ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, پرەزيدەنت جانىنداعى ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسىنىڭ مۇشەسى, ساياسي عىلىمدار كانديداتى ەرلان سايىروۆ جانە ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قازىرگى زامانعى زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, ساياساتتانۋ عىلىمدارىنىڭ دوكتورى مۇحيت سىدىقنازاروۆ قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» جانە « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى باعدارلامالىق ماقالالارى جانە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا جولداعان «سىندارلى قوعامدىق ديالوگ – قازاقستاننىڭ تۇراقتىلىعى مەن وركەندەۋىنىڭ نەگىزى» اتتى جولداۋىندا ايتىلعان بۇگىنگى كۇن ماسەلەلەرى توڭىرەگىندە اڭگىمەلەدى.
– پرەزيدەنت جولداۋىنىڭ العاشقى جولدارىنىڭ بىرىندە «ەلىمىزدىڭ قوعامدىق-ساياسي ءومىرىن جاڭعىرتپاي, تابىستى ەكونوميكالىق رەفورمالاردى ىسكە اسىرۋ مۇمكىن ەمەس. بۇل ءبىزدىڭ ۇستاناتىن باستى قاعيدامىز» دەپ ايتىلادى. قوعامدا ءومىر ءسۇرىپ وتىرعان ادام ساياساتتان تىس تۇرا المايدى. ءبىز قازىر جاڭا قوعامدىق-ساياسي كەڭىستىكتە ءومىر ءسۇرىپ وتىرمىز. قوعامدا اركىمنىڭ داۋسى ەستىلۋى, ءوز پىكىرىن ايتۋى, تىڭداتۋى ءتيىس. ارا-تۇرا ءوتىپ جاتقان ميتينگىلەر دە سونىڭ كورىنىسى. قوعامدى ساياسي جاڭعىرتۋ ءۇشىن قوعامدىق سەنىم ۇلتتىق كەڭەسى اياسىندا ميتينگى تۋرالى جاڭا زاڭ جوباسى دايىندالۋ ۇستىندە جانە جىل اياعىنا دەيىن بىرنەشە زاڭعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار دا ەنگىزىلەدى, – دەدى ەرلان باياحمەت ۇلى. اۋديتوريامەن اڭگىمەسىن وسىلاي باستاعان عالىم, الدىمەن قوعامدىق سانانىڭ جاڭعىرۋى قاجەتتىگىن جانە ادامداردىڭ ۋاقىت وزگەرىستەرىنە بەيىمدەلۋى جانە دايىن بولۋى كەرەكتىگىن العا تارتتى.
– الەم باستان كەشىپ وتىرعان قيىندىقتار مەن وزگەرىستەردەن قازاقستان دا سىرت قالىپ وتىرعان جوق. ويتكەنى ءبىزدىڭ ەلىمىز سول الەمنىڭ ءبىر بولشەگى. بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ مالىمەتى بويىنشا, الەم حالقىنىڭ ءبىر پايىزى بۇكىل جەر بەتىندەگى بايلىقتىڭ 80 پايىزىن يەمدەنەدى. مۇنداي تەڭسىزدىكتەن ەشقانداي ەل قۇرالاقان ەمەس. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە دە حالىقتىڭ 19 پايىزى كەدەيلىك شەگىندە ءومىر سۇرەدى. جۇرەك-قان تامىرلارى, وبىر, جۇيكە اۋرۋلارى – الەۋمەتتىك اۋرۋلار بولىپ تابىلادى. بالالار اراسىندا وزىنە قول جۇمساۋدان قازاقستاننىڭ الدىڭعى قاتاردان كورىنۋى دە ويلانتادى. تىعىرىقتان جول تابۋ ءۇشىن بارلىعىن مەملەكەتتىڭ موينىنا اسىپ قويىپ وتىرۋ ەندىگى جەردە جارامايدى. مەملەكەت ادامداردان تۇرادى. سوندىقتان وسى ەلدە تۇراتىن ءار ازامات ۋاقىت وزگەرىستەرىنە دايىن بولۋى ءتيىس, – دەدى ەرلان سايىروۆ. سپيكەر تىڭداۋشىلارعا بۇل جونىندە بۇگىنگى كۇننىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىنەن مىسالدار كەلتىردى.
كەز كەلگەن ەل ءۇشىن باستى بايلىق – ادام كاپيتالى. وندا دا وقىعان, ءبىلىمدى, دەنى ساۋ ۇرپاق, ماماندار ادام كاپيتالى بولىپ تابىلادى. سوڭعى جىلدارى قازاقستاندا مەكتەپ بىتىرگەن 35 مىڭ تۇلەك جوعارى جانە ارناۋلى ورتا وقۋ ورىندارىنا قۇجات تاپسىرمايدى. دەمەك, ولاردىڭ بارلىعى دا ماماندىق الا المايدى. سوندا ەرتەڭ ولار كىم بولماق؟ قازىرگى تسيفرلانىپ بارا جاتقان, نە ءبىر ۇزدىك تەحنولوگيالار زامانى تالابىنا سايكەس, بۇرىنعىداي تەك قۇرىق ۇستاعاننىڭ بارلىعى وتار-وتار قوي, ۇيىرلەپ جىلقى وسىرە المايدى. سپيكەر موينى وزىق ەلدەردىڭ ەكونوميكاسىنان مىسال كەلتىردى. جەر كولەمى قازاقستاننىڭ كەز كەلگەن وبلىسىنىڭ ءبىر اۋدانىنداي عانا بولاتىن يزرايل جىل سايىن سىرتقا 6 ميلليارد دوللاردىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىن شىعارادى ەكەن. ال قازاقستاننىڭ وسى سالاداعى ەكسپورتى مۇنان الدەقايدا از.
مۇحيت سىدىقنازاروۆ تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق جانە « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى ماقالالارىندا ايتىلعان ماسەلەلەر جانە ولاردىڭ جۇزەگە اسۋى تۋرالى تارتىمدى اڭگىمەلەدى.
– «تۋعان جەر» باعدارلاماسى ولكەتانۋدىڭ عانا ءىسى ەمەس. مۇنىڭ ار جاعىندا ەلىمىزدى ساياسي, ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك جاڭعىرتۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى تۇر. باعدارلاما وڭىرلەردەگى ىشكى ءتۋريزمدى دامىتۋدىڭ, ينۆەستيتسيا تارتۋدىڭ كورىگىنە اينالۋى ءتيىس, قالا مەن دالانى بىردەي دامىتۋىمىز قاجەت. الماتى مەن نۇر-سۇلتان سياقتى ورتالىق قالالار ادام كاپيتالىن شاڭسورعىشسا تارتىپ الا بەرسە, وڭىرلەر قالاي داميدى؟ ەگەر وڭىرلەردە ينفراقۇرىلىم بولسا, جاعداي جاسالسا شەتەلدەن وقۋ ءبىتىرىپ كەلگەن تالانتتى جاستار تۋعان جەرىندە قالىپ, ونى نەگە تۇلەتپەسكە؟ وسىعان قول جەتكىزۋىمىز كەرەك, – دەدى مۇحيت سىدىقنازاروۆ. سونىمەن قاتار ءو.سۇلتانعازين اتىنداعى قوستاناي مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى ۆالەري ۆيشنيچەنكو, ا.بايتۇرسىنوۆ اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەت وقىتۋشىسى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى الماسبەك ابسادىقوۆ ۇلتتىق قۇندىلىقتار تۋرالى وي قوزعادى.
ۋاقىت ءبىر ورنىندا تۇرمايدى. «ەلۋ جىلدا ەل جاڭا» دەگەندەي, قوعام دا, مەملەكەت تە دامۋ ۇستىندە بولادى. مەملەكەت وزدىگىنەن دامىمايدى. ادام قولىمەن, اقىلىمەن عاجاپ دۇنيەلەر جاسالىپ جاتادى. دامۋعا ىڭعايلانعانمەن, حالىقتىڭ تاريحي, ۇلتتىق تامىرى ۇزىلسە وركەنيەت اداسادى دەگەن قاعيدانى سەمينار-ترەنينگكە قاتىسقان تىڭداۋشىلاردىڭ بارلىعى دا وي تارازىسىنان وتكىزگەندەي بولدى.
قوستاناي
