ادەبيەت • 22 قازان، 2019

مىنەز جۇمباقتىعى

81 رەتكورسەتىلدى

«قان مەن تەر» رومانى ءاب­دىجامىل نۇرپەيىسوۆ ەسى­مىمەن قوساقتالا جاڭعىراتىن ءۇر­دىس رۋحاني كەڭىستىگىمىزگە بە­رىك­ ور­­نىققانىنا جارتى عا­سىر­دان اسىپ، الپىس جىلعا تاقاپ ۇل­­گەرگەنىنىڭ بىزدەر ءتىرى كۋا­گە­رى­مىز. وتكەن عاسىردىڭ ال­پى­­­­سىن­شى جىلدارىنىڭ اياق شە­نىنە قاراي جارىق كورگەن ءبى­رىنشى كىتابىن وقىعاننان بىلاي جالعاسىن تاعاتسىزدىقپەن كۇت­كەن ۋاقىت كۇنى بۇگىنگە دەيىن ەسى­مىزدە. كوركەمدىك قۇبىلىستى تانۋ تۇيسىگى جونىنەن ورتالىق قانا ەمەس، اۋىلدار دا شەت قال­ماعانىن ايعاقتايتىن جايت­تار ول زاماندا جەتكىلىكتى ەدى. تەك ءوزىڭ عانا تۇشىنىپ قوي­ماي، شىعارمادان العان اسەرىڭدى اي­نالا توڭىرەگىڭمەن الىپ-ۇشىپ بولىسكىڭ كەلەتىن ق ۇلىق باسىم­دىعىن قازىر ويلاپ تۇرساڭ، تو­­بىر­لىق مادەنيەتتىڭ كەڭ ەتەك ال­ماعان تۇسىندا ءومىر ءسۇرۋ بۇ­گىنگىدەن  الدەقايدا مان­دىلەۋ كو­رىنەتىنىن نەسىنە جاسىرامىز. جان مەرەكەسىن شارق ۇرىپ ىزدەپ، اقىرى اق قايىڭنان جۇبانىش تاباتىن شۋكشين كەيىپكەرى سەكىلدى  ءبىتىمى وزگەشە دۇنيەگە اڭ­سارىڭ اۋعاندا ورىس، ويماۋىتتان گورى جانىڭا جاقىن تۇتاتىن قولتۋما دۇنيەلەردى كوزدەيتىنىڭ قىزىق. سوندايدا ىڭعاي «سوڭعى پا­رىزعا» تابان­ تىرەيتىنىڭدى وز­گە تۇرماق ءوزىڭ تۇسىنبەيسىڭ. «جۇلدىز» جۋرنالىندا جارىق كور­گەن العاشقى نۇسقاسى ءباس­پاسوز بەتىندە ابىڭ-كۇبىڭ اڭگىمە بوپ، ارىنى ساپ باسىلا قالعانىن دا بىلەمىز. ويتكەنى ءالى تولىق جازى­لىپ بىتپەگەن دەگەن سىبىس اقىرى شىندىققا اينالىپ، كوپ جىلداردى اراعا سالىپ با­رىپ جا­رىق كورگەن كىتاپتا اۆ­توردىڭ ما­شىعى قازاقتىڭ قا­لامگەرلەر قاۋىمىنىڭ بىرىنە ۇق­ساماسا دا، بەينە تۇرپاتتارى العاش «قان مەن تەردىڭ» جاڭا زامانعا كو­شىرىلگەن انالوگى ءتارىزدى كورىنگەن. سولاي ۇيعارۋ جالپى ادىلەتسىز كەسىم شىعارۋعا ۇرىن­دىرماي قويمايتىنىنا ارا-تۇرا كوز جەتكىزىپ قالاتىنىڭ بار. «سوڭعى پارىزدىڭ» وبرازدار جۇيەسىنىڭ جاڭالىعى  جادىگەردىڭ اناسى.

الماتىعا بارىپ قايتقان سايىن كەلىنى باكيزات قۇبى­لى­سىن شەشە جۇرەگى سەزەتىنىن قاتال دا نازىك سۋرەتتەيدى. ۇلت­تىق بول­مىس­تىڭ كەسەكتىگىنە ايەل بەينەسى ار­قىلى بارلاۋ جاساۋدىڭ كىلتىن تابۋدا نۇرپەيىسوۆ تەڭدەسسىز شەبەر.

ءتورت تومدىعىنا جازعان ءوزى­نىڭ العىسوزىندە ەلاماننىڭ تولەۋدىڭ ەكى ايەلىنىڭ بىرىنە ۇي­لەنۋ شەشىمىنە ماسكەۋ سىن­شىسى قاتتى تاڭىرقاپ، سۇي­سىن­گەنىن ايتۋى تەگىن ەمەس. جال­پى بۇل تانىم-تالعام سەزگىر­لىگىنىڭ قاپىسىزدىعىمەن قاتار، كوركەمدىك قۇندىلىقتى ايىرۋ ادىلەتىنىڭ ۇستەمدىگىن اڭ­داتاتىن جاعداي. ادامزات رۋ­حىنىڭ تورىنەن ءبىر جارىم عا­سىر­دان استام ۋاقىتتان بەرى ورىن الىپ كەلە جاتقان «سوعىس جانە بەيبىتشىلىك» ەپوپەيا­سى­­نا وسى جەردە جۇگىنبەي-اق، نۇر­پەيىسوۆتىڭ «قان مەن تەرىن­دەگى» بەينەلەردى ەسىڭە الىپ، بولمىس بىتىمدەرىن وزىڭشە ساراپتاي باس­تاساڭ – نەگىزگى جەلىگە ارقاۋ بو­لىپ تارتىلعانداردى بىلاي قوي­­عاندا، جاناما ىلەسكەندەردىڭ وز­­دەرى دارا-دارا. «قان مەن تەر» كەيىپ­كەرلەرى  سۋىق باسىپ، دۇنيە مۇزعا اينالعاننان كەيىن جاپپاي قىرىلىپ قالعان دينوزاۆر­لاردى ەسكە سالادى. بەينەلەرگە ەنۋ ەستەتيكاسىنىڭ نازىك تە كىر­پياز ولشەمىنىڭ اۋىلىنا بار­ماي-اق، شىعارمانىڭ ورىندالۋ ۇدەرىسىنىڭ ۇستىندەگى تابيعي قا­لى­بىنىڭ بۇزىلماي وقۋشىعا تۇتاس جەتۋىنىڭ ءوزى قاسىم امان­جولوۆشا ايت­قاندا، «سەرىنىڭ سەرتكە تاق­قان سەمسەرىنە» ءتان سيپات ەدى. ادەبيەت دەگەن جارىقتىق اناۋ جىلدارعى ۋكراينانىڭ ماي­دان قوزعالىسىنا ۇقسايدى،  اركىم ويىنا كەلگەن پىكىرىن قاي­مىقپاي ءبىلدىرىپ، ۇكىمىن جاس­قان­باي شىعارۋعا قۇددى قۇقى بار­داي. اقبالانى «تىنىق دون­داعى» اكسينيانىڭ كوشىرمەسى دەگەن تۇسىنىكتىڭ يتجاندىلىعىنا كەي­دە ابىرجىپ، اشۋلاناسىڭ. اق­بالانىڭ جان الەمىنىڭ تار­تىمدىلىعى ۇلتتىق بوياۋىن­دا جات­قانىن كورنەۋ ەسكەرمەۋ دە اباي انىقتاماسىنداعى ەكى كۇيدىرمەكتىڭ ايلاسىنا ۇقسايتى­نى بار.

بولاشاق كادەسىنە امانات­تاۋ­عا جا­رايتىن نۇرپەيىسوۆتىڭ  «قان مەن تەرى» مەن «سوڭعى پارى­زى­نىڭ» ورىندالۋىنداعى تارتىل­عان ورمەكتىڭ تۇعىرى ءبىر دە، ور­نە­گى ەكى ءتۇرلى. جازۋشىلىق تاع­­دى­رىندا تاۋەكەلگە باس تىگە­تىن جۇرەكتىلىگىنە قوسا ۇل­كەن پو­لوتنونى اياعىنا جەتكىزۋ­دىڭ جاۋاپ­كەرشىلىگىن ءدال نۇرپەيى­سوۆ­تەي سەزىنىپ اتقارعان جازۋشى كەمدە-كەم. ءسوزدىڭ ادىلە­تىنە جۇگىنگەن ۋاقىتتا «سوڭ­عى پارىز­داعى» تارتىلعان جەلى­نىڭ ارتىق-اۋىس تۇستارى جۇ­دىرىقتاي جۇمى­لۋلى سۋرەت­كەر­لىك شىمىرلىق­تان بايقالماي قالۋى بەك مۇم­كىن. قازاق پروزا­سىنا بايانداۋ ءادى­سىنىڭ وزگە­شەلەۋ اعىسىن الىپ كەلگەن «سوڭعى پارىزدىڭ» ءبى­تى­مى كەيدە دۇنيەدەن كوشىپ كەت­­­كەن دوسىڭنىڭ بەينەسىنە ۇق­­ساي­تىنداي. ورىندالۋدىڭ سون­شا­لىقتى ەركىن ەكپىندىلىگىندە نۇرپەيىسوۆتىڭ ءوزىنىڭ وتكەن ءومىرىن ەسكە الۋ ۇستىندەگى تە­بىرەنىستى كۇ­ڭىرەنىسىنە ۇق­ساپ ۇندەسەتىندەي. ونىڭ جا­زۋشىلىق شەبەرحاناسىندا قالاممەن ورنەكتەلىپ، باسقا ۇلتتىڭ بىرىنەن كەزىكپەيتىن مىنەز جۇمباقتىعىن بەدەرلەۋ شەبەرلىگى كىمدى دە بولسا ءتانتى ەت­­پەي قويمايدى.

جۇماباي شاشتاي ۇلى،

جازۋشى، حالىقارالىق «الاش» سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

قازالىدا رەترو-فەستيۆال ءوتتى

ايماقتار • بۇگىن، 16:58

كۇلكى كەرۋەنى № 20

رۋحانيات • كەشە

ءحالىڭ قالاي، قوستاناي؟

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار