«بۇل ءىس-شارا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى – ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىندا ايتىلعان ء«اربىر ولكەنىڭ حالقىنا سۋىقتا پانا, ىستىقتا سايا بولعان, ەسىمدەرى ەل ەسىندە ساقتالعان ءبىرتۋار پەرزەنتتەرى بار. وسىنىڭ ءبارىن جاس ۇرپاق ءبىلىپ وسۋگە ءتيىس» دەگەن پايىمعا ساي « ۇلى دالانىڭ ۇلى ەسىمدەرى» جوباسىن وزەكتەندىرۋ ماقساتىندا ءوتىپ جاتىر» دەيدى ۇيىمداستىرۋشى تاراپتار.
ۇلى دالا ەسىمدەرى دەگەندە, جوعارىدا ەلباسىنىڭ سوزىندە ايتىلعانداي, حالقىمىزدىڭ ىستىعىنا كۇيىپ, سۋىعىنا توڭعان تۇلعالار ەسكە تۇسەدى. وسى ورايدا, «ابىلاي حاننىڭ قىزمەتى تۋرالى جاڭا ارحيۆتىك مالىمەتتەر» تاقىرىبىندا جيىننىڭ باس بايانداماسىن جاساعان تانىمال تاريحشى, ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتىنىڭ باسشىسى زيابەك قابىلدينوۆ قازاق تاريحىنداعى ابىلاي تۇلعاسى جايلى كەڭىنەن توقتالدى. ياعني, قازاق حانىنىڭ كەزىندە رەسەي مەن قىتاي اراسىندا جۇرگىزگەن ديپلوماتياسى, اسىرەسە باستى دۇشپانى جوڭعارلاردى تسين يمپەرياسىنىڭ قولىمەن قىرعىزۋ ارقىلى ساياسي تىنىس تاپقانى, سونداي-اق, حاننىڭ جەكە تۇلعاسى تۋرالى ورىس دەرەكتەرىندە ساقتالعان بۇلاق كوزدەرىنە قاتىستى مالىمەتتەر تۋرالى اڭگىمەلەدى.
سول سياقتى وتكەن عاسىر باسىندا ۇلتى ءۇشىن وتقا تۇسكەن الاششىل ءھام تۇرىكشىل تۇلعا مۇستافا شوقاي جايلى تولعاعان ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتىنىڭ دۇنيەجۇزى تاريحى ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى, پروفەسسور گۇلجاۋحار كوكەباەۆا قايراتكەر تۋرالى ونىڭ ەميگراتسياداعى ءومىرى جايلى شولىپ: «شوقاي ەۋروپاداعى كەڭەستىك ەميگرانتتار اراسىندا تانىمال ادام جانە ول جاي عانا ساياساتكەر ەمەس, عالىم رەتىندە دە بەلگىلى تۇلعا. ستالين وكىمەتىنىڭ قازاقستان مەن ورتالىق ازيانىڭ زيالىلارىن قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراتىپ, ەندى باس كوتەرەتىن ەشكىم جوق دەپ تىنىشتانۋىنا شوقايدىڭ ەۋروپاداعى ءىس-ارەكەتى, كەڭەس وكىمەتىنىڭ ساياساتىن اشكەرەلەۋى بوگەت بولدى, شوقايدى اسا قاۋىپتى جاۋ ساناۋى دا وسى سەبەپتەن تۋعان. ولار شوقايدىڭ تۇركىشىلدىك يدەيالارى كەڭەس وداعى تۇرعىندارىنىڭ ەلەۋلى بولىگىن قۇراپ وتىرعان تۇركى حالىقتارىنا ىقپال جاساۋىنان قاۋىپتەندى» دەپ بايانداماسىن تۇجىرىمدادى.
ۇلى دالانىڭ ۇلى ەسىمدەرىنە لايىق ارىستىڭ ءبىرى – ءارى شەشەن, ءارى باتىر, ءارى ديپلومات سىرىم دات ۇلى تۋرالى بايانداما جاساعان ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتىنىڭ جەتەكشى عىلىمي قىزمەتكەرى ايناگۇل تولعانبايقىزى, باتىردىڭ ءومىر-تاريحىنا قاتىستى ساراپتالعان دەرەكتەردى ۇسىندى. اتاپ ايتقاندا, س.دات ۇلى مەن بارون يگەلستروم اراسىنداعى ديپلوماتيالىق بايلانىس, رەسەيلىك زەرتتەۋشى م.ۆياتكيننىڭ ەڭبەگىندە ايتىلاتىن باتىردىڭ حالىقشىل كوزقاراسى, حيۋالىقتارمەن اراداعى شيەلەنىس جايلى ايتىلىپ, ءسوزىنىڭ سوڭىندا عالىم: «باتىردىڭ قاي جىلى دۇنيەگە كەلگەندىگىن تاريح ءالى ناقتى انىقتاعان جوق. وسى ماسەلە توڭىرەگىندە ءتۇرلى پىكىرلەر بار. باتىردىڭ تۋعان جىلى, بوزبالا شاعى سىندى ءومىرىنىڭ سوڭعى كەزدەرى, ءولىمىنىڭ سەبەپتەرى تۋراسىندا ناقتى تۇجىرىم قاجەت. ونىڭ تۇلعالىق قاسيەتتەرىن كورسەتەتىن حالىق اۋىز ادەبيەتتەرى جەتەرلىك. وسىعان وراي, بولاشاق زەرتتەۋ جۇمىستارى باتىردىڭ 1783 جىلعا دەيىنگى ءومىرى مەن قوعامدىق-ساياسي قىزمەتىن اشۋعا باعىتتالۋى ءتيىس» دەگەن ءوز پايىمىن ۇسىندى.
باس قوسۋعا جينالعان قوعامدىق ۇيىم وكىلدەرى, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ عالىم-وقىتۋشىلارى جانە تاريحشى ماماندار ءوز كەزەگىندە مەملەكەت تاريحى ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى بۇركىت اياعان, تورايعىروۆ اتىنداعى پاۆلودار مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پروفەسسورى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ساۋلە ناسەنوۆا جانە شارانى ۇيىمداستىرۋشى تاراپ ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتىنىڭ جەتەكشى عىلىمي قىزمەتكەرلەرى – ماحاببات قوزىباەۆا, بولات سماعۇلوۆ, تيمۋر اپەنديەۆتىڭ باياندامالارىن تىڭداپ, ولاردىڭ تۇششىمدى ويلارىنا قانىقتى.
