلەر بار.
