قازاقستان • 21 قازان، 2019

عالامتورمەن تانىسقان عاشىقتاردىڭ «عۇمىرى» قىسقا

104 رەتكورسەتىلدى

قۇي سەنىڭىز، قۇي سەنبەڭىز، بۇگىندە ەلىمىز اجىراسۋ بويىنشا الەمدە 10-شى ورىندا ەكەن. قازاقستاندا 2019 جىلى 63 917 نەكە تىركەلسە، سونىڭ 29073-ءى (45،5 پايىزى) ايىرىلىسىپ كەتىپتى. ال شىعىس قازاقستاندا بيىل 8 ايدا 6221 نەكە تىركەلىپ، سونىڭ 3129-ى اجىراسىپ تىنىپتى. مۇنداي دەرەكتەردى جاقىندا وسكەمەندەگى ورالحان بوكەي اتىنداعى ورتالىق قالالىق كىتاپحانادا «باقىتتى وتباسى» قاناتقاقتى جوباسىنىڭ ارالىق قورىتىندىسى شىعارىلعان كەزدە ماماندار تاراپىنان ەستىدىك.

قوعامدا دەرتكە اينالعان اجىراسۋدى ازايتۋ ماقساتىندا جوعارعى سوتتىڭ باستاماسىمەن، اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ قول­دا­ۋىمەن جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان «با­قىت­تى وتباسى» قاناتقاقتى جوباسى ماۋسىم ايىندا ەلىمىزدىڭ 8 وڭىرىندە باستاۋ الىپ، وتباسىن رەسۋرستىق قولداۋ ورتالىقتارى اشىلىپ، وتباسىلىق سوتتار جۇمىسىن باستاپتى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا وسكەمەندەگى وتباسىن رەسۋرستىق قولداۋ ورتالىعىنا 579 ادام (149 ەرلى-زايىپتى) اقىل-كەڭەس سۇراي كەلگەن. ولاردىڭ ەڭ جاسى – 20-دا بولسا، ەڭ ەگدەسى 66 جاستا ەكەن. وسى 579 ادامنىڭ 472-ءسىنىڭ نەكەلەسكەنىنە 10، 93-ىنە 20، 27-سىنە 20 جىلدان اسىپتى. ءبىر قۋانتارلىعى، ورتالىق كومەگىنە جۇگىنگەن 579 ادامنىڭ 26 پايىزى، ياعني 149 ەرلى-زايىپتى نەكەلەرىن ساقتاپ قالىپ، قايتا تاتۋلاسۋعا كەلىسىم بەردى. «بۇل جوبانىڭ ماقساتى – اتى ايتىپ تۇرعانداي وتباسىلاردىڭ اجىراسۋىنا جول بەرمەۋ، اجىراسۋدىڭ سەبەپ-سالدارىن زەرتتەپ-زەردەلەۋ، وتباسى قۇرماعان جاستار اراسىندا ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارىن جۇرگىزۋ. ءبىزدىڭ سەرىكتەسىمىز – وسكەمەن قالالىق سوتى. سوت عيماراتىنان بىزگە ارنايى بولمە بەرىلگەن. ورتالىق 5 كۇن جۇمىس ىستەيدى. مامانداردىڭ، ياعني زاڭگەرلەر، پسيحولوگتار مەن دارىگەرلەردىڭ اقىل-كەڭەسى تەگىن. قالالىق سوت قىز­مەت­كەر­لەرى سوتقا اجىراسۋعا ءوتىنىش بەر­گەن وتباسىلاردىڭ ىشىنەن «وسىلار قايتا قوسىلۋى، ءتىل تابىسۋى مۇم­كىن» دەگەندەرىن بىزگە جىبەرەدى. ءبىر قۋانارلىعى، ءبىزدىڭ ورتالىققا كەلە­تىن وتباسىلىق جۇپتاردىڭ اراسىنان، اسىرەسە ەر ادامداردىڭ وتباسىن ساقتاپ قالۋعا مۇددەلى ەكەندىگىن بايقايمىز. بىزگە كەلگەن 479 ادامعا ساراپ جاساعانىمىزدا تۇيگەنىمىز مىناۋ. ولاردىڭ اجىراسۋىنا نە سەبەپ؟ ءبىرىنشى سەبەپ – جۇپتاردىڭ اراسىندا ورتاق قىزىعۋشىلىقتىڭ جوقتىعى. بۇگىنگى جاستار ءبىر-بىرىمەن قالاي تانىسادى؟ نەگىزىنەن عالامتور ارقىلى تانىسادى. بىزگە كەلگەندەردىڭ كوپشىلىگى ينتەرنەت ارقىلى تانىسقاندارىن ايتادى. بۇرىنعى، ءبىزدىڭ كەزىمىزدەگى جاستاردىڭ بارلىعى بولماسا دا، ءبىرازى اۋەلى مەكتەپتە، كەيىن ۋنيۆەرسيتەتتە بىرگە وقىپ، سودان كەيىن بارىپ، ءبىر-ءبىرىن جاقسى تانىپ ۇيلەنەتىن ەدى. قازىر قىزدار ينتەرنەتكە ادەتتەگىدەي قولدارىنا ۇيالى تەلەفون ۇستاعان ءساتىن ەمەس، كىتاپ وقىپ وتىرعان، گۇل سۋارعان، تورت پىسىرگەن كەزىن دەگەندەي، ياعني تەك ادەمى سۋرەتتەرىن عانا سالادى. شىن مانىندە، ول الگى تورتتى دۇكەننەن ساتىپ اكەلۋى مۇمكىن. مۇنى كورگەن جىگىتتەر الگى قىزعا عاشىق بولادى. سويتەدى دە، ءارى كەتسە ءبىر-ەكى اي ءجۇرىپ، ۇيلەنەدى. اتا-اناسى كرەديت الىپ، شىعىنعا باتىپ، دۇركىرەتىپ توي جاسايدى. سويتكەن جاستار جارتى جىلعا جەتپەي اجىراسادى. ال اتا-اناسى 5-6 جىل كوزىنىڭ جاسى سورعالاپ كرەديت تولەيدى. قازىر وسىنداي جاعدايلار كوپ. بۇرىن زاگس-كە (احات) بولاشاق جاس جۇبايلار ءوزىمىز باراتىن ەدىك. قاشان تىركەيدى دەپ كوزىمىز جاۋدىرەپ كۇتىپ وتىراتىن ەدىك. قازىر ءبارى وڭاي. ونلاين تىركەيدى. اجىراسقاندا دا ونلاين اجىراسادى. ءبارى ونلاين. مۇنىڭ دا زياندى تۇستارى بار. سوندىقتان ءبىز ءالى وتباسىن قۇرماعان جاستار، ستۋدەنتتەر اراسىندا كەزدەسۋ وتكىزەمىز» دەيدى «باقىتتى وتباسى» جوباسىنىڭ وسكەمەن قالاسىنداعى ۇيلەستىرۋشىسى نازىگۇل احمەتقاليەۆا.

وسكەمەندەگى وتباسىن رەسۋرستىق قولداۋ ورتالىعى ماماندارىنىڭ سو­زى­نە سەنسەك، اجىراسۋدىڭ سەبەپ­تە­رى سان الۋان. ەر ادامداردىڭ ويىن­قۇمارلىعى، ىشىمدىككە سالىنۋى، نازىك جاندىلاردىڭ شەكتەن تىس قىزعان­شاق­تى­عى، جاس وتباسىلاردىڭ ورتاسىنا اتا-انالارىنىڭ، تۋعان-تۋىستارىنىڭ ءتۇسۋى... كۇندەلىكتى قولىمىزعا ۇستاپ، قوينىمىزعا تىعىپ جۇرەتىن ۇيالى تەلەفون دا كەيبىر جاستاردىڭ كوڭىل جاراستىرماۋىنا سەبەپ بولادى ەكەن. «جاقىندا بىزگە «اجىراسام» دەپ ايەلىن ەرتىپ وزگە ۇلت وكىلى كەلدى. بىلاي قاراساڭ، جاعدايلارى جاقسى. تابىستارى جەتكىلىكتى. ۇيلەرى بار. كۇيەۋى ايتادى: «ايەلىم قولىنان ۇيالى تەلەفونىن تاستامايدى. تاڭەرتەڭ جۇمىسقا شىعىپ بارا جاتقاندا دا، كەشكە جۇمىستان كەلگەندە كورەتىنىم ءبىر كورىنىس. شاي ىشكەن كەزدە دە تەلەفونعا تەلمىرەدى دە وتىرادى. ماعان دۇرىس كوڭىل بولمەيدى. مۇنى كورگەن بالا قايدان وڭسىن؟! ول دا تەلەفونعا شۇقشيادى. ءبىر ۇيدە تۇرساق تا، ۇشەۋمىز ءۇش الەمبىز» دەيدى. مۇنى ءبىر دەڭىز. اجىراسۋعا تاعى ءبىر سەبەپ، قازىرگى قىزدار ەر ادامدى سىيلاۋدى بىلمەيدى. كەرىسىنشە باسەكەلەس رەتىندە قارايدى. «ەكەۋمىز دە جۇمىس ىستەيمىز. ەكەۋمىز بىردەيمىز. ول نەگە ماعان ءۇي جۇمىسىنا كومەكتەسپەيدى؟ ىدىستى نەگە جۋمايدى؟» دەيتىن قىزدار دا بار. ءبىر سوزبەن ايتقاندا، مۇنىڭ ار جاعىندا ۇلتتىق تاربيەنىڭ جەتكىلىكسىزدىگى جاتىر. بۇرىن انالار مەكتەبى، جەڭگەلەر مەكتەبى دەگەن بولدى عوي. بىراق ولار كەڭەس زامانىمەن بىرگە كەلمەسكە كەتتى. قازىرگى جاستار ۇلكەندى قۇرمەتتەۋ، اتا-انانى قادىرلەۋ، ءبىر-ءبىرىن سىيلاۋ، ءبىر-ءبىرىن كەشىرە ءبىلۋ، قيىندىققا ءتوزۋ سەكىلدى قاسيەتتەردەن ايىرىلىپ بارادى. وسى جايت ءبىزدىڭ جانىمىزعا باتادى» دەيدى «باقىتتى وتباسى» رەسۋرستىق ورتالىعىنىڭ پسيحولوگى نازيگۇل تاۋباقۇلوۆا.

جوعارىدا اتاپ وتكەن «باقىتتى وتباسى» جوباسى ەلىمىزدە اجىراسۋلاردى ازايتۋ جانە كامەلەتكە تولماعان بالالاردىڭ مۇددەسىن قورعاۋ ءۇشىن «وتباسى جانە نەكە تۋرالى» زاڭىنا وزگەرىستەر ەنگىزۋ ماقساتىندا قولعا الىنعان ەكەن. «وكىنىشكە قاراي، ەلىمىزدە وتباسىلاردىڭ، اتا-انالار مەن بالالاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋ جو­نىن­دە ناقتى باعدارلاما جوق. بۇگىنگى تاڭدا مەملەكەتتىڭ وسى ماسەلەگە نازار اۋدارىپ، جاعدايدى وزگەرتۋگە دەگەن قادامدارى ءبىزدى قۋانتادى. وتباسىلىق سوتتار جانە رەسۋرستىق قولداۋ ورتا­لى­عى­نىڭ جۇمىس تاجىريبەلەرى ارقىلى كوز جەتكىزگەنىمىز – ەرلى-زايىپتىلار ءبىر-بىرىمەن كەلىسىمگە كەلىپ، ءوزارا تۇسىنىسۋگە دايىن، پسيحولوگ جانە مەدياتورلارمەن جۇمىس ىستەۋگە ىقىلاستى» دەيدى ن.احمەتقاليەۆا.

 

وسكەمەن

 

سوڭعى جاڭالىقتار

كۇلكى كەرۋەنى № 16

رۋحانيات • كەشە

اقىنعا ارنالعان كۇن

رۋحانيات • كەشە

باسپانامەن قامتيتىن باستى قۇجات

باعدارلامالار • كەشە

بولمىسى ءبۇتىن باعاەۆ

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار