قوعام • 21 قازان، 2019

بەيجىڭنىڭ اۋاسىن مىسال ەتەمىز-اۋ...

117 رەتكورسەتىلدى

جاقىندا ەكولوگيا، گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى جاڭادان ازىرلەنىپ جاتقان ەكولوگيالىق كودەكستە قورشاعان ورتانى لاستاعاندارعا سالىناتىن اكىمشىلىك ايىپپۇلدى 10 ەسەگە ءوسىرۋ تەتىكتەرىن قاراستىرىپ جاتقانىن ەستىدىك. ءسويتىپ مەملەكەت تابيعات پەن ونىڭ رەسۋرستارىن كەلەر ۇرپاقتان «قارىزعا العان» بۇگىنگى بۋىندى ايىپپۇل ارقىلى جونگە سالۋدى كوزدەگەن ءتارىزدى. ال ءبىز 10 ەسەلىك ايىپپۇلدى قولدايمىز. ويتكەنى تابيعاتىمىزدىڭ توزىپ بارا جاتقانىن بايقاپ ءجۇرمىز. ايتپەسە تىم كوپ ايىپپۇلدىڭ نەسى جاقسى دەيسىز؟! «سەرگەكتەردىڭ» ءوزى سەلت ەتكىزەتىندەي «بەدەلگە» يە بولعالى قاشا-ا-ان؟!.

بيىل جاز بويى وتانداستارىمىز سەنبىلىك جاساپ، #Birge #TazaQazaqstan ەكولوگيالىق قوزعالىسىنا قاتىستى. بۇل باستامانى ەل باسشىلارى دا قولداپ، وزەن-كولدەردىڭ جاعالاۋلارى مەن ايدىندارى ءبىر تازارىپ قالعانى بار. دەرەكتەرگە قاراعاندا، اكتسياعا 400 مىڭداي وتانداسىمىز قاتىسىپ، 40 مىڭ توننادان استام قوقىس جينالىپتى. ال كۇزدە ەكولوگيا، گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى #Birge #JasylQazaqstan اكتسياسىن جاريالاپ، چەللەندج بارىسىندا 1 ملن ءتۇپ اعاش وتىرعىزۋ ماقساتىن قويدى. ءتىپتى 12 قازان كۇنى دەگەندەرىنە جەتتى دە. ءسويتىپ وسى شارالار ارقىلى قازاقستان بيلىگى قورشاعان ورتانى قورعاۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە كوڭىل بولە باستاعانىن كورسەتتى. ايتپەسە ءبىزدىڭ ەلدە تابيعاتتى قورعاۋعا جاۋاپتى مينيسترلىك قۇرىلىمدىق وزگەرىستەر جاسالۋ سانى جاعىنان اقپاراتقا باس-كوز بولاتىن ۆەدومستۆودان كەيىنگى ەكىنشى ورىندا تۇر. قۇرىلىمنىڭ بالەن رەت اتى وزگەرىپ، ءتۇرلى كوميتەتتەر ءارى-بەرى تالاي كوشكەن-ءدى. 2014 جىلدان باستاپ 2019 جىلدىڭ ماۋسىمىنا دەيىن قورشاعان ورتانى قورعاۋ مينيسترلىگى دە بولعان جوق. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ەكولوگيا ماسەلەسىنە ايرىقشا نازار اۋدارۋىنىڭ ناتيجەسىندە سالاعا جاۋاپتى قۇرىلىم جاساقتالدى. ءسويتىپ ەكولوگياعا نازار اۋدارا باستادىق. ايتپەسە، ەشكىم ەلەپ، ەسكەرە بەرمەيتىن سالالاردىڭ ءبىرى بولىپ قالۋى مۇمكىن ەدى.

