قوعام • 21 قازان، 2019

اعىلشىن تىلىنە ارنالعان بولمە اشقان اقساقال

21 رەتكورسەتىلدى

تۇركىستانمەن ىرگەلەس شورناق اۋىلدىق وكرۋگىندە 13 مىڭنان اسا ادام تۇرىپ جاتىر. مۇنداعى ەڭبەكتەگەن بالادان ەڭكەيگەن قارياعا دەيىن جەر ەمىپ، مالىن ءوسىرىپ جاتقان بەينەتكەش حالىق.

ەلدىڭ ماڭدايالدى اقسا­قالى تىلەۋبەرگەن قۇدايبەر­گەن ۇلىن جاس-كارى ءبارى تانيدى. ەشكىم الدىن كەسىپ وتپەيدى. اقساقالدىڭ ايتۋىنشا، ءبىر اتادان جالعىز. قۇداي: «ون بالا بەرەيىن بە، ون بالاعا تاتيتىن ءبىر بالا بەرەيىن بە؟»، دەيدى ەكەن پەندەسىنە. مىنە، سول ون بالاعا تاتىعان جان تىلەۋكەڭ. اكەسى قۇدايبەرگەن ءۇش جاسىندا ەر تۇرماندى اكە­لۋگە جۇمساعاندا شەشەسى حات­شا: ء«الى كىشكەنە ەمەس پە؟ بۋىنى قاتپاعان بالانى اۋىر نارسەگە جۇمساماڭىزشى» دە­­گەندە اكەسى: «ومىرگە بەيىم بولىپ، ءپىسىپ-جەتىلسىن! ۇلىم­­دا شارۋاڭ بولماسىن!» دەپ­ قاتتى تىيىپ تاس­­تاپتى. «وسى ءسوز مەنىڭ ومىر­­لىك با­عىت­-باعدارىمدى ايقىن­دادى. ەش­قاشان دا اۋىر جۇمىس­تان قاشقان ەمەسپىن. سونىڭ ارقاسىندا قازىر ءبىزدىڭ جيھاز­دارىمىزدى يتالياعا دەيىن ۇلكەن سۇرانىسپەن الىپ جاتىر. 280 اۋىلداسىمدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىرمىن» دەيدى تىلەۋ­بەرگەن قۇدايبەرگەن ۇلى.

جۋىردا شورناق اۋىلىن­داعى ايتجانوۆ اتىنداعى مەك­تەپتە بەلگىلى كاسىپكەر تىلەۋ­بەرگەن قۇدايبەرگەنوۆ اتىن­داعى اعىلشىن پانىنە ارنالعان بولمە اشىلدى. جەرگىلىكتى جي­ھاز ءونىمىن قازاقستاننان تىس ەۋروپا ەلدەرى دە قىزىعا ساتىپ الىپ وتىرعان كاسىپورىننىڭ اتاعى الىسقا كەتكەن. التىن ساپاعا ساي ونىمىمەن عانا ەمەس، ءوزىنىڭ ۇلگىلى وتباسى رەتىندەگى مەتسەناتتىق ىستەرىنىڭ ءوزى ءبىر كىتاپقا جۇك بولارلىق وتاعاسى تىلەۋبەرگەن قۇدايبەرگەنوۆ بۇۇ «قۇرمەت بەلگىسى» وردەنى­نىڭ قازاقستانداعى تۇڭعىش يەگەرى، وڭتۇستىك قازاقستان وب­لى­سىنىڭ، تۇركىس­تان قالا­سى­نىڭ قۇرمەتتى ازاماتى.

تىلەۋبەرگەن قۇدايبەرگەن­ ۇلى – ايتجانوۆ اتىنداعى مەك­تەپتىڭ تۇراقتى دەمەۋشىسى. وت­كەن جىلى وتىز بالانى قىس قارساڭىندا جىلى كيىم­مەن قامتاماسىز ەتسە، بيىل دا تۇر­مىسى تومەن وتبا­سى­لارىنداعى ەلۋ بالانى كيىن­دىرۋگە قام قىلىپ وتىر. با­تىر تۇلعالى، ەتەك-جەڭى كەڭ، الا­قانى اشىق، ناعىز دالانىڭ سال-سەرىسى دەۋگە تۇرارلىق، ەڭ­بە­گىنىڭ زەينەتىن كورىپ وتىر­عان اقساقال، اعىلشىن ءتىلى بول­مەسىنىڭ تورىنەن ورىن الىپ، نىق وتىر. بۇگىندە جاسى سەك­­سەنگە كەلىپ قالسا دا، ءالى شي­­راق اقساقالدى قۇتتىقتاپ قى­­زىلوردا وڭىرىنەن كەلگەندەر­ دە بار.

پوليتسيا پولكوۆنيگى تورە­بەي ساپارباەۆتىڭ ايتۋىنشا، تىلەۋكەڭ ءوز قارجىسىنا وسى شورناقتان «سۋناق اتا» مەشىتىن سالدىرعان. وڭىردەگى بارلىق مەرەكەلىك شارانىڭ دەمەۋشىلىگىن كوتەرەدى. ارى دا، دەنى دە، جۇرەگى دە تازا، اق­كوڭىل اقساقالدىڭ داريا دار­قان مىنەزىن كوپشىلىك سۇيەدى. قۇرمەتتەيدى. قوناقتارىن قاپ­­سىرا قۇشاقتاپ، كۇرەكتەي الاقانىمەن قىسا وتىرىپ «ەڭبەكتىڭ ارقاسىندا وسى قولىمدى نۇرسۇلتان نازار­باەۆ، يسلام كارىموۆ، اسقار اقاەۆ قىسقان»، دەپ مارقايىپ وتىرادى.

قازىرگى تاڭدا 300 ورىندىق مەكتەپتە 748 بالا وقۋدا. مەك­تەپ ديرەكتورى اۋىل اق­سا­قال­دارىنىڭ باسىن قو­سىپ، ءوز كۇشتەرىمەن 200 ورىن­دىق باس­تاۋىش مەكتەپتىڭ سمە­تالىق جوسپارىن جاساپ قويعانىن حابارلادى. الايدا، شورناق اۋىلدىق وكرۋگىندە 4 مەكتەپ پەن ءبىر مەكتەپ-ينتەرنات بولعانىمەن سوڭعى جىلدارى وڭىرگە كوشىپ كەلۋشىلەر مەن بالا تۋ سانىنىڭ ارتۋىنا وراي، ول دا تارلىق ەتەتىن ءتۇرى بار. وسىنى اقىلداسا كەلە اۋىل اقساقالدارى 1200 ورىندىق ءزاۋلىم مەكتەپ سالدىرتۋعا ءباتۋالاستى. سەبەبى تۇركىستان وبلىس ورتالىعى بولعاندىقتان وعان ىرگەلەس اۋىلدار دا زاماناۋي دەڭگەيدە دامۋعا ءتيىستى. ونىڭ سىرتىندا الداعى بەس-ون جىلدا قاناتىن كەڭگە جايعان تۇركىستانعا ون شاقىرىمداعى قوسىلعالى تۇرعان اۋىلدىڭ ينفراقۇرىلىمى جوعارى بولۋى كەرەك. اۋىلدىڭ قار­قىن­دى دامۋىنا تۇركىستاننىڭ قا­سىندا بولۋى، باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي حالىقارا­لىق اۆتوجولىنىڭ ءارى تەمىر جول ستانساسىنىڭ جا­قىن­­دىعى ىقپال ەتەدى. سىر­داريانىڭ ءتيىپ تۇرعا­نىنىڭ دا جىل بويى جاسىل جەلەككە بولەنۋىنە يگى اسەرى بار. ەڭ­بەكشىل ادامنىڭ ءىسى تا­بىسقا باستايتىندىعىن يما­ني ارەكەت­تەرىمەن ونەگە كور­­سەتىپ وتىر. ەۋرازيالىق قۇر­­لىقتاعى قازاق­ستاننىڭ اعىل­­شىن ءتىلىنسىز الەمدىك جاھاندانۋ ۇدەرىسىنە ەركىن كىرە المايتىنىن ۇققان شور­ناقتىقتار ارنايى بولمەنى جابدىقتاۋدى تىلەۋبەرگەن قۇداي­بەرگەن ۇلىنا تاپسىرعان ەدى. ونى تياناقتى اتقارعان جانعا اۋىلداستارى ءدان ريزا. اۋىلداستارىنىڭ قۇرمەتىنە بولەنگەن اقساقال دا قازاقى شاپان كيىپ، مارقايىپ قالدى. ء«بىر ادام قازعان قۇدىقتان مىڭ ادام سۋ ىشەدى» دەگەن مىنە، وسى.

 

ەسكەندىر ەرتاي

تۇركىستان وبلىسى،
شورناق اۋىلى

 

سوڭعى جاڭالىقتار

كۇلكى كەرۋەنى № 16

رۋحانيات • كەشە

اقىنعا ارنالعان كۇن

رۋحانيات • كەشە

باسپانامەن قامتيتىن باستى قۇجات

باعدارلامالار • كەشە

بولمىسى ءبۇتىن باعاەۆ

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار