تەحنولوگيا • 21 قازان، 2019

مىنە، وسىلاي ستارتاپ جاساۋ كەرەك: رۋستەمنىڭ تابىس حيكاياسى

625 رەتكورسەتىلدى

ەلىمىزدە سوڭعى جىلدارى روبوتوتەحنيكا سالاسى دامىپ كەلەدى. مەكتەپتە، جاستار رەسۋرستىق ورتالىعىندا، ءتىپتى كاسىپكەرلەر دە روبوتەحنيكا ۇيىرمەسىن اشىپ جاتىر. ەندى قالا مەن اۋىل مەكتەبىنىڭ بالاسىندا ەشقانداي شەكارا جوق. سونىمەن قاتار ستارتاپپەن اينالىساتىن جاستارعا مەملەكەت تاراپىنان ۇلكەن قولداۋ كورسەتىلەدى. رۋستەم اكيشبەكوۆ بالالارعا روبوتوتەحنيكانى ۇيرەتەتىن ستارتاپ ويلاپ تاۋىپ، ولاردىڭ بوس ۋاقىتىن ءتيىمدى پايدالانۋعا جاعداي ۇيىمداستىرىپ جاتىر. بۇل يدەيا قالاي پايدا بولدى؟ ستارتاپتى ويلاپ تابۋعا نە اسەر ەتتى؟ بۇل سۇراقتارعا ستارتاپ اۆتورى جاۋاپ بەردى. 

- Robo Wunderkind ستارتابى قالاي پايدا بولدى؟

مەن 2013 جىلى ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ-دىڭ مەحانيكا-ماتەماتيكا فاكۋلتەتىنەن ۆەنا تەحنيكا ۋنيۆەرسيتەتىنە ارنايى باعدارلامامەن اۋىستىم. ءوزىم كىشكەنتايىمنان گادجەت مەن روبوت قۇراستىرۋعا قىزىقتىم. بارىنە پايدالى روبوت قۇراستىرۋدى ارماندادىم. كەيىن جوعارى وقۋ ورنىنا تۇسكەن سوڭ ەلەكترونيكا، ميكروكونترولەر، سەنتور سياقتى قۇرىلعىلارمەن جۇمىس ىستەۋدى ۇيرەندىم. ادەتتە، مەكتەپ وقۋشىلارى وقيتىن وقۋ جۇيەسىندە روبوتوتەحنيكا تەوريالىق جاعىنان تۇسىندىرىلەدى دە، بالالار وزدەرى روبوتتى قۇراستىرىپ كورمەگەن سوڭ بۇل سالاعا قىزىقپايدى. وسى ماسەلەنى ەسكەرىپ، كەز كەلگەن جاستاعى بالاعا باعدارلامالاۋدى ۇيرەتىپ، روبوت قۇراستىراتىن ستارتاپتى قولعا الدىم. ۇسىنىسىمدى دوستارىما ايتىپ ەدىم، ولار بىردەن مەنى قولداپ، ءتىپتى سەرىكتەس بولدى.

- ستارتاپتى قۇراستىرۋعا نە اسەر ەتتى؟

مەن روبوتوتەحنيكاعا قاتىستى قوعامدا قالىپتاسقان پىكىردى وزگەرتكىم كەلەدى. ويتكەنى روبوتوتەحنيكانى تەك قالادا وقيتىن مەكتەپ وقۋشىسى عانا ەمەس، اۋىلداعى كەز كەلگەن جاستاعى بالا مەڭگەرە الادى. ءتىپتى مەكتەپكە دەيىنگى دايارلىق كلاسى مەن بالاباقشانىڭ ەستيارلار توبىنداعى بالانىڭ اتا-اناسى روبوتتى ساتىپ الۋعا مۇمكىندىگى بار. بالا روبوتتى جيناقتاعى ارنايى نۇسقاۋلىق بويىنشا باعدارلامالاپ، يدەياسىن ىسكە اسىرا الادى. نەگىزى باعدارلامالاۋ مەن روبوتوتەحنيكا – وتە قىزىق سالا. كىشكەنتاي بالا تۇگىلى، ءوزىمدى ءالى كۇنگە دەيىن قىزىقتىرىپ جۇرگەن نارسە كوپ. جاڭا يننوۆاتسيا مەن تەحنولوگيالار زامانىندا بۇل سالانى كىشكەنتاي كەزىنەن مەڭگەرسە، كەيىن ۇلكەن جوبالاردى جۇزەگە اسىراتىن جاستاردىڭ قاتارى ەداۋىر كوبەيەدى.

- روبوتتى قۇراستىرۋعا قاراجاتتى قايدان الدىڭىز؟

باستاپقى كەزدە روبوتتى Arduino پلاتفورماسىندا قۇراستىردىم. كەيىن ستارتاپ جۇمىسىن جەتىلدىرۋ ءۇشىن قاراجات كەرەك بولدى. 2013 جىلى يۋري لەۆين مەن اننا ياروتسكايا سياقتى ماماندارمەن سەرىكتەس بولدىم. ءبىز بەلگىلى كاسىپكەر كەڭەس راقىشەۆتىڭ ء«وز بيزنەسىڭلى قۇراستىر» كونكۋرسىنا قاتىسىپ، جەڭىمپاز اتاندىق. ەگەر قانداي دا ءبىر پايدالى دۇنيەنى ىسكە اسىرعىڭ كەلسە، ەشقانداي قيىندىق جوق ەكەن. مەن سونى ستارپاتتى قۇراستىرۋدا ءتۇسىندىم. 2014 جىلى امەريكانىڭ SOSVentures قورى ستارتاپقا ينۆەستور بولۋعا ۇسىنىس جاسادى. سودان سوڭ ءبىز كوماندامىزبەن قىتايعا كوشتىك. جارتى جىلداي قىتايدا تۇرىپ، كوماندامەن ءونىمىزدى بالالارعا قىزىق ەتىپ جاڭارتىپ قۇراستىرىق. كەيىن ۆەناعا كوشتىك. ءبىر جىلدان سوڭ اۆسترياداعى «جىل ستارتابى» جۇلدەسىنىڭ يەگەرى بولدىق. قازىرگى تاڭدا مەن Arkley VC جوباسىن ينۆەستيتسيالامەن اينالىسىپ جاتىرمىن.

- بالا روبوتپەن قالاي جۇمىس ىستەيدى؟

Robo Wunderkind – بۇل باعدارلامالاۋ ارقىلى جۇمىس ىستەيتىن روبوت. بالا روبوتپەن جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن الدىمەن مودۋلدەردى جيناۋى كەرەك. كەيىن روبوتتى سمارتفون نەمەسە پلانشەتتەگى ارنايى موبايل قوسىمشا ارقىلى باسقارا الادى. بىزدە روبوتتىڭ 9، 15 جانە 25 دەڭگەيلى ءمودۋلى بار. ءبىز وسىلايشا باعدارلامالاۋ مەن روبوتوتەحنيكانى بىرىكتىرىپ، ستارتاپتى بالانىڭ كۇندەلىكتى ومىردە پايدالاناتىن ويىنشىعى رەتىندە ىسكە اسىردىق. روبوتتىڭ Robo Wunderkind Starter Kit، Robo Wunderkind Advanced Kit جانە Robo Wunderkind Kit اتتى ءۇش جيناق ءتۇرى بار. ءار پلاستيك بلوكتا سەنسور، موتور، زاريادتاعىش جانە قاشىقتىقتان باسقاراتىن بولشەكترى بار. روبوتتىڭ ءار كومپونەتتىڭ بايلانىستىرۋ ءۇشىن سىمنىڭ دا قاجەتى جوق. بالا روبوتتى قۇراستىرىپ بولعان سوڭ Android نەمەسە iOS پلاتفورما جۇيەسىندەگى RoboPlayApp جانە RoboProgramming App موبايل قوسىمشامەن باعدارلامالايدى. ءبىرىنشى موبايل قوسىمشانىڭ فۋنكتسياسىندا تەك روبوتپەن ويناۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلعان. ال ەكىنشى موبايل قوسىمشا بالانى باعدارلامالاۋعا ۇيرەتەدى. وسىنداي موبايل قوسىمشالار ارقىلى روبوتتى ءوزىڭىز قالاعان كۇيدە باعدارلاماۋ مۇمكىندىگى بار. روبوتتىڭ جيناعىندا قوزعالىس، تەمپەراتۋرا بلوكتارى، كامەرا جانە ميكروفون بار.

- ستارتاپتىڭ قانداي مۇمكىندىكتەرى بار؟

ستارتاپتىڭ ەڭ قىزىق جەرى – كامەرا. پلانشەت ارقىلى روبوتتىڭ قايدا بارا جاتقانىن باسقا بولمەدە وتىرىپ-اق بىلۋگە بولادى. سونىمەن قاتار لازەر نۇسقاۋشى، گيروسكوپ، LED ديسپلەي، تەمپەراتۋرا سەنسورى بار. مىسالى، روبوتتى باعدارلامالاپ، بولمەدەگى تەمپەراتۋراعا بايلانىستى دىبىس سيگنالىن بەرۋگە بولادى. ەگەر روبوتتى ەسىكتىڭ الدىنا قويىپ، سىرتتان كۇش تۇسكەندە ول قۇلايدى دا، پلانشەتكە ەسكەرتۋ جىبەرىلەدى. ءار جيناقتا بازا جوبالاردىڭ سيپاتى جازىلعان نۇسقاۋلىق بار.

- Robo Wunderkind تۋرالى اتا-انالاردىڭ پىكىرى قانداي؟

مەنىڭشە، روبوت اتا-انا مەن بالانىڭ قارىم-قاتىناسىن نىعايتادى. ويتكەنى قازىر كەز كەلگەن بالانىڭ قولىنان ءتۇرلى گادجەت تۇسپەيدى. ولاردىڭ نە كورىپ، قانداي ويىن ويناپ وتىرعانىنان اتا-انالاردىڭ كوپشىلىگى بىلمەيدى. زامان اعىمىنا ساي ءبارى وزگەرىپ جاتىر. سوندىقتان قازىر بالانى گادجەتتەن باسقا ويىنشىقپەن ويناپ وتىرعانىن كورۋ – وتە سيرەك كورىنىس. ولار سايكەسىنشە، جاڭا يننوۆاتسيالىق تەحنولوگياعا قىزىعادى. وسى ماسەلەنى ەسكەرە وتىرى، بالانى ەلەكترونيكا مەن كومپيۋتەر تىلىنە ۇيرەتەتىن روبوتتى قۇراستىردىق. ال روبوتتى ساتىپ العان اتا-انالاردىڭ پىكىرى وتە جاقسى. ۇلكەندەر دە بالا بولدى. ىشتەي بالا كەزدەگى ويىن ءىس جۇزىندە ورىنداعىسى كەلەدى. روبوتتى كەز كەلگەن اتا-انا بالاسىمەن بىرگە باعدارلامالاپ، قۇراستىرا الادى. سونىمەن قاتار ءبىزدىڭ روبوتتىڭ بازاسىندا ۆيدەوباقىلاۋ جۇيەسى ارقىلى «اقىلدى ءۇي» عىلىمي جوباسىن ىسكە اسىرۋعا بولادى.

- Robo Wunderkind ارقىلى اتا-انا روبوتوتەحنيكا مەن باعدارلاماۋعا قىزىقىرا الا ما؟

ءوز تاجىريبەممەن بولىسسەم، 5 جاسىمدا مەندە ينتەرنەتى بار كومپتەر بولعان. تەحنيكاعا قىزىققانىم سونشا گازەت-جۋرنالداعى عىلىمي ماقالالاردى ۇزبەي وقىدىم. مەنىڭشە، ەشبىر بالا ۆۋندەركيند بولىپ تۋمايدى. ەگەر اتا-انا بالانىڭ قىزىعۋشىلىعىنا قۇرمەتپەن قاراپ، سوعان قاراي جاعداي جاساسا، ول ءوز ارمانى ىسكە اسىرا الادى. بالا ارمانداۋدى ۇيرەنەدى. سونىمەن قاتار بويىنداعى قورقىنىشىن جەڭە الادى. مىسالى، الەمگە ايگىلى موتسارت، بەتحوۆەن مەن باح تالانتتى بولىپ تۋدى دەپ ويلامايمىن. ولاردى اتا-اناسى 4-5 جاسىنان باستاپ مۋزىكاعا بەردى. ءار باستاماسىنا قولداۋ ءبىلدىردى. مۇنداي مىسالدار سپورت، ونەر مەن روبوتوتەحنيكا تاريحىندا وتە كوپ. سوندىقتان اتا-انا بالاسىنىڭ قىزىعاتىن سالاسىنا ءمان بەرۋى كەرەك. مەيلىنشە بالانى سوعان قاراي بەيىمدەسە، نۇر ۇستىنە نۇر. قازىر روبوتوتەحنيكا مەن باعدارلاماۋلى ۇيرەتەتىن مامانداندىرىلعان ۇيىرمەلەر بار. ەگەر بالانىڭ بەيىمى بولسا، ونى سونداي ۇيىرمەنىڭ بىرىنە بەرىپ، ارمانىڭ بىرگە ىسكە اسىرۋى قاجەت. بايقاساڭىز، كىشكەنتاي بالانىڭ زەيىنى وتە زەرەك بولادى. ول اينالاداعى كەز كەلگەن اقپاراتتى ەرەسەكتەرگە قاراعاندا تەز قابىلدايدى. سوندىقتان بالانى كومپيۋتەر عىلىمدارى مەن روبوتوتەحنيكاسىعا قىزىقتىرساق، كەيىن ول بۇل سالانىڭ قانداي ماڭىزدى ەكەنىن تۇسىنەدى. بولاشاقتا مىندەتتى تۇردە ءىت مامانى بولۋ مىندەتتى ەمەس. مەنىڭشە، بۇل سالانى كەز كەلگەن ادام ءبىلۋى كەرەك. ويتكەنى ماماندىقتىڭ قانداي بولعانىنا قاراماستان ءبارى باعدارلامالاۋ مەن روبوتوتەحنيكانى ەركىن مەڭگەرىپ، قولداناتىن ۋاقىت كەلە جاتىر.

- جاستارعا ستارتاپپەن اينالىسۋ كەرەك پە؟ الداعى ۋاقىتتا جوسپارلارىڭىز قانداي؟

باتىستا بالالارعا روبوتوتەحنيكانى ۇيرەتۋدى بالاباقشادان باستايدى. ويتكەنى ولار تەحنولوگيانىڭ ماڭىزىن ەرتە كەزدەن بىلگەن. مىسالى، ۇلىبريتانيادا 5 جاستان، ياعني بالاباقشادا وقىپ جۇرگەندە باعدارلامالاۋعا ۇيرەتەدى. بولاشاقتا باعدارلامالاۋدى ۇيرەنۋ شەت ءتىلىن مەڭگەرۋ سياقتى وتە ماڭىزدى بولاتىنىنا سەنىمدىمىن. سوندىقتان ەگەر ارمان بولسا، ىسكە اسىرۋعا قورىقپاۋ كەرەك. باستىسى وزىنە دەگەن سەنىم. جاستارعا دا ايتارىم وسى. قازىر مەملەكەت تاراپىنان دا ءتۇرلى كونكۋستار بار. ارنايى گرانتتار بولىنەدى. تەك جاڭا يدەيا مەن ىسكە اسىرۋ كەرەك.

ازىرگە ستارتابىمدى جەتىلدىرۋ ءۇشىن ينۆەستيتسياسىمەن اينالىسىپ جاتىرمىن. ال جوسپارلارىمدى كورگەن ساتتە باعا بەرە جاتارسىزدار.

- اڭگىمەڭىزگە راحمەت!

سوڭعى جاڭالىقتار

قايتا ورالعان قۇمارشىق

ايماقتار • كەشە

حازىرەتتەر قازىناسى

رۋحانيات • كەشە

زاڭ كەرەك!

ەكولوگيا • كەشە

يت جۇگىرتىپ، قۇس سالدى

ايماقتار • كەشە

سەنىم ءھام سەرپىن

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار