ادەتتە, الماتىدا اتالىپ وتەتىن قالامگەرلەردىڭ مەرەيتويىندا حالىقتىڭ قاراسى قالىڭ بولعانىمەن, ارداقتاپ كەلەر اكىمقارالار قاتارى سيرەكتەۋ كورىنەتىن ەدى. بۇل جولى قالامىن عانا سەرىك ەتكەن قاراپايىم قالامگەردى قۇرمەتتەپ كەلگەن مينيسترلەر مەن اكىمدەردىڭ كوپتىگىنەن كوز ءسۇرىندى. ولاردىڭ ءبارى دە پروتوكول بويىنشا جوسپارلانعاندىقتان كەلۋى ءتيىس كوپ شارانىڭ ءبىرى رەتىندە ەمەس, «قان مەن تەردى» جاس كۇنىمنەن جاستانىپ جاتىپ وقىعان وقىرمانىڭمىن» دەپ كەلدى. ساحنا تورىنە اتاقتى عالىم مىرزاتاي جولداسبەكوۆ پەن بەلگىلى جازۋشى تولەك ابدىكتى قاتار جايعاستىرىپ, 95-ءتىڭ تورقالى تويىن سەرگەك قارسى الىپ, قۇلاعىن تىلەككە توسقان ءا.نۇرپەيىسوۆكە كورسەتىلگەن قۇرمەت پەن قۇتتىقتاۋلاردىڭ لەگىندە تولاس بولمادى. قالامگەرلەر قاۋىمى «ابە» دەپ توبەسىنە كوتەرگەن, قازاق ادەبيەتىنىڭ بۇرق-سارق قايناعان قارا قازانىنا ءومىردىڭ وزىندەي شىنايى دا جاسامپاز تۋىندىلارىن اكەپ سالىپ, رۋحاني الەمنىڭ ابىزى مەن اڭىزىنا اينالعان كورنەكتى جازۋشىنى ءبىرىنشى بولىپ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى قىرىمبەك كوشەرباەۆ قۇتتىقتادى. ق.ەلەۋ ۇلى الدىمەن قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى ن.نازارباەۆ پەن قازاقستاننىڭ پرەزيدەنتى ق.توقاەۆتىڭ قۇتتىقتاۋ حاتتارىن وقىپ بەرىپ, ءوزى دە ۇلكەن مىنبەردەن اقجارما تىلەگىن جەتكىزدى.
« ۇلى م.اۋەزوۆ قايتىس بولارىنىڭ الدىندا ماسكەۋدەن ارنايى حات جازىپ, ءوزى ءۇمىت ارتاتىن ءتورت جاس قالامگەردىڭ اتى-ءجونىن اتاعانىن سىزدەر جاقسى بىلەسىزدەر, دەپ باستادى ءسوزىن ق.ەلەۋ ۇلى. – سونىڭ ءبىرى – ابە, ءابدىجامىل نۇرپەيىسوۆ الاش جۇرتىنىڭ ابىزىنا, ادەبيەتتىڭ التىن دىڭگەگىنە اينالدى. ابە – ەشكىمگە ۇقسامايتىن جازۋشى. ادەبيەتكە كەلگەن جاس جازۋشىلار العاشقى قادامىن اڭگىمە, پوۆەست جازۋدان باستاسا, ول بىردەن رومان جازدى. ال «قان مەن تەر» رومانى ءاپ-ساتتە الەمدىك ادەبيەتتىڭ التىن قورىنا قوسىلدى. الەم جازۋشىسى ارال پروبلەماسىنا بۇكىل الەمنىڭ نازارىن اۋداردى. ول تۋعان ەلىنىڭ الدىنداعى پارىزىن ەسەلەپ وتەگەن قالامگەر», دەي كەلىپ, كوپشىلىك قاۋىمعا ەلباسى ن.نازارباەۆتىڭ قۇتتىقتاۋىن وقىپ بەردى. «قۇرمەتتى ءابدىجامىل كارىم ۇلى! مەرەيلى 95 جاسقا تولعان مەرەيتويىڭىزبەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن. كوزى ءتىرى كلاسسيك, ءسوز ونەرىنىڭ ساڭلاعى, كورنەكتى قالامگەر جانە قوعام قايراتكەرى رەتىندە ءسىز ۇلتتىق ادەبيەتىمىز بەن مادەنيەتىمىزدىڭ دامۋىنا, ونىڭ الەمدىك دەڭگەيدە تانىلۋىنا سۇبەلى ۇلەسىڭىزدى قوستىڭىز. قالىڭ وقىرمان جاقسى بىلەتىن «قان مەن تەر», «سوڭعى پارىز» سياقتى ايگىلى شىعارمالارىڭىز ارقىلى وقىرماننىڭ, بىرنەشە بۋىنىنىڭ شىنايى قۇرمەتىنە بولەندىڭىز. حالقىمىزدىڭ سان سالالى تىنىس-تىرشىلىگىن ەپوپەيالىق اۋقىمدا سۋرەتتەپ, ومىردە قايتالانا بەرمەس بىرەگەي تۇلعالاردىڭ بەينەسىن سومداعان كوركەم تۋىندىلارىڭىز جاس ۇرپاققا ۇلاعاتتى وي ايتۋىمەن, تاعىلىمدى تاربيەلىك مانىمەن ەرەكشەلەنەدى» دەلىنگەن ەلباسى قۇتتىقتاۋىندا.
«قۇرمەتتى ءابدىجامىل كارىم ۇلى! مەرەيلى 95 جاسقا تولۋىڭىزبەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن. ءسىزدى ەگەمەن ەلىمىزدىڭ ادەبيەتى مەن مادەنيەتىنىڭ وركەندەۋىنە ولشەۋسىز ۇلەس قوسقان اسا كورنەكتى جازۋشى, ءسوز ونەرىنىڭ پاتريارحى رەتىندە قادىرلەيمىز. قازاقتاي ەلدىڭ اراسىنان دارالانىپ شىعىپ, بىرەگەي تۇلعا دارەجەسىنە كوتەرىلگەن ءوزىڭىزدى ۇنەمى ماقتان تۇتامىز. «قان مەن تەر», «سوڭعى پارىز» روماندارىڭىز قازاقتىڭ كوركەم ءسوزىنىڭ التىن قازىناسىنا ەنىپ, الەم ادەبيەتىندە وزىندىك ورنى بار رۋحاني مۇراعا اينالدى. بارشانى الاڭداتقان ارالدىڭ احۋالى ءسىزدىڭ قايتالانباس شىعارمالارىڭىزدان كورىنىس تاپتى. ەل مۇددەسىن جاھاندىق دەڭگەيگە جەتكىزىپ, وقىرماننىڭ شەكسىز ىقىلاسىنا بولەنىپ كەلەسىز» دەپ جازادى قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ. مەملەكەت باسشىسىنىڭ لەبىزىن جەتكىزگەن قىرىمبەك ەلەۋ ۇلى جازۋشىنىڭ عاسىرلىق تويىندا بىرگە بولۋعا ءۇمىت ارتىپ, جازۋشىلىق جولى مەن عيبراتتى عۇمىرىنىڭ جالعاسا بەرۋىن تىلەدى.
95 جاسقا تولىپ وتىرعان تولاعاي جازۋشىنىڭ تويىنا ارنايى بايانداما جاساعان بەلگىلى جازۋشى-دراماتۋرگ سماعۇل ەلۋباي ءوز ءسوزىن قارت قالامگەردىڭ جۇرتتى تاڭىرقاتىپ كەلە جاتقان «تۇسىنىكسىز قىرىن» تۇسىندىرۋدەن باستادى. قالامگەردىڭ وزىنە ءوزى بەيمازا جۇمىس تاۋىپ الىپ, باياعىدا باعاسىن الىپ قويعان «قان مەن تەردى» قايتا-قايتا وڭدەي بەرۋىنىڭ سىرىنا توقتالدى. بايانداماشىنىڭ توپشىلاۋىنشا, كىتاپقا قۇرمەتى الابوتەن الدىڭعى بۋىن ۇرپاق اۋىسىپ, كەيىنگى قولىنان تەلەفونى تۇسپەيتىن كەلەر بۋىنعا كىتاپ وقىتۋدىڭ كىلتى مەن جولىن العاش بولىپ تاپقان ادام – ءابدىجامىل اعامىز. كەشەگى ادەبيەت الىپتارىنىڭ ويى تۇگىلى تۇسىنە كىرمەگەن زامان باستالعاندا, ونىڭ جازۋشىعا قويعان ءبىرىنشى تالابى – قىسقا جازۋدى ەرىكسىز تاڭعانىن ۇلكەن-كىشى قالامگەر بۇگىندە تەگىس مويىنداپ وتىر. ءا.نۇرپەيىسوۆتىڭ جانىن وتقا دا, سۋعا دا سالىپ, كۇندىز كۇلكى, تۇندە ۇيقىدان ايىرىلىپ, شيرەك عاسىردان استام ۋاقىت بويى «قان مەن تەردى» قىرناپ-جونۋمەن بولعانىنان جۇرت حاباردار. اقىرى قالامگەردىڭ ءوزى كۇتكەن ناتيجەگە قول جەتكىزگەنىن زالداعى وقىرماننىڭ كوپشىلىگى س.ەلۋبايدىڭ بايانداماسىنان ەستىپ, ءسۇيىنىشىن قول سوعۋمەن ءبىلدىردى. سونداي-اق قالامگەردى جاقىنىراق بىلەتىن س.ەلۋباي ونىڭ ۇلتتىق نامىس سىنالعان سىن ساعاتتارىندا سولقىلدامايتىن وتكىر مىنەزىن, قيىن شاقتاردا قاسقايىپ قارسى تۇرار قايراتكەرلىك قىرىن دا كوپشىلىككە بەيمالىم بولىپ كەلگەن كورنەكتى مىسالدارمەن اتاپ ءوتتى.
سالتاناتتى جيىننىڭ ساحناسىنا كوتەرىلگەن سەنات دەپۋتاتى قۋانىش سۇلتانوۆ ءوزىنىڭ جۇرەكجاردى تىلەگىمەن بىرگە, پارلامەنتتىڭ قوس پالاتاسىنىڭ توراعالارى – قازاقستان رەسپۋبليكاسى پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى داريعا نازارباەۆا مەن ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋلليننىڭ, ال مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى اقتوتى رايىمقۇلوۆا پرەمەر-مينيستر اسقار ءماميننىڭ جولداعان قۇتتىقتاۋىن جەتكىزدى. مەملەكەتتىك لاۋازىمدى تۇلعالاردىڭ ءبارى دە ءابدىجامىل كارىم ۇلىنىڭ قالام قايراتىن جوعارى باعالاي وتىرىپ, قازاق ادەبيەتىن الەمگە تانىتقان ەڭبەگىنىڭ ءالى سان ۇرپاق وكىلىنە ونەگە بولاتىنىن جەتكىزگەن.
الماتى قالاسىنىڭ اكىمى باقىتجان ساعىنتاەۆ قۇتتىقتاۋ ءسوزىن ءوزىنىڭ سۇيىكتى جازۋشىسىنا ءوز قولىمەن «الماتى قالاسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى» اتاعىن تاپسىرعانىنا ماقتاناتىنىمەن باستادى. بۇكىل سانالى عۇمىرىن شىعارماشىلىققا ارناپ, بىرنەشە بۋىندى ءوز شىعارمالارىمەن تاربيەلەپ كەلە جاتقان جازۋشىنىڭ مەرەيتويى – ادەبيەتتىڭ تويى عانا ەمەس, مۇنداي ءدۇبىرلى مەرەكەنىڭ حالىققا دا ورتاق مەرەكەسى بولۋعا حاقىسى بارىن ورىندى اتاپ ءوتتى. ء«ابدىجامىل اعامىزدىڭ ابىروي-اتاعىن, ماراپات-ماقتاۋىن ايتىپ, تانىستىرىپ جاتۋدىڭ قاجەتى جوق. نۇرپەيىسوۆتىڭ اتىن ەستىمەگەن, ونىڭ شىعارمالارىن وقىماعان, ولاردى ەكران ارقىلى كورمەگەن ادام جوق دەسە دە بولادى. جاستايىنان ۇلى مۇحتاردىڭ نازارىنا ىلىگىپ, سابەڭدەر مەن عابەڭدەردىڭ باتاسىن الىپ, ادەبيەتىمىزگە قىمسىنىپ كەلگەن قالامگەردىڭ بارلىق ساۋلەلى شاقتارىن, بەينەتى مەن زەينەتى مول باقىتتى كەزەڭىن وسى الماتى قالاسىندا وتكىزىپ كەلەدى. الەم تانىعان شىعارمالارىن وسىندا جازدى. شىعارمالارى الەمنىڭ 35 تىلىنە اۋدارىلىپ, ميلليونداعان دانامەن جەر جۇزىنە تارادى. زامانداستارىن, ءىنى, شاكىرتتەرىن ۇنەمى تاڭعالدىرىپ كەلەدى. قازاق پەن كلۋبىن اشىپ, ونىڭ جۇمىسىن جولعا قويعانى – ەرلىكپەن پارا-پار, ۇلكەن ساۋاپتى ءىس. استىم-تاستىم, بولدىم-تولدىم دەمەي, ءوزىنىڭ بيازى تابيعي قالپىنان اينىماعان, كەشەگى الىپتار شوعىرىنىڭ ءىزىن باسقان قازاق ادەبيەتىنىڭ ابىز اۆتورى ابەڭنىڭ بەكزات بولمىسى, جاساعان ەڭبەگى بارىمىزگە ونەگە بولۋى ءتيىس», دەدى الماتى اكىمى باقىتجان ءابدىر ۇلى.
تۋعان جەرى – سىر ەلىنىڭ ىستىق ىقىلاسى مەن سالەمىن الا كەلگەن قىزىلوردا وبلىسىنىڭ اكىمى قۋانىشبەك ىسقاقوۆ ءوز لەبىزىن قالامگەر تۋىپ-وسكەن وڭىردەگى رۋحاني يگىلىكتى شارۋالاردى ونىڭ شىعارماشىلىعىمەن قاباتتاستىرا, ورايلاستىرا اتاپ ءوتتى. تۋعان توپىراعىندا 90 جىلدىعى قۇرمەتىنە ورايلاس اشىلعان ءابدىجامىل نۇرپەيىسوۆ اتىنداعى ادەبيەت ءۇيى بۇگىندە قاراسوزدىڭ قادىرىن تۇسىنگەن كوزىقاراقتى وقىرماننىڭ رۋحاني ورداسىنا اينالعانىن زور ماقتانىشپەن ايتتى. جازۋشىنىڭ شىعارمالارىنداعى كەيىپكەرلەرگە ارنالىپ قويىلعان كومپوزيتسيالىق ەسكەرتكىش ارال قالاسىنىڭ كوركىنە كورىك قوسىپ, اجارىن اشقان بىرەگەي تۋىندى رەتىندە تۇرعىندار مەن قالا قوناقتارىنىڭ سۇيىكتى ورنىنا اينالۋى دا اۋدان ءۇشىن رۋحاني جەتىستىكتىڭ ءبىرى. ءبىر توپىراقتا تۋىپ, ادەبيەتكە قۇبىلىس بولىپ كەلىپ, دۇنيە جۇزىنە تانىلعان جازۋشى اعالارى – ايماقتىڭ عانا ەمەس, كۇللى ۇلتتىڭ ماڭگىلىك ماقتانىشى.
عاسىردان عاسىرعا جەتەتىن تۋىندىلارىن ومىرگە اكەلىپ, سول شىعارمالارىنىڭ يگىلىگىن كورىپ, ءوزى دە عاسىرعا جۋىق ءومىر كەشىپ كەلە جاتقان ءابدىجامىل نۇرپەيىسوۆ قالىڭ وقىرمانىنا ءىلتيپاتى مەن العىسىن ءبىلدىرىپ, پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باستاعان ىسىنە قولداۋ ءبىلدىءرىپ, ەل بولىپ دەمەپ وتىرۋعا شاقىردى. قازاقتىڭ ءبىرتۋار پەرزەنتى, الەمگە تانىمال كلاسسيك جازۋشىنىڭ مەرەيتويىنا ارنالعان شىعارماشىلىق كەشتىڭ ەكىنشى ءبولىمى كونتسەرتتىك باعدارلاماعا ۇلاستى. كونتسەرتتە تۇركەشتىڭ «كوڭىلاشارى» سامعاپ, ايتىس اقىنى مۇحتار نيازوۆ ارناۋ ايتىپ, م.اۋەزوۆ اتىنداعى اكەمتەاتر ارتىستەرى «قان مەن تەر», ع.مۇسىرەپوۆ اتىنداعى بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترى «سەڭ» سپەكتاكلدەرىنەن ۇزىندىلەر كورسەتتى. قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى روزا رىمباەۆا, ءمادينا سادۋاقاسوۆا, مەملەكەتتىك «سالتانات» بي ءانسامبلى, اباي اتىنداعى وپەرا جانە بالەت تەاترى ارتىستەرىنىڭ ونەرى مەرەيتويدى شىنىندا دا ناعىز حالىقتىڭ مەرەكەسىنە اينالدىرىپ اكەتتى.
الماتى