دەگەنمەن، «قورشاعان ورتانى قورعاۋ ماسەلەسى ءبىزدىڭ ەلدە ماڭىزدىلىعى جاعىنان نەشىنشى ورىندا تۇر ەكەن؟»، دەگەن ساۋال دا كوكەيگە ورالا بەرەتىنى بار. ازىرگە وعان ناقتى جاۋاپ جوق. ويتكەنى بايتاق ەلدىڭ بارلىق ايماعىن قامتىعان، تاپسىرىس بەرۋشىنىڭ كوڭىلىنە قارامايتىن، بۇرا تارتپايتىن، «تۋرا بيدەي» عالىمدار جۇرگىزگەن زەرتتەۋ قولىمىزعا تۇسپەدى. دەگەنمەن، قورشاعان ورتانى لاستاۋىمىزعا نازار سالساق، وزەكتىلىگى جاعىنان تابيعات قورعاۋ ماسەلەسى كوش سوڭىندا ءجۇر-اۋ دەپ بولجايمىز. شاماسى، الەۋمەتتىك جاعدايى ناشار بولىپ، «اش بالا توق بالاداي وينامايدى، توق بالا اش بولام دەپ ويلامايدى» («ەڭبەكشى قازاق» گازەتىندە 1921 جىلى ماقال وسىلاي جازىلىپتى) دەيتىن حالدەمىز بە، الدە تابيعاتقا تەك تۇتىنۋشىلىق كوزقاراسپەن قاراپ ءجۇرمىز بە، بىلمەيمىز، ايتەۋىر ەكولوگيانى ويلايتىندار سيرەك. ءتىپتى تابيعات قورعاۋعا قاتىستى زاڭداردى دا كوزگە ىلمەيتىندەر بار. بيىلعى 9 اي ىشىندە ەكولوگياعا قاتىستى زاڭ نورمالارى بۇزىلعاندىقتان قۇقىقتىق ستاتيس­تيكا كوميتەتى 1363 ءىس تىركەگەن. بروكونەرلەر ەكى ادامدى وققا بايلادى. بىرنەشەۋىن جارالادى. ياعني ادام ءومىرى كونستيتۋتسيادا ايتىلعانداي قازىنا بولۋدان قالعان ءتارىزدى. سول سياقتى تابيعاتتىڭ دا قادىرى كەمىپ كەتكەندەي. جىل سايىن ورمان مەن دالا ورتەنەدى، زاڭسىز بالىق اۋلايمىز، اڭ اتامىز. توڭىرەگىمىزدى لاستايتىنىمىز سونشا، ءبىر عانا سەنبىلىكتە تەك شىعىسقازاقستاندىقتار وزەن-كول جاعالاۋلارى مەن جول بويىنان 800 توننا قوقىس جيناپتى. بۇل قالدىقتار كادىمگى بوتەلكە، پلاستيك قۇتىلار مەن اليۋميني قالبىرلار، پوليەتيلەن قۇتىلار. بۇلار بىرنەشە جىل بۇرىن لاقتىرىپ جىبەرگەن قاعازىڭىز، اعاشىڭىز نەمەسە وزگە دە ورگانيكالىق قالدىعىڭىز ءشىرىپ كەتكەننەن كەيىن قالعاندار. مۇنشاما كۇل-قوقىستى جانۋارلار تاستاعان جوق. ءبىز، ادامدار تاستادىق.

الگىندە قورشاعان ورتانى تازا ساقتاۋ ماسەلەسى وزەكتىلىگى جاعىنان نەشىنشى ورىندا تۇر ەكەن دەگەن ساۋال قويعانبىز. ناقتى جاۋابى جوق-اۋ دەپ تۇسپالداعانبىز. دەگەنمەن، پايىمداۋىمىزشا، ەكولوگيا – ءبىز ءۇشىن ادام ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنان كەيىن ەكىنشى ورىنعا شىعۋى ءتيىس سالا. ويتكەنى بولاشاقتىڭ جارقىن بولۋى ەكولوگياعا قاتىستى بولىپ تۇر. تازا اۋا مەن تازا سۋ بولماسا، توپىراقتان قۇنار كەتسە ازىق-ت ۇلىگىڭىزدىڭ ءوزى ۋعا اينالادى. ونداي جاعدايدا كەرەمەت ەكونوميكاڭىزدىڭ دا كوك تيىندىق قۇنى قالمايدى. وعان الەمدە ەكونوميكالىق قۋاتى جاعىنان ەكىنشى ورىنعا شىققان قىتاي ەلىنىڭ استاناسى بەيجىڭدەگى
احۋال كۋا. بەيجىڭدىكتەردىڭ اۋزى-باسىن تۇم­شا­لاپ، زورعا تىنىس الاتىن كەزدەرى ءجيى بولىپ تۇرادى. بارىنە اۋانىڭ لاستانۋى سەبەپ بولسا كەرەك. دەمەك، «وگىزگە تۋعان كۇن بۇزاۋعا» دا تۋى مۇمكىن ەكەنىن ەسكەرگەنىمىز ءجون سياقتى.

ايتپاقشى، قىس تا جاقىنداپ قالدى. ارقاعا اياز تۇسكەندە ەلوردانى كومىردىڭ ءتۇتىنى باساتىن «ونەر» پايدا بولعانىنا دا ون جىلداي ۋاقىتقا تاياپتى. سويتە تۇرا بەيجىڭدى مىسال ەتەمىز-اۋ...

 

سوڭعى جاڭالىقتار

كۇلكى كەرۋەنى № 16

رۋحانيات • كەشە

اقىنعا ارنالعان كۇن

رۋحانيات • كەشە

باسپانامەن قامتيتىن باستى قۇجات

باعدارلامالار • كەشە

بولمىسى ءبۇتىن باعاەۆ

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار