جولداۋدىڭ جەكەلەگەن تەزيستەرى قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ (جىنىستىق سيپاتتاعى كۇش قولدانۋ ارەكەتتەرى, ەسىرتكى قۇرالدارىن زاڭسىز وتكىزۋ جانە باسقالارى), سونداي-اق جەكە تۇلعاعا قارسى, اسىرەسە بالالاردىڭ قۇقىقتارىنا, بوستاندىقتارى مەن مۇددەلەرىنە قارسى قىلمىستار مىسالىندا قازاقستاندىق قىلمىستىق زاڭنامانى شامادان تىس ىزگىلەندىرۋ سالالارىنىڭ ماسەلەلەرىن قامتىدى.
قىلمىستىق زاڭنامانى ىزگىلەندىرۋ, ياعني قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق جاساعان ادامداردىڭ بەلگىلى ءبىر سەبەپتەرگە بايلانىستى (زالالدى وتەۋ, قىلمىستىق جاۋاپتىلىقتى جەڭىلدەتەتىن نە جوققا شىعاراتىن ءمان-جايلاردىڭ بولۋى), ءوز ماقساتىن كوزدەيتىن جاۋاپتىلىعىن, ونىڭ ىشىندە گۋمانيستىك پرينتسيپپەن سالىنعان يدەيالارعا قول جەتكىزۋدى جەڭىلدەتۋ.
وسى ورايدا, قالىپتاسقان پراكتيكانى ەسكەرە وتىرىپ, شەكتەن تىس ىزگىلەندىرۋ ءوز كەزەگىندە قىلمىستىق قۇقىق پەن زاڭنامانىڭ باسقا نەگىز قالاۋشى قاعيداتىن بۇزۋعا – جاسالعان قۇقىق بۇزۋشىلىق ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك پەن جازالاۋدىڭ قولدانىلماي قالاتىندىعىنا اكەپ سوقتىراتىنىن ءتۇسىنۋ قاجەت. #نەمولچيدەتيKZ قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ ديرەكتورى المات مۇحامەدجانوۆ, نۇر-سۇلتاندا وتكەن ءباسپاسوز ءماسليحاتىندا رەسمي ستاتيستيكا نەگىزىندە اتاپ كورسەتكەندەي, قازاقستاندا ايەل ادام ءار ءۇش ساعات سايىن جانە ەكى بالا كۇن سايىن زورلاناتىنىن ايتىپ ءوتتى.
مۇنداي سيپاتتاعى قىلمىستار ءۇشىن قولدانىستاعى جازالار, سول سياقتى قىلمىسكەردىڭ قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىگىن جەڭىلدەتۋگە نە بولدىرماۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن قر قىلمىستىق كودەكسىنىڭ جەكەلەگەن ەرەجەلەرى زاڭعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋدى تالاپ ەتەتىنىن كورسەتەدى. قر قك 121-بابىنىڭ ءبىرىنشى ءبولىمى (سەكسۋالدىق سيپاتتاعى زورلىق-زومبىلىق ارەكەتتەرى) كۇش قولدانىپ نەمەسە ونى قولدانۋ قاتەرىن ءتوندىرىپ نە جابىرلەنۋشىنىڭ دارمەنسىز كۇيىن پايدالانۋ بويىنشا ەركەك پەن ەركەكتىڭ جىنىستىق قاتىناسى, ايەل مەن ايەلدىڭ جىنىستىق قاتىناسى نەمەسە جابىرلەنۋشىگە نەمەسە باسقا ادامدارعا جاسالعان سەكسۋالدىق سيپاتتاعى وزگە دە ارەكەتتەر ءۇشىن ءۇش جىلدان بەس جىلعا دەيىنگى مەرزىمگە باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسى قولدانىلادى. قر قك-ءنىڭ 135-بابى (كامەلەتكە تولماعاندار ساۋداسى) كامەلەتكە تولماعان ادامدى ساتىپ الۋ-ساتۋ نەمەسە وعان قاتىستى وزگە دە مامىلەلەر جاساسۋ, سول سياقتى ونى قاناۋ نە ازعىرىپ كوندىرۋ, تاسىمالداۋ, بەرۋ, جاسىرۋ, الۋ, سونداي-اق قاناۋ ماقساتىندا وزگە دە ءىس-ارەكەتتەر جاساعانى ءۇشىن مۇلكى تاركىلەنىپ, بەس جىلدان جەتى جىلعا دەيىنگى مەرزىمگە باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسىنا كەسىلەدى.
قىلمىسكەرلەردى قاماۋدىڭ ناقتى مەرزىمدەرى قىلمىستىق زاڭنامانىڭ بوساتۋ, قىلمىستىق جاۋاپتىلىقتان جەڭىلدەتۋ, جازانىڭ ءبىر ءتۇرىن باسقاسىنا اۋىستىرۋ, شارتتى تۇردە مەرزىمىنەن بۇرىن بوساتۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى قولدانىستاعى نورمالارىن ەسكەرە وتىرىپ, قر قك ەرەكشە ءبولىمىنىڭ ءتيىستى باپتارىنىڭ سانكتسيالارىمەن بەلگىلەنگەننەن ايتارلىقتاي از. بۇل رەتتە, قر قك 11-بابىندا بەلگىلەنگەن قىلمىستىڭ اۋىرلىق دارەجەسى (قىلمىس ساناتتارى) ماڭىزدى مانگە يە, ويتكەنى جوعارىدا كورسەتىلگەن قورىتىندى مەرزىمدەرىن ازايتۋ تاسىلدەرىن قولدانۋ مۇمكىندىكتەرىن بەرەدى. مىسالى, اۋىرلىعى ورتاشا قىلمىستارعا, ياعني باس بوستاندىعىنان ايىرۋ مەرزىمى بەس جىلدان اسپايتىن قىلمىستارعا, ونىڭ ىشىندە 105-باپتىڭ ءبىرىنشى جانە ەكىنشى بولىمىندە (وزىنە ءوزى قول جۇمساۋعا دەيىن جەتكىزۋ), 107-باپتا (دەنساۋلىققا قاساقانا ورتاشا اۋىرلىقتاعى زيان كەلتىرۋ), 110-باپتىڭ ءبىرىنشى بولىمىندە (ازاپتاۋ), 116-باپتىڭ ءبىرىنشى بولىمىندە (ادامنىڭ مۇشەلەرى مەن تىندەرىن الۋعا ماجبۇرلەۋ نەمەسە زاڭسىز الۋ), 120-باپتىڭ ءبىرىنشى بولىمىندە (زورلاۋ) جانە جەكە ادامعا قارسى وزگە دە قىلمىستار جاتادى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 1-بابىنا سايكەس ادام, ونىڭ ءومىرى, قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارى مەملەكەتتىڭ ەڭ جوعارى قۇندىلىقتارى بولىپ تابىلادى. قولدانىستاعى قىلمىستىق زاڭناما وسى نورمامەن بەلگىلەنگەن قاعيداتتاردى باسشىلىققا الا وتىرىپ, ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ نەگىزگى جانە جوعارى قۇندىلىعىنا قول جەتكىزۋ ءۇشىن جازانىڭ لايىقتى بولۋىنا كەپىلدىك بەرەتىن وزگەرىستەر بولۋى ءتيىس.
مارات جۇماعۇلوۆ,
پرەزيدەنت جانىنداعى قازاقستان ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى
