كولىك ينفراقۇرىلىمى مەن ترانزيتتىك الەۋەتتى قالىپتاستىرعان باعدارلاما

«نۇرلى جولدىڭ» ءى كەزەڭى قورىتىندىلاندى

ەلدىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن ارت­تىرۋعا باعىتتالعان «نۇرلى جول» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ 5 جىلدىعى اياقتالۋعا جاقىن. بۇل مەرزىمدە قانداي جۇمىستار اتقارىلعانى جايلى يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى بەيبىت اتامقۇلوۆ كەڭىنەن باياندادى. ونىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى 5 جىلدا كولىك سالاسىن دامىتۋعا شامامەن 5,8 ترلن تەڭگە باعىتتالدى. ناتيجەسىندە, 400 مىڭنان استام جۇمىس ورنى قۇرىلىپ, ءىجو-دەگى كولىك ۇلەسى 8,3%-عا, ەڭبەك ونىمدىلىگى – 1,7 ەسە, كونتەينەرلەردىڭ جالپى ءترانزيتى – 3 ەسە, ترانزيتتەن تۇسەتىن كىرىس – 4,3 ەسە, جۇك تاسىمالى ءترانزيتىنىڭ كولەمى – 1,5 ەسە, ترانزيتتىك اۆياجولاۋشىلار سانى 4 ەسە وسكەن. 5 جىلدا 3 مىڭ شاقىرىم رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار اۆتوموبيل جولى سالىنىپ, رەكونسترۋكتسيالاندى. سونىڭ ىشىندە 15 مىڭ شاقىرىم وبلىستىق جانە اۋداندىق ماڭىزى بار اۆتوموبيل جولى جوندەلىپ, 1,4 مىڭ شاقىرىم جاڭا تەمىر جول پايدالانۋعا بەرىلدى. سونىمەن قاتار ورال, پەتروپاۆل, الماتى, سەمەي, قوستاناي, بالقاش اۋەجايلارىندا 6 ۇشىپ-قونۋ جولاعى جاڭعىرتىلدى. بۇعان قوسا قىتايمەن شەكاراداعى تەرمينالداردىڭ وتكىزۋ قابىلەتى جىلىنا 40 ملن تونناعا دەيىن ۇلعايدى. اقتاۋ پورتىن كەڭەيتۋ جانە قۇرىق پورتىنىڭ سالىنۋى ەسەبىنەن كاسپيدەگى پورت ينفراقۇرىلىمىنىڭ قۋاتى جىلىنا 17,5 ملن-نان 27 ملن تونناعا دەيىن ارتتى. ينجەنەرلىك جەلىلەردىڭ ۇزىندىعى 3,4 مىڭ شاقىرىمدى قۇرادى. «نۇرلى جول» باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلا باستاعاننان بەرى ىشكى سۋ جولدارىمەن جۇك تاسىمالداۋ كولەمى 86%-عا, ياعني 750 مىڭ توننادان 1,4 ملن تونناعا دەيىن ءوستى. ەرتىس وزەنىندە وتپەلى كەمە قاتىناسى قالپىنا كەلتىرىلىپ, كەمە جۇزەتىن سۋ جولدارىنىڭ ساپاسى جاقساردى.

– سوڭعى 5 جىلدا كولىك ينفرا­قۇرىلىمىنىڭ دامۋىنا 5 تريلليون 800 ميلليارد تەڭگەدەي ينۆەستيتسيا تارتىلدى. ونىڭ 44%-ى نەمەسە 2 تريلليون 540 ميلليارد تەڭگەسى مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن بولىنسە, قالعان 56%-ى نەمەسە 3 تريلليون 274 ميلليارد تەڭگە مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگى ۇلەسىنە تيەسىلى. كولىك سالالارى بويىنشا ينۆەستيتسيانىڭ باسىم بولىگى اۆتوموبيل جولدارى مەن تەمىر جول جوبالارىنا باعىت­تالدى, − دەدى يندۋستريا جانە ين­فراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى.

باعدارلامانىڭ نەگىزگى باعىت­تارىنىڭ ءبىرى اۆتوموبيل جولدارىن دامىتۋعا ارنالعان. ونى ىسكە اسىرۋ قورىتىندىسى بويىنشا رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار 3 مىڭ شاقىرىم اۆتوجول سالىندى جانە رەكونسترۋكتسيالاۋدان ءوتتى. قالعان 3,8 مىڭ شاقىرىمدى 2020-2021 جىلدار ارالىعىندا اياقتاۋ كوزدەلگەن.

– ترانزيتتىك الەۋەتتى ارتتى­رۋ ماقساتىندا حالىقارالىق دالىز­دەردى دامىتۋ بويىنشا جوسپارلى جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. 2015 جىلعا دەيىن 8 357 شاقىرىمنىڭ 4 828 شاقىرىمى جاڭعىرتىلدى, بۇل نەگىزىنەن «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» ءدالىزى. «نۇرلى جول» باع­دارلاماسى اياسىندا 1 882 شا­قىرىمدا جۇمىس اياقتالدى, 1 647 شاقىرىمدا قۇرىلىس جۇمىستارى باستالدى, − دەدى ب.اتامقۇلوۆ. اي­تا كەتەرلىگى, باعدارلاما اياسىن­دا جەرگىلىكتى اۆتوجولدار جەلىسىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلدى. وتكەن 5 جىلدا وبلىستىق جانە اۋداندىق ماڭىزى بار اۆتوجولداردى دامىتۋعا 590 ملرد تەڭگە ءبولىنىپ, 15 مىڭ شاقىرىم جول جوندەلدى.

اقىلى جولداردان جىل سا­يىن جينالاتىن قارجى 4 ملرد تەڭگەدەن اسقانىن ايتا كەتۋ كەرەك. 2013 جىلى ۇزاقتىعى 211 شاقىرىم بولاتىن «نۇر-سۇلتان – ششۋچە» العاشقى اقىلى اۆتوجولى قولدانىسقا ەنگىزىلدى. بۇل ۋچاسكەدەن جىلىنا 1 ملرد تەڭگەدەن استام قاراجات جينالادى ەكەن.

– قازىر اقىلى جولداردىڭ ۇزاقتىعى 682 شاقىرىمعا دەيىن ارتتى («نۇر-سۇلتان – ششۋچە» – 211 كم, «نۇر-سۇلتان – تەمىرتاۋ» – 134 كم, «الماتى – قاپشاعاي» – 42 كم, «الماتى – قورعاس» – 295 كم, جىل سايىنعى جينالاتىن قاراجات 4 ملرد تەڭگەدەن اسادى. بۇل وسى اقىلى ۋچاسكەلەردى كۇتىپ ۇستاۋدا بيۋدجەتتى ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى, − دەدى مينيستر. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, اۆتوجولدى پايدالانۋشىلارعا ساپالى جول بويىنداعى سەرۆيس­پەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا قولدانىستاعى 1 822 نىساننىڭ 1 مىڭى ۇلتتىق ستاندارتقا سايكەس­تەندىرىلدى. بيۋدجەت جانە جەكە كاپيتال ەسەبىنەن قوسىمشا 73 نىسان سالىندى. بۇل جۇمىس الداعى ۋاقىتتا ودان ءارى جالعاسادى.

ازاماتتىق اۆياتسيا سالاسىنىڭ بەسجىلدىق قورىتىندىسى بويىن­شا وتاندىق اۋەجايلاردا قىزمەت كور­سەتىلگەن جولاۋشىلار سانى 16,2 ملن ادامعا جەتتى. ياعني, باعدار­لاما ىسكە قوسىلعان كەزدە 8,1 ملن جولاۋشى تاسىمالدانسا, بۇل كورسەتكىش قازىر 47 پايىزعا ارتتى. وتاندىق اۆياكومپا­نيالار­دىڭ اۋە كەمەلەرى پاركى ۇلعايدى, جاڭاردى, − دەدى ب.اتامقۇ­لوۆ. ءمينيستردىڭ بايانداما­سىندا اي­تىل­عانداي, قازاقستان­دىق اۋەجاي­لاردىڭ جەرۇستى ينفرا­قۇرىلى­مىن دامىتۋ جۇمىسى جالعاسۋدا. بۇل سالاعا تارتىلعان ينۆەستي­تسيا­لاردىڭ جالپى كولەمى 128 ملرد تەڭگەنى قۇرادى.

– «نۇرلى جول» باعدارلا­ما­سىنىڭ العاشقى بەس جىلدىعى اياسىندا پەتروپاۆل, تاراز جانە سەمەي اۋەجايلارىنداعى تەرمينالدار قالپىنا كەلتىرىلدى. الماتى, پەتروپاۆل, تاراز, ورال جانە سەمەي اۋەجايلارىنىڭ ۇشىپ-قونۋ جولاقتارىن قايتا جاڭارتۋ مەن جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. اعىمداعى جىلى قوستاناي مەن بالقاش اۋە­جاي­لارىنىڭ ۇشىپ-قونۋ جولاق­تارىن قايتا جاڭارتۋ اياقتالۋدا, − دەدى ب.اتامقۇلوۆ.

سونىمەن قاتار حالىقارالىق اۆياقاتىناستار سانىن كوبەيتۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. قازاقستان 26 مەملەكەتپەن 99 حالىقارالىق باعىت بويىنشا اۋە قاتىناسىن ورناتتى.

− 2017 جىلدان باستاپ نۇر-سۇلتان قالاسىندا «اشىق اسپان» رەجىمى ەنگىزىلدى. 3 جىل ىشىندە قازاقستاندىق جانە شەتەلدىك اۆياتاسىمالداۋشىلار 19 جاڭا باعىت اشتى, ونىڭ ىشىندە توكيو, ۆارشاۆا, بۋداپەشت, حەلسينكي قالالارى بار. بۇرىننان بار لوندون, ماسكەۋ, بەيجىڭ, ىستانبۇل مارشرۋتتارىندا ۇشۋ جيىلىگى ۇلعايدى. قازاقستاندىق تاسىمالداۋشىلار شانحاي (2020 ج), سينگاپۋر (2020 ج.), نيۋ-يورك (2021 ج.) سياقتى ءىرى قالالارعا رەيس اشۋدى جوسپارلاپ وتىر, − دەدى ۆەدومستۆو باسشىسى.

تاقىرىپتى قورىتىندىلاعان پرەمەر-مينيستر اسقار مامين «نۇرلى جول» باعدارلاماسىنىڭ العاشقى بەسجىلدىعىندا ءتيىم­دى كو­لىك-لوگيستيكالىق جۇيە قۇرىل­عانىن اتاپ ءوتتى.

– ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ۇكىمەت قازاقستاندا ايماقتىق كولىك-لوگيستيكالىق حاب قۇرۋ جانە ەۋروپا مەن ازيا اراسىنداعى ترانسكونتينەنتالدى كوپىرگە اينالۋ ءۇشىن قارقىندى جۇمىس اتقاردى. 2020-2025 جىلدارعا ارنالعان جاڭا «نۇرلى جول» باعدارلاماسىنىڭ ەكىنشى كەزەڭى اياسىندا ەلىمىزدىڭ كولىك-لوگيستيكاسىن قۇرۋ جانە ترانزيتتىك الەۋەتىن ودان ءارى دامىتۋ بويىنشا جۇمىس جالعاسادى, − دەدى ۇكىمەت باسشىسى.

مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىگىنىڭ الەۋەتى ارتۋى ءتيىس

ەلدەگى مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىكتى دامىتۋ ماسەلەلەرى جايلى ۇلتتىق ەكونوميكا ءمي­نيسترى ر.دالەنوۆ, يندۋستريا جا­نە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ءمي­نيس­ترى ب.اتامقۇلوۆ, دەنساۋ­لىق ساق­تاۋ ءمينيسترى ە.ءبىرتانوۆ, ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ا.ايما­عام­بەتوۆ, قاراعاندى وبلىسىنىڭ اكىمى ج.قاسىمبەك, اقمولا وبلىسىنىڭ اكىمى ە.مارجىقپاەۆ, پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى ءا.سمايىلوۆ باياندادى.

ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى ر.دالەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, بيىلعى 1 قا­زانداعى جاعدايعا سايكەس 1,6 ترلن تەڭگە سوماعا 615 ءمجا كەلى­سىمشارتى جاسالدى, ونىڭ ىشىندە ينۆەستيتسيالىق قاراجات كولەمى − 551,5 ملرد تەڭگە, رەسپۋب­ليكالىق جوبالار بويىنشا – 339,5 ملرد تەڭگە, جەرگىلىكتى جوبالار بويىنشا – 212 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان. جوبالاردى جوس­پارلاۋ مەن دايىنداۋدىڭ ءتۇرلى كەزەڭدەرىندە 1,9 ترلن تەڭگەگە 638 جوبا جۇزەگە اسىرىلادى.

جيىندا بەلگىلى بولعانداي, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا 3 جىلدا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار جالپى سوماسى 58,9 ملرد تەڭگەگە 127 ءمجا كەلىسىمشارتىن جاسادى. بيىلعى جىلدان باستاپ 2024 جىلعا دەيىن ءمجا اياسىندا رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە 838,5 ملرد تەڭگەگە 16 ۇلكەن اۋرۋحانا سالۋ جوسپارلانعان, قازىر 7 جوبانى ىسكە اسىرۋ باستالدى.

ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا 243 ملرد تەڭگەنىڭ 558 ءمجا جوباسى ىسكە اسىرىلۋدا. بيىل قاڭتار ايىنان باستاپ 98 جەكەمەنشىك مەكتەپ جان باسىنا شاققانداعى قارجىلاندىرۋ قاعيداتى بو­يىنشا 6 ملرد تەڭگەگە مەم­لە­كەتتىك تاپسىرىس الادى. 2019-2020 وقۋ جىلىنىڭ باسىندا 47 جاڭا جەكەمەنشىك مەكتەپ اشىلدى. جىل سوڭىنا دەيىن تاعى 13 جەكەمەنشىك مەكتەپ اشىلادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.

تاقىرىپتى قورىتىندىلاعان ا.مامين مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىكتى دامىتۋعا قاتىستى بىرقاتار تاپسىرما بەردى.

– مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپ­تەستىكتى دامىتۋ – ۇكىمەت جۇمى­سىنىڭ باسىم باعىتتارىنىڭ ءبىرى. اسا ماڭىزدى جوبالار كولىك جانە ينفراقۇرىلىم, ەنەرگەتيكا جانە تكش, ءبىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سياقتى سەكتورلاردا ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. ءمجا تەتىگى ەنگىزىلگەننەن بەرى 1,6 ترلن تەڭگەگە 615 شارت جاسالدى. سونىمەن قاتار 1,9 ترلن تەڭگەنى قۇرايتىن 638 شارت پىسىقتالۋدا. جوبالاردىڭ سانى مەن ينۆەس­تيتسيا سوماسى بويىنشا سەرپىن بار, دەگەنمەن بۇل الەۋەت ءتيىستى دەڭگەيدە ىسكە اسىرىلماي وتىر, − دەدى ۇكىمەت باسشىسى. پرەمەر-مينيستر ءوز سوزىندە كولىك جانە ەنەرگەتيكا, تكش سالاسىندا ءىرى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋدى جالعاستىرۋدى تاپسىردى.

– وسىعان بايلانىستى ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى مەن يندۋستريا مينيسترلىگىنە ءمجا-ءنى دامىتۋدىڭ وزىق حالىقارالىق تاجىريبەسىن ەسكەرىپ, زاڭناماعا قاجەتتى وزگەرىستەردى پىسىقتاۋدى جۇكتەيمىن. دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ سالالارىندا مەملەكەت-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك جوبالارى بەلسەندى تۇردە دامىپ جاتقانىن ايتۋعا بولادى. وسى جۇمىستى جالعاستىرۋ قاجەت, − دەدى پرەمەر-مينيستر.

سونىمەن قاتار ۇكىمەت باسشىسى مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارعا ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ, وزدەرى جەتەكشىلىك ەتەتىن سالالاردا ءمجا-ءنى دامىتۋ بويىنشا جول كارتالارىن ازىرلەۋدى تاپسىردى. جۇكتەلگەن تاپسىرمانىڭ ورىندالۋ بارىسى ۇكىمەتتىڭ جوبالىق كەڭسەسىنىڭ وتىرىستارىندا تىڭدالاتىن بولادى.