جوبانىڭ ماقساتى – حالىقتىڭ ساناسىن وزگەرتىپ, قوعامداعى داۋكەستىكتىڭ دەڭگەيىن تومەندەتۋ جانە داۋلاردى كەلىسىم ارقىلى ءتيىمدى شەشۋ مۇمكىندىكتەرىن جوعارلاتۋ. بۇل جوبا «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى, «ۇلت جوسپارى - رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرۋ جونىندەگى 100 ناقتى قادام» جانە «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالارىنداعى ەلباسى تاپسىرمالارىنىڭ اياسىندا جۇزەگە اسىپ وتىر. وسى اتالعان باعدارلامالاردا داۋلاردى سوتتان تىس رەتتەۋ جولدارىن جەتىلدىرۋ كوزدەلگەن.
سوتتان تىس تاتۋلاسۋ ورتالىقتارىن قۇرۋ ءۇشىن سىر ءوڭىرى پيلوتتىق ايماق رەتىندە تاڭدالىپ, رەسپۋبليكا بويىنشا ءبىرىنشى تاتۋلاسۋ ورتالىعى قىزىلوردادا اشىلدى. نەلىكتەن بۇل باستاما كوتەرىلىپ وتىر دەگەن زاڭدى سۇراق تۋىنداۋى مۇمكىن. ارينە, بۇل بىرىنشىدەن, ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى.
ەكىنشىدەن, سوتتاردىڭ داۋ شەشۋدەگى مىندەتتەرىن, ونىڭ قىر-سىرىن, سەبەپ-سالدارىن بىلەتىندىكتەن, وسى پروبلەمانىڭ وڭتايلى شەشۋ جولدارىن قاراستىرۋ. وسى باعدارلامالاردىڭ شەڭبەرىندە جاڭا جۇيەلىك, تۇبەگەيلى وزگەرىستەر قولعا الىنىپ وتىر. قازىرگى تاڭدا ەلىمىز بويىنشا 46 تاتۋلاسۋ ورتالىقتارى مەن 1000-نان اسا تاتۋلاستىرۋ كابينەتتەرى جۇمىس ىستەيدى.
2019 جىلدىڭ 11 ماۋسىمىندا نۇر-سۇلتان قالاسىندا تاتۋلاسۋ ورتالىعى اشىلىپ, العاشقى كۇنى-اق وندا مەدياتورلىق كەلىسىم جاسالدى. بۇل داۋلاردى بالامالى تاسىلمەن شەشۋگە سۇرانىستىڭ بارىن ءبىلدىرىپ وتىر. باعدارلاما قوعامدا قۇقىقتىق داۋلاردى سوتتان تىس رەتتەۋدىڭ تاسىلدەرىن ناسيحاتتاۋعا باسىمدىق بەرەدى. جوبا بويىنشا كەشەندى جۇمىستار ناتيجەسىندە داۋلاردى شەشۋدىڭ مادەنيەتى قالىپتاسادى, مورالدىق جانە ماتەريالدىق شىعىندار ازايادى; داۋكەستىكتىڭ دەڭگەيى تومەندەيدى جانە قۇقىق بۇزۋشىلىقتىڭ الدىن الۋعا بولادى.
ءبىزدىڭ باستى جەتىستىگىمىز – سوتقا كەز كەلگەن سەبەپپەن بارا بەرەتىن داعدىنى وزگەرتتىك. دەگەنمەن, ءىس سوتقا تۇسكەن جاعدايدا, تاراپتار سوت مەدياتسياسىنىڭ ارقاسىندا ەكى جاققا دا قولايلى كەلىسىمگە كەلۋ مۇمكىندىگىنە يە بولادى. قازىرگى ۋاقىتتا «سوتتاعى تاتۋلاستىرۋ راسىمدەرى» پيلوتتىق جوباسى 93 سوتتا ىسكە اسىرىلىپ, وندا سۋديا-تاتۋلاستىرۋشىلار جۇمىس جاساۋدا. ونىڭ 64-ءى ءبىرىنشى ساتى سوتتارىندا ورنالاسقان. تاتۋلاستىرۋ راسىمدەرىنە كەلگەن ازاماتتاردىڭ 55 % تاتۋلاسقان, ياعني بۇل اتالعان پيلوتتىڭ ناتيجەسى مەدياتسيا الەۋەتىنىڭ جوعارى ەكەندىگىن كورسەتىپ وتىر.
سونىمەن قاتار, جۇرگىزىلگەن الەۋمەتتىك ساۋلنامانىڭ ناتيجەسىندە سۇرالۋشىلاردىڭ 90 % جۋىعى جوبانى قولداپ, تاتۋلاستىرۋ راسىمدەرىنىڭ قاجەتتىلىگىن كورسەتكەن. بيىل پروكۋراتۋرامەن بىرگە ەلىمىزدىڭ وڭىرلەرىندە تاتۋلاسۋ ورتالىقتارىن قۇرۋ جوسپارلانعان بولاتىن. ولاردى قۇقىق قورعاۋ قىزمەتى ورتالىقتارىمەن بىرىكتىرۋ كوزدەلگەن. بۇگىنگى تاڭدا مۇنداي ورتالىقتار اتىراۋ جانە جامبىل وبلىسىندا جۇمىس جاساپ, ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن كورسەتۋدە. تاتۋلاسۋ ورتالىقتارىندا قارالاتىن داۋلاردىڭ باسىم بولىگىن وتباسىلىق, نەكە, جەر داۋلارى, ەڭبەك شارتتارى مەن باسقا دا كەلىسىم-شارتتاردان تۋىندايتىن داۋلار قۇرايدى.
تاتۋلاستىرۋ ورتالىقتارىندا كاسىبي مەدياتوردان باستاپ پسيحولوگ, نوتاريۋس, سوت ورىنداۋشىلارى, كونفليكتولوگتار مەن ادۆوكاتتار حالىققا تەگىن كەشەندى قىزمەت كورسەتەدى. وسى ورايدا ورتالىقتار جۇمىسىنىڭ جۇيەلى تۇردە جۇمىس جاساۋىنا داۋلى ماسەلەلەردى شەشۋدە كوپ جىلدىق تاجىريبەسى بار وتستاۆكاداعى سۋديالارىمىز اتسالىسىپ جۇرگەنىن ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون.
ەل اراسىندا «تاتۋلاسۋ: سوتقا دەيىن, سوتتا» جوباسىن ءتۇسىندىرىپ, ونى كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ ماقساتىندا 2018 جىلدىڭ باسىنان باستاپ جوبا جەتەكشىسى باستاعان جۇمىس توبى رەسپۋبليكا وڭىرلەرىن ارالاپ, ايماقتىڭ زيالى قاۋىم وكىلدەرى مەن الەۋمەتتىك سالا ماماندارىمەن كەزدەسۋلەر وتكىزدى.
قازاق ەجەلدەن ۇلتتىق ادەت-عۇرىپتارى مەن سالت-داستۇرلەرىن بەرىك ۇستانعان, رۋحاني قۇندىلىقتارىن ۇلىقتاعان حالىق. كەزىندە بيلەر ينستيتۋتى, اقساقالدار القاسى بولعان, شەت شىققاندى شەتتەتپەگەن, تەنتەكتى تۇزەي بىلگەن ەل رەتىندە بيلەر كەڭەسىنىڭ بولۋى وتە ماڭىزدى. جوبا اياسىندا اتا-بابامىزدىڭ وسى يگى ءداستۇرىن قايتا جاڭعىرتۋ ماقساتىندا بيلەر كەڭەسى ينستيتۋتىن جاڭعىرتۋدى قولعا الىپ وتىرمىز. ول جوعارىدا اتالعان تاتۋلاسۋ ورتالىقتارىندا جانە كاسىپوداقتار فەدەراتسياسى مەن جەرگىلىكتى اكىمدىكتەردىڭ جانىندا جۇمىس ىستەيتىن بولادى.
بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىز بويىنشا 412 بيلەر كەڭەسى جۇمىس ىستەيدى. ءبىر جىلعا جەتەر-جەتپەس ۋاقىتتىڭ ىشىندە 750 داۋلى ماسەلە بيلەر كەڭەسىنىڭ كومەگىمەن شەشىلسە, ونىڭ باسىم بولىگى ازاماتتىق جانە اكىمشىلىك ىستەر ەكەنىن ايتا كەتۋ كەرەك. قارا قىلدى قاق جارعان بابالىرىمىزدىڭ جولىن ۇستاناتىن بيلەر كەڭەسىنە ءار ءوڭىردىڭ سوزدەرى ءوتىمدى, ءبىلىمدى, پاراساتتى زيالى قاۋىم وكىلدەرى سايلاناتىن بولادى. ولار «بي» دەگەن اتىنا لايىق شەشىمدەر قابىلداپ, داۋلى ماسەلەلەردى ءتيىمدى شەشەدى دەگەن سەنىمدەمىز.
بۇدان بولەك, تاتۋلاسۋ ورتالىقتارىنىڭ قىزمەتى ءدىن ماماندارى تاراپىنان دا قولداۋ تاۋىپ وتىر. ماسەلەن, قمدب توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى, نايب ءمۇفتي ناۋرىزباي قاجى تاعان ۇلى جۋىردا عانا نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى تاتۋلاسۋ ورتالىعىنا ارنايى كەلىپ, جۇمىسىمەن تانىسقان ەدى. ول اتالعان جوباعا قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى تاراپىنان قولداۋ بىلدىرەتىنىن جەتكىزىپ, الداعى ۋاقىتتا حالىقپەن ۇدايى بايلانىستا بولاتىن يمامدار مەن ءدىن قىزمەتكەرلەرىنىڭ مەدياتسيا قىزمەتىمەن تانىسۋى ماقساتىندا ولارمەن سەمينارلار وتكىزىپ, ورتالىق جۇمىسىن ولارعا كەڭىنەن ءتۇسىندىرىپ, مەدياتسيالىق كەلىسىمدەردىڭ قالاي جاسالاتىنىن ايتىپ بەرسەڭىزدەر دەگەن ۇسىنىسىن جەتكىزىپ ەدى.
مىنە, وسى ۇسىنىس ەسكەرىلىپ, 12 قاراشادا قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ عيماراتىندا يمامدار جانە ءدىن قىزمەتەرلەرىمەن كەزدەسۋ وتكىزۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. الداعى ۋاقىتتا, حالىقتى ۇنەمى بىرلىككە, تاتۋلىققا شاقىرىپ جۇرەتىن يمامدار مەن ءدىن قىزمەتكەرلەرىنىڭ تاتۋلاسۋ ورتالىقتارىنىڭ كەڭىنەن ناسيحاتتالۋىنا سەپتىگى تيەدى دەگەن ويدامىن.
سونداي-اق, وتكەن جىلى ارىپتەستەرىمىز ءباا (دۋباي), سينگاپۋر مەملەكەتتەرىنە بارىپ قايتتى. وسى ەلدىڭ تاجىرەبيەسىن كوردى. بۇل ەلدەردە وتباسىلىق سوتتار جۇمىس جاسايدى ەكەن. ولار وتباسىلىق داۋلاردى, ياعني اجىراسۋ, بالا اسىراپ الۋ ماسەلەلەرى بويىنشا داۋلاردى قارايدى. ءتىپتى ەرلى-زايىپتىلار اجىراسقاننان كەيىندە ولاردىڭ ارى قاراي ءومىر سۇرۋىنە جاعداي جاسالادى (پسيحولوگتار جۇمىس جاسايدى). گرۋزيادا ءبىزدىڭ ورتالىق سياقتى ورتالىقتار جۇمىس جاسايدى. وندا مەدياتورلارعا مەملەكەت تاراپىنان ايلىق تولەنەدى ەكەن. دەمەك بۇل ماسەلەگە جالپى مەملەكەت مۇددەلى بولىپ وتىر دەگەن ءسوز.
ارينە ورتالىقتاردى تەز ارادا اشىپ, ونىڭ جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋ, حالىقتىڭ ساناسىن وزگەرتۋ وڭاي شارۋا ەمەس. دەيتۇرعانمەن, «جۇمىلا كوتەرگەن جۇك جەڭىل» دەگەندەي ورتالىق جۇمىستارىن دۇرىس ۇيىمداستىرىپ, ءبىر ارناعا سالىپ, حالىق اراسىندا ناسيحاتتاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزسەك, ونىڭ ناتيجەسى وڭ بولاتىنىنا سەنىمدىمىن.
ابىلسەيىت تۇلكيەۆ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى جوعارعى سوتى اپپاراتىنىڭ
باس كونسۋلتانتى
