«ەلىمىزدە ايەلدەر كاسىپكەرلىگىن قولداۋ تەتىكتەرى جەتكىلىكتى. جىل ساناپ نازىك جاندىلاردىڭ كاسىپكەرلىكپەن اينالىسۋعا دەگەن قۇلشىنىسىنىڭ ارتۋى ءبىزدى قۋانتادى. مەملەكەت الەۋمەتتىك جاعدايىن ارتتىرۋعا ۇمتىلعان كەز كەلگەن ازاماتقا جان-جاقتى قولداۋ كورسەتۋگە دايىن», دەدى فورۋمدا ءسوز العان پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى مايرا ايسينا.
الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىك اۋىلدا!
جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ مەن وتباسىلىق بيزنەستى ىلگەرىلەتۋدە ايەلدەردىڭ ءرولى ەرەكشە. وسى ورايدا, رەسپۋبليكانىڭ ءار وڭىرىنەن كەلگەن كاسىپكەر ايەلدەر وزدەرىنىڭ تاجىريبەلەرىمەن ءبولىسىپ, سالاداعى كەي كەلەڭسىزدىكتەردى دە اتادى. قاراعاندى وبلىسى اباي اۋدانىنان كەلگەن ايمان جۇماتاەۆا بىرنەشە جىلدان بەرى ساڭىراۋقۇلاق شارۋاشىلىعىمەن اينالىسادى.
6 ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىرعان كاسىپكەردىڭ ۇجىمىندا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازاماتتار دا ەڭبەك ەتەدى.
«باستاپقىدا ايىنا 1 توننا ءونىم شىعارساق, قازىر ءوندىرىس ايىنا 3 تونناعا دەيىن جەتتى. قازىر ەلدىڭ ءار وڭىرىندە وسى سالامەن اينالىسقىسى كەلەتىن باستاۋىش كاسىپكەرلەر مەنەن اقىل سۇراي كەلەدى. بىلگەنىمىزدى ۇيرەتۋدەن تارتىنبايمىز», دەيدى كاسىپكەر. جالپى, وڭىرلەردەگى كاسىپكەرلەر, اسىرەسە اۋىل-ايماقتارداعى بيزنەسمەندەر الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىككە قالا كاسىپكەرلەرىنە قاراعاندا ءبىر تابان جاقىندىعى بايقالادى. مال اسىراپ, ەگىن سالىپ, ءتىپتى وڭدەۋ ونەركاسىبىمەن اينالىسىپ وتىرعان اۋىل كاسىپكەرلەرى وزدەرى تۇراتىن ەلدى مەكەندەرگە قول ۇشىن بەرۋگە دايىن. ماسەلەن, قحا جانىنداعى سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق انالار كەڭەسى ءتورايىمى ك ۇلىمكوز سمايىلوۆا سولتۇستىك وڭىردە كاسىپكەرلەردىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى ەكەنىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, وبلىستاعى اققايىڭ اۋدانى دايىندىق اۋىلى مەن ءۋاليحانوۆ اۋدانى مىرزاگۇل اۋىلىندا جاعدايى تومەن وتباسىلار جوقتىڭ قاسى. سونىمەن قاتار بۇل اۋىلداردا ىشىمدىككە سالىنۋ, اجىراسۋ مەن تاستاندى بالا ماسەلەلەرى دە تىم سيرەك كورىنەدى. ك.سمايىلوۆانىڭ پىكىرىنشە, مۇنىڭ سەبەبى – جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەردىڭ تۋعان اۋىلدارىنا دەگەن قامقورلىعى. دايىندىق اۋىلىنداعى ءار ۇيگە تارتىلعان ىستىق جانە سۋىق سۋ مەن ورتالىق جىلىتۋ جۇيەسى جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەردىڭ قولىمەن جاسالعان ەكەن. جول سالىپ, الەۋمەتتىك نىساندار قۇرىلىسىن ءوز قالتاسىنان قارجىلاندىراتىن كاسىپكەر ءبىرجان شايمەردەنوۆ قاراماعىنداعى قىزمەتكەرلەرىنە كەمى 500 مىڭ تەڭگەدەن ايلىق تا تولەپ وتىرعان كورىنەدى. «مۇنداي كاسىپكەرلەر ءار وڭىردە بار. اۋىل-ايماقتارداعى حالىقتىڭ الەۋمەتتىك احۋالىنىڭ جاقسارۋى مەن بىرلىك-بەرەكەسى بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە وسىنداي كاسىپكەرلەردىڭ ارقاسىندا ورناپ وتىر», دەيدى ك.سمايىلوۆا.
اۋىلدار ءوزىن ءوزى باسقارۋعا دايىن با؟
وسى ورايدا كاسىپكەرلەر كەلەر جىلدان باستاپ بيۋدجەتتىڭ ءتورتىنشى دەڭگەيىنىڭ ەنگىزىلۋى مەن كەي سالىق تۇرلەرىن جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە بەرۋدىڭ ءبىرىنشى كەزەكتە اۋىلدارداعى الەۋمەتتىك احۋالدى جاقسارتاتىنىن ايتىپ وتىر. «بۇرىن اۋىلدارداعى الەۋمەتتىك جانە ينفراقۇرىلىمدىق ماسەلەلەردى شەشۋگە قاجەتتى قاراجات اۋدان اكىمدىگى ارقىلى شەشىلەتىن. ەندى بيۋدجەتتىڭ ءتورتىنشى دەڭگەيى ەنگىزىلسە, اۋىلداردىڭ ءوز بيۋدجەتى قالىپتاسىپ, شاعىن ەلدى مەكەندەر ءوز پروبلەمالارىن ءوز بەتىنشە شەشۋگە مۇمكىندىك الادى. ال بيزنەستىڭ كورپوراتيۆتى تابىس سالىعىنىڭ جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە بەرىلۋى وڭىرلەردەگى كاسىپكەرلىكتىڭ ارتۋىنا ىقپال ەتپەك», دەيدى اۋىل كاسىپكەرلەرى.
دەگەنمەن بۇل قوس جاڭالىقتىڭ دا شيكىلىكتەرى جوق ەمەس. قوستاناي وبلىسى مەڭدىقارا اۋدانى الەشينسكي اۋىلدىق وكرۋگى اكىمى جانات بايبولاتوۆانىڭ ايتۋىنشا, بيۋدجەتتىڭ ءتورتىنشى دەڭگەيىنىڭ ەنگىزىلۋىندە كەيبىر اكىمشىلىك ماسەلەلەر ناقتىلانباعان.
ء«وزىن ءوزى باسقارۋ ماسەلەسى ەلىمىزدە ءالى كۇنگە ورنىقپاي كەلە جاتىر. جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ بيۋدجەتى مىنا سالىق تۇرلەرىن قامتيدى: تولەم كوزىنەن الىنبايتىن جەكە تابىس سالىعى, جەكە تۇلعالارعا م ۇلىك سالىعى, ەلدى مەكەندەردەگى جەكە تۇلعالارعا جەر سالىعى, جەكە تۇلعالارعا كولىك سالىعى, زاڭدى تۇلعالارعا كولىك سالىعى جانە جەر سالىعى. وسىلاردىڭ ىشىندە جەكە تابىس سالىعىنىڭ ۇلعايۋى حالىقتىڭ جاپپاي كاسىپكەرلىكپەن اينالىسۋىنا تىكەلەي بايلانىستى. بۇل ءۇشىن رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى باعدارلامالار بار. ال قالعان جەكە تۇلعالاردىڭ م ۇلىك پەن جەر سالىعى تىم تومەن. ءبىزدىڭ اۋىل بويىنشا وسى ەكى سالىق تۇرىنەن جىلىنا 116 مىڭ تەڭگە عانا تۇسەدى. بۇل سومانى اۋىلداعى ءۇيدىڭ سانىنا بولسەك, م ۇلىك پەن جەر سالىعى 253 تەڭگە عانا دەگەن ءسوز. بۇل بيۋدجەتتى تولتىرمايدى. الداعى ۋاقىتتا وسى سالىق ءتۇرىن كوبەيتۋ كەرەك دەپ ويلايمىن», دەيدى اكىم.
سونىمەن قاتار اكىمنىڭ ايتۋىنشا جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىكتىڭ سالىق جيناۋدا كەزدەسەتىن كەدەرگىلەرىنىڭ ءبىرى – ورتاق مالىمەتتەر بازاسىنىڭ جوقتىعى. اكىمدىك ءار تۇرعىن بويىنشا بارلىق مالىمەتكە يە بولۋى كەرەك. ءتىپتى ءار دەڭگەيدەگى اتقارۋشى بيلىكتە كەي جاعدايدا ءارتۇرلى مالىمەت كەزدەسىپ جاتاتىن كورىنەدى. «مەملەكەتىمىز بىرتىندەپ ءوزىن ءوزى باسقارۋعا كوشىپ جاتىر. اۋىلدار ءوزىن ءوزى باسقارۋى ءۇشىن جوعارىدا اتالعانداردان بولەك ءار اۋىلدىڭ كوممۋنالدىق مەنشىگى وزىنە قاراستى بولۋى ءتيىس, اۋدانداردىڭ مەنشىگىندە بولماۋى كەرەك», دەيدى ج.بايبولاتوۆا.
