رۋحانيات • 23 قازان، 2019

پاتريارحتىڭ ورىندالعان پارىزى

125 رەتكورسەتىلدى

قالامگەردىڭ تويى – حالىقتىڭ تويى. «قان مەن تەر»، «كۋرليانديا» («كۇتكەن كۇن»)، «سوڭعى پارىز»، «سەڭ» سىندى رومانداردىڭ اۆتورى، قازاقستان جانە كسرو مەملەكەتتىك سىيلىقتارىنىڭ لاۋرەاتى، حالىق جازۋشىسى ءابدىجامىل نۇرپەيىسوۆتىڭ 95 جىلدىق مەرەيتويىنا ارنالعان سالتاناتتى جيىن سۇبەلى شىعارمالارىن قىزىعا وقىپ كەلە جاتقان قاراپايىم وقىرماندارى مەن قاناتتاس قالامگەرلەردىڭ، الىس-جاقىن شەتەلدەردەگى ادەبيەت تابىستىرعان رۋحاني دوستارىنىڭ، ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرلەرىنەن ات ارىتىپ كەلگەن سىيلاس باۋىرلارىنىڭ، بيلىكتىڭ بيىك ساپىندا جۇرگەن لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ مول شوعىرىن ءبىر مەزگىلدە توعىستىرعان مەرەكەلىك كەش رەتىندە ەرەكشە ەستە قالارلىقتاي اتالىپ ءوتتى.

ادەتتە، الماتىدا اتالىپ وتە­­تىن قالامگەرلەردىڭ مەرەيتويىندا حالىقتىڭ قاراسى قالىڭ بول­عا­نى­مەن، ارداقتاپ كەلەر اكىم­قا­رالار قاتارى سيرەكتەۋ كورىنەتىن ەدى. بۇل جولى قالامىن عانا سەرىك ەتكەن قاراپايىم قالامگەردى قۇر­مەتتەپ كەلگەن مينيسترلەر مەن اكىمدەردىڭ كوپتىگىنەن كوز ءسۇ­رىن­دى. ولاردىڭ ءبارى دە پروتوكول بويىنشا جوسپارلانعاندىقتان  كەلۋى ءتيىس كوپ شارانىڭ ءبىرى رەتىندە ەمەس، «قان مەن تەردى» جاس كۇنىمنەن جاستانىپ جاتىپ وقىعان وقىرمانىڭمىن» دەپ كەلدى. ساحنا تورىنە اتاقتى عالىم مىرزاتاي جولداسبەكوۆ پەن بەلگىلى جازۋشى تولەك ابدىكتى قاتار جاي­عاس­تىرىپ، 95-ءتىڭ تورقالى تويىن سەرگەك قارسى الىپ، قۇلاعىن تىلەككە توسقان ءا.نۇرپەيىسوۆكە كور­سەتىلگەن قۇرمەت پەن قۇت­تىق­تاۋ­لاردىڭ لەگىندە تولاس بولمادى. قالامگەرلەر قاۋىمى «ابە» دەپ توبەسىنە كوتەرگەن، قازاق ادەبيەتىنىڭ بۇرق-سارق قايناعان قارا قازانىنا ءومىردىڭ وزىندەي شىنايى دا جاسامپاز تۋىندىلارىن اكەپ سالىپ، رۋحاني الەمنىڭ ابىزى مەن اڭىزىنا اينالعان كورنەكتى جازۋشىنى ءبىرىنشى بولىپ قازاقستان رەسپۋب­لي­كاسىنىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى قىرىمبەك كوشەرباەۆ قۇت­تىقتادى. ق.ەلەۋ ۇلى الدىمەن قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرە­زي­دەنتى – ەلباسى ن.نازارباەۆ پەن قازاقستاننىڭ پرەزيدەنتى ق.توقاەۆتىڭ قۇتتىقتاۋ حاتتارىن وقىپ بەرىپ، ءوزى دە ۇلكەن مىنبەردەن اقجار­ما تىلەگىن جەتكىزدى.

« ۇلى م.اۋەزوۆ قايتىس بولا­رى­نىڭ الدىندا ماسكەۋدەن ارنايى حات جازىپ، ءوزى ءۇمىت ارتاتىن ءتورت جاس قالامگەردىڭ اتى-ءجونىن اتاعانىن سىزدەر جاقسى بىلەسىزدەر، دەپ باستادى ءسوزىن ق.ەلەۋ ۇلى. – سونىڭ ءبىرى – ابە، ءابدىجامىل نۇرپەيىسوۆ الاش جۇرتىنىڭ ابىزىنا، ادەبيەتتىڭ التىن دىڭگەگىنە اينالدى. ابە – ەشكىمگە ۇقسامايتىن جازۋشى. ادەبيەتكە كەلگەن جاس جازۋشىلار العاشقى قادامىن اڭگىمە، پوۆەست جازۋدان باستاسا، ول بىردەن رومان جازدى. ال «قان مەن تەر» رومانى ءاپ-ساتتە الەمدىك ادەبيەتتىڭ التىن قورىنا قوسىلدى. الەم جازۋشىسى ارال پروبلەماسىنا بۇكىل الەمنىڭ نازارىن اۋداردى. ول تۋعان ەلىنىڭ الدىنداعى پارىزىن ەسەلەپ وتەگەن قالامگەر»، دەي كەلىپ، كوپشىلىك قاۋىمعا ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ قۇتتىقتاۋىن وقىپ بەردى. «قۇرمەتتى ءابدىجامىل كارىم ۇلى! مەرەيلى 95 جاسقا تولعان مەرەيتو­يىڭىز­بەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىق­تاي­مىن. كوزى ءتىرى كلاسسيك، ءسوز ونە­رىنىڭ ساڭلاعى، كورنەكتى قا­لام­گەر جانە قوعام قايراتكەرى رەتىندە ءسىز ۇلتتىق ادەبيەتىمىز بەن مادەنيەتىمىزدىڭ دامۋىنا، ونىڭ الەمدىك دەڭگەيدە تانىلۋىنا سۇبەلى ۇلەسىڭىزدى قوستىڭىز. قالىڭ وقىرمان جاقسى بىلەتىن «قان مەن تەر»، «سوڭعى پارىز» سياقتى ايگىلى شىعارمالارىڭىز ارقىلى وقىرماننىڭ، بىرنەشە بۋىنىنىڭ شىنايى قۇرمەتىنە بولەندىڭىز. حالقىمىزدىڭ سان سالالى تىنىس-تىرشىلىگىن ەپوپەيالىق اۋقىمدا سۋرەتتەپ، ومىردە قايتالانا بەرمەس بىرەگەي تۇلعالاردىڭ بەينەسىن سومداعان كوركەم تۋىندىلارىڭىز جاس ۇرپاققا ۇلاعاتتى وي ايتۋىمەن، تاعىلىمدى تاربيەلىك مانىمەن ەرەكشەلەنەدى» دەلىنگەن ەلباسى قۇتتىقتاۋىندا.

«قۇرمەتتى ءابدىجامىل كارىم ۇلى! مەرەيلى 95 جاسقا تول­­ۋىڭىزبەن شىن جۇرەكتەن قۇت­تىق­­تايمىن. ءسىزدى ەگەمەن ەلى­مىز­دىڭ ادەبيەتى مەن مادەنيەتىنىڭ وركەندەۋىنە ولشەۋسىز ۇلەس قوس­قان اسا كورنەكتى جازۋشى، ءسوز ونەرىنىڭ پاتريارحى رەتىندە قادىرلەيمىز. قازاقتاي ەلدىڭ اراسىنان دارالانىپ شىعىپ، بىرەگەي تۇلعا دارەجەسىنە كوتەرىلگەن ءوزىڭىزدى ۇنەمى ماقتان تۇتامىز. «قان مەن تەر»، «سوڭعى پارىز» روماندارىڭىز قازاقتىڭ كوركەم ءسوزىنىڭ التىن قازىناسىنا ەنىپ، الەم ادەبيەتىندە وزىندىك ورنى بار رۋحاني مۇراعا اينالدى. بارشانى الاڭداتقان ارالدىڭ احۋالى ءسىزدىڭ قايتالانباس شىعارمالارىڭىزدان كورىنىس تاپتى. ەل مۇددەسىن جا­ھان­­دىق دەڭگەيگە جەتكىزىپ، وقىر­مان­نىڭ شەكسىز ىقىلاسىنا بولەنىپ كەلەسىز» دەپ جازادى قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ. مەملەكەت باسشىسىنىڭ لە­بىزىن جەتكىزگەن قىرىمبەك ەلەۋ ۇلى جازۋشىنىڭ عاسىرلىق تويىن­دا بىرگە بولۋعا ءۇمىت ارتىپ، جازۋشىلىق جولى مەن عيبراتتى عۇمىرىنىڭ جالعاسا بەرۋىن تىلەدى.

95 جاسقا تولىپ وتىرعان تولا­عاي جازۋشىنىڭ تويىنا ارنايى بايانداما جاساعان بەلگىلى جازۋشى-دراماتۋرگ سماعۇل ەلۋباي ءوز ءسوزىن قارت قالامگەردىڭ جۇرت­تى تاڭىرقاتىپ كەلە جاتقان «تۇسىنىكسىز قىرىن» تۇسىندىرۋدەن باستادى. قالامگەردىڭ وزىنە ءوزى بەيمازا جۇمىس تاۋىپ الىپ، باياعىدا باعاسىن الىپ قويعان «قان مەن تەردى» قايتا-قايتا وڭدەي بەرۋىنىڭ سىرىنا توقتالدى. بايان­داماشىنىڭ توپشىلاۋىنشا، كىتاپ­قا قۇرمەتى الابوتەن الدىڭعى بۋىن ۇرپاق اۋىسىپ، كەيىنگى قولىنان تەلەفونى تۇسپەيتىن كەلەر بۋىنعا كىتاپ وقىتۋدىڭ كىلتى مەن جولىن العاش بولىپ تاپقان ادام – ءابدىجامىل اعامىز. كەشەگى ادەبيەت الىپتارىنىڭ ويى تۇگىلى تۇسىنە كىرمەگەن زامان باستالعاندا، ونىڭ جازۋشىعا قويعان ءبىرىنشى تالابى – قىسقا جازۋدى ەرىكسىز تاڭعانىن ۇلكەن-كىشى قالامگەر بۇگىندە تەگىس مويىنداپ وتىر. ءا.نۇرپەيىسوۆتىڭ جانىن وتقا دا، سۋعا دا سالىپ، كۇندىز كۇلكى، تۇندە ۇيقىدان ايىرىلىپ، شيرەك عاسىردان استام ۋاقىت بويى «قان مەن تەردى» قىرناپ-جونۋمەن بولعانىنان جۇرت حاباردار. اقىرى قالامگەردىڭ ءوزى كۇتكەن ناتيجەگە قول جەتكىزگەنىن زالداعى وقىرماننىڭ كوپشىلىگى س.ەلۋبايدىڭ بايانداماسىنان ەستىپ، ءسۇيىنىشىن قول سوعۋمەن ءبىلدىردى. سونداي-اق قالامگەردى جاقىنىراق بىلەتىن س.ەلۋباي ونىڭ ۇلتتىق نامىس سىنالعان سىن ساعاتتارىندا سولقىلدامايتىن وتكىر مىنەزىن، قيىن شاقتاردا قاسقايىپ قارسى تۇرار قايرات­كەر­لىك قىرىن دا كوپشىلىككە بەيمالىم بولىپ كەلگەن كورنەكتى مىسالدارمەن اتاپ ءوتتى.

سالتاناتتى جيىننىڭ ساحناسىنا كوتەرىلگەن سەنات دەپۋتاتى قۋانىش سۇلتانوۆ ءوزىنىڭ جۇرەكجاردى تىلەگىمەن بىرگە، پارلا­مەنتتىڭ قوس پالاتاسىنىڭ تورا­عالارى – قازاقستان رەس­پۋب­لي­كاسى پارلامەنت سەنا­­تىنىڭ توراعاسى داريعا نازارباەۆا مەن ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلليننىڭ، ال مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى اقتوتى رايىمقۇلوۆا پرەمەر-مينيستر اسقار ءماميننىڭ جول­دا­عان قۇت­تىق­تاۋىن جەتكىزدى. مەملە­كەت­تىك لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ ءبارى دە ءابدىجامىل كارىم ۇلىنىڭ قالام قايراتىن جوعارى باعالاي وتىرىپ، قازاق ادەبيەتىن الەمگە تانىتقان ەڭبەگىنىڭ ءالى سان ۇرپاق وكىلىنە ونەگە بولاتىنىن جەتكىزگەن.

الماتى قالاسىنىڭ اكىمى باقىتجان ساعىنتاەۆ قۇتتىقتاۋ ءسوزىن ءوزىنىڭ سۇيىكتى جازۋشىسىنا ءوز قولىمەن «الماتى قالاسىنىڭ قۇر­مەتتى ازاماتى» اتاعىن تاپسىر­عا­نىنا ماقتاناتىنىمەن باس­تا­دى. بۇكىل سانالى عۇمىرىن شى­عار­ما­شى­لىققا ارناپ، بىرنەشە بۋىندى ءوز شىعارمالارىمەن تاربيەلەپ كەلە جاتقان جازۋشىنىڭ مەرەي­تو­يى – ادەبيەتتىڭ تويى عانا ەمەس، مۇنداي ءدۇبىرلى مەرەكەنىڭ حالىققا دا ورتاق مەرەكەسى بولۋعا حاقىسى بارىن ورىندى اتاپ ءوتتى. ء«ابدىجامىل اعامىزدىڭ ابىروي-اتاعىن، ماراپات-ماقتاۋىن ايتىپ، تانىستىرىپ جاتۋدىڭ قاجەتى جوق. نۇرپەيىسوۆتىڭ اتىن ەستىمەگەن، ونىڭ شىعارمالارىن وقىماعان، ولاردى ەكران ارقىلى كورمەگەن ادام جوق دەسە دە بولادى. جاستايىنان ۇلى مۇحتاردىڭ نازارىنا ىلىگىپ، سابەڭدەر مەن عابەڭدەردىڭ باتاسىن الىپ، ادە­بيە­­تىمىزگە قىمسىنىپ كەلگەن قا­لام­­گەردىڭ بارلىق ساۋلەلى شاق­تا­رىن، بەينەتى مەن زەينەتى مول باقىتتى كەزەڭىن وسى الماتى قالا­سىندا وتكىزىپ كەلەدى. الەم تانى­عان شىعارمالارىن وسىندا جاز­دى. شىعارمالارى الەمنىڭ 35 تىلىنە اۋدارىلىپ، ميلليونداعان دانامەن جەر جۇزىنە تارادى. زامانداستارىن، ءىنى، شاكىرتتەرىن ۇنەمى تاڭعالدىرىپ كەلەدى. قازاق پەن كلۋبىن اشىپ، ونىڭ جۇمىسىن جولعا قويعانى – ەرلىك­پەن پارا-پار، ۇلكەن ساۋاپتى ءىس. استىم-تاستىم، بولدىم-تولدىم دەمەي، ءوزىنىڭ بيازى تابيعي قال­پى­نان اينىماعان، كەشەگى الىپتار شوعىرىنىڭ ءىزىن باسقان قازاق ادەبيەتىنىڭ ابىز اۆتورى ابەڭنىڭ بەك­زات بولمىسى، جاساعان ەڭبەگى بارى­­مىزگە ونەگە بولۋى ءتيىس»، دە­دى الماتى اكىمى باقىتجان ءابدىر ۇلى.

تۋعان جەرى – سىر ەلىنىڭ ىستىق ىقىلاسى مەن سالەمىن الا كەلگەن قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اكىمى قۋانىشبەك ىسقاقوۆ ءوز لەبى­زىن قالامگەر تۋىپ-وسكەن وڭىر­دە­گى رۋحاني يگىلىكتى شارۋالاردى ونىڭ شىعارماشىلىعىمەن قاباتتاستىرا، ورايلاستىرا اتاپ ءوتتى. تۋعان توپىراعىندا 90 جىل­­دى­عى قۇرمەتىنە ورايلاس اشىل­­­عان ءابدىجامىل نۇرپەيىسوۆ اتىن­داعى ادەبيەت ءۇيى بۇگىندە قارا­سوزدىڭ قادىرىن تۇسىنگەن كوزى­قا­راقتى وقىرماننىڭ رۋحاني ورداسىنا اينالعانىن زور ماق­تا­نىش­پەن ايتتى. جازۋ­شى­نىڭ شىعار­مالارىنداعى كەيىپ­كەر­لەرگە ارنالىپ قويىلعان كوم­پو­زي­تسيالىق ەسكەرتكىش ارال قالا­­سىنىڭ كوركىنە كورىك قوسىپ، اجا­­رىن اشقان بىرەگەي تۋىندى رەتىندە تۇرعىندار مەن قالا قو­ناقتارىنىڭ سۇيىكتى ورنىنا اي­نال­ۋى دا اۋدان ءۇشىن رۋحاني جەتىستىكتىڭ ءبىرى. ءبىر توپىراقتا تۋىپ، ادەبيەتكە قۇبىلىس بولىپ كەلىپ، دۇنيە جۇزىنە تانىلعان جازۋشى اعالارى – ايماقتىڭ عانا ەمەس، كۇللى ۇلتتىڭ ماڭگىلىك ماقتانىشى.

عاسىردان عاسىرعا جەتەتىن تۋىن­­­­دىلارىن ومىرگە اكەلىپ، سول شى­عارمالارىنىڭ يگىلىگىن كو­­رىپ، ءوزى دە عاسىرعا جۋىق ءومىر كە­شىپ كەلە جاتقان ءابدىجامىل نۇر­پەيىسوۆ قالىڭ وقىرمانىنا ءىلتي­پاتى مەن العىسىن ءبىلدىرىپ، پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقا­ەۆ­­­تىڭ باستاعان ىسىنە قولداۋ ءبىل­دى­­­­ءرىپ، ەل بولىپ دەمەپ وتىرۋعا شا­­­­قىردى. قازاقتىڭ ءبىرتۋار پەر­­زەنتى، الەمگە تانىمال كلاسسيك جازۋشىنىڭ مەرەيتويىنا ارنالعان شىعارماشىلىق كەش­تىڭ ەكىنشى ءبولىمى كونتسەرتتىك باع­دار­لاماعا ۇلاستى. كونتسەرتتە تۇركەشتىڭ «كوڭىلاشارى» سام­عاپ، ايتىس اقىنى مۇحتار نيازوۆ ارناۋ ايتىپ، م.اۋەزوۆ اتىن­­داعى اكەمتەاتر ارتىستەرى «قان مەن تەر»، ع.مۇسىرەپوۆ اتىن­­داعى بالالار مەن جاسوس­پى­رىمدەر تەاترى «سەڭ» سپەك­تاكل­دەرىنەن ۇزىندىلەر كورسەتتى. قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى روزا رىم­باەۆا، ءمادينا سا­دۋا­قا­سوۆا، مەملەكەتتىك «سالتا­نات» بي ءانسامبلى، اباي اتىن­­­داعى وپەرا جانە بالەت تەاترى­ ارتىس­تەرىنىڭ ونەرى مەرەي­تويدى شى­نىندا دا ناعىز حا­لىقتىڭ مەرە­كەسىنە اينالدىرىپ اكەتتى.

 

الماتى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

تاپا تال تۇستەگى قاراقشىلىق

ايماقتار • بۇگىن، 17:27

عىلىم مەن بيزنەستى ۇشتاستىرعان جيىن

تەحنولوگيا • بۇگىن، 08:19

ارىماس ابىروي

رۋحانيات • بۇگىن، 08:14

«جىر مۇرا» جاستارعا جول اشتى

ايماقتار • بۇگىن، 08:04

كونەدەن كەلگەن كونەك

رۋحانيات • بۇگىن، 08:01

قاراۋىلتوبەگە تابيعي گاز جەتتى

ايماقتار • بۇگىن، 07:56

اسىل مىنەزدىڭ ۇلگىسى

100 • بۇگىن، 07:53

شىمبۇلاق شاڭعى ماۋسىمىن اشتى

قىسقى سپورت • بۇگىن، 07:36

اتباسار

رۋحانيات • بۇگىن، 07:32

ازاماتتىق ماسەلەلەرى تالقىلاندى

پرەزيدەنت • بۇگىن، 07:20

ورگانيكالىق ونىمدەر نارىعى

ەكونوميكا • بۇگىن، 07:14

ۇقساس جاڭالىقتار