وبلىستىق جۇمىسپەن قامتۋدى ۇيلەستىرۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, جىل باسىنان بەرى وڭىرىمىزدە اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الاتىن تۇرعىنداردىڭ سانى بەس ەسەگە وسكەن.
وزگە وڭىرلەردە كەزدەسكەن جايتتار سياقتى, وبلىسىمىزدا دا اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الۋ ءۇشىن وتباسىلار «اجىراسىپ», ەندى ءبىرى دۇنيە-مۇلكىن, قوراسىنداعى مالىن تۋىستارىنىڭ اتىنا جازىپ تاستاعان. باسشىلارىمەن كەلىسىپ, جۇمىستاعى ەڭبەكاقىسىن ەڭ تومەنگى دەڭگەيدە كورسەتىپ, ونى دالەلدەيتىن ارنايى انىقتاما قاعازىن الىپ كەلگەندەر دە بولىپتى.
جالپى, وبلىس بويىنشا تابىسىن جاسىرعان 126 وتباسى انىقتالعان. ولار وسى ۋاقىتقا دەيىن مەملەكەتتەن 27,3 ميلليون تەڭگە العان. قازىر قارجىنى قايتارۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. وعان قوسا, 51 وتباسى كىرىسى ناقتىلانعانعا دەيىن تولەماقى الا المايتىن بولدى.
وزدەرىنىڭ ناقتى تابىستارىن جاسىرۋ ارقىلى اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك تاعايىنداۋعا زاڭسىز قول جەتكىزبەك بولعان 444 وتباسىنا تولەمدەر توقتاتىلدى. وبلىستىق جۇمىسپەن قامتۋدى ۇيلەستىرۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار باسقارماسىنىڭ ءبولىم باسشىسى ايگۇل راحىمجانوۆانىڭ ايتۋىنشا, تۇرعىندار الەۋمەتتىك قىزمەت قىزمەتكەرلەرىنەن اتاۋلى كومەك تاعايىنداۋ كەزىندە ناقتى تابىستارىن جاسىرعان.
مىسالى, ماي اۋدانى, قاراتەرەك اۋىلىندا تۇراتىن 6 ادامنان تۇراتىن وتباسى 2019 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا ااك تاعايىنداۋعا ءوتىنىش بەرگەن. وتباسىنا 105 مىڭ 843 تەڭگە كولەمىندە كومەك تاعايىندالدى. قوسىمشا تەكسەرۋ كەزىندە وتباسىنىڭ ناقتى تابىسىن جاسىرعانى انىقتالدى. قايتا ەسەپتەۋ ناتيجەسىندە وتباسىنا ااك تولەنبەيتىن بولدى.
ال اقسۋ قالاسىنا قاراستى قىزىلجار اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى سايران مادەن, اينۇر شايمۇرات, اينۇر ساقابا سياقتى كوپ بالالى انالار اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الامىز دەپ كەرىسىنشە مەملەكەتكە قارىز بوپ قالدى. قالالىق جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعى ماماندارىنىڭ قىزىلجار اۋىلىنىڭ تۇرعىندارىنان قاجەت قۇجاتتاردى دۇرىس سۇراتپاۋ سالدارىنان, ياعني سالعىرتتىعىنان وسىنداي جاعداي ورىن العان.
بۇل رەتتە تۇرعىنداردان بۇرىن, ورتالىق ماماندارىنىڭ وزدەرىنە اقپاراتتاندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەن دۇرىس بولار.
بۇل كەلەڭسىز ماسەلە ەلگە ورالعان اعايىنداردىڭ رەسمي ءتىلدى تۇسىنبەۋىنەن بولۋى دا مۇمكىن. قالالىق, جەرگىلىكتى اكىمدىك بىرلەسىپ, اتالعان كوپ بالالى انالارعا اقپاراتتى تولىق ءتۇسىندىرىپ, ناقتى كەڭەس بەرىپ, كومەكتەسۋلەرى كەرەك ەدى.
مىنە, وسىنداي مىسالداردان-اق ۇكىمەتتىڭ اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك بەرۋدەگى قامقورلىق نيەتىن جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر ءوز دارەجەسىندە جۇزەگە اسىرا قويماعانىن بايقايسىز. قۇجاتىن وتكىزۋگە كەلگەن حالىق بولسا, ابدەن اۋرەسارساڭعا ءتۇستى. مامانداردان ەشتەڭە تۇسىنە الماعان, ماماندارعا ەشتەڭە تۇسىندىرە الماعان تۇرعىندار رەنىش-شاعىمدارىن ارقالاپ گازەت رەداكتسيالارىنا, تىلشىلەر قوسىنىنا كەلەتىن بولدى. بۇل جايلاردى رەسپۋبليكالىق تەلەارنالار دا كورسەتۋدە.
قاراپايىم حالىقتىڭ الدىنداعى شەنەۋنىكتەردىڭ مىندەتى مەن جاۋاپكەرشىلىگى, قىزمەتتىك ادەپ-ەتيكاسىنىڭ جوقتىعى جوعارىدا جازعانداي وكىنىشتى جايلارعا اكەلدى. جەرگىلىكتى جەرلەردە حالىق يگىلىگىنە ساي جاسالعان مەملەكەتتىك باعدارلامالاردى دۇرىس جۇزەگە اسىرىپ, مەملەكەتتىك ماسەلەگە بيىك دارەجەدەگى كوزقاراسپەن قىزمەت ەتەتىن بىلىكتى, ءبىلىمدى مامانداردىڭ دا جوقتىعى بايقالىپ قالدى. ولاي بولماعاندا, ەلىمىزدە قابىلدانعان اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك بەرۋ جۇيەسى داۋ-دامايعا, ۇرىس-كەرىس پەن ايعاي-شۋعا ۇلاسپاس ەدى.
وبلىستىق جۇمىسپەن قامتۋدى ۇيلەستىرۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار باسقارماسىنىڭ باس مامانى اينۇر مۇقاشبەكوۆانىڭ سوزىنشە, ءبىزدىڭ وبلىس قازىر 7993 وتباسىنداعى 35 مىڭنان استام ادامعا ااك بەرىپ وتىر. تولەنگەن قاراجات كولەمى – 2,6 ملرد تەڭگە. الەۋمەتتىك جاعدايى ۇكىمەت ۇسىنعان تالاپتار مەن ەرەجەلەرگە سايكەس كەلمەگەن 526 وتباسىعا كومەك بەرۋ توقتاتىلدى. سونداي-اق 16 وتباسى العان اقشالارىن ءوز ەرىكتەرىمەن قايتاردى.
ماسەلەنىڭ مانىسىنە كەلسەك, زاڭگەرلەر «اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكتى الۋ ءۇشىن كىرىسىن جاسىرۋ زاڭبۇزۋشىلىق بولىپ سانالادى. مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ كومەككە مۇقتاج ادامدارعا بولگەن قارجىسىن قايتارۋى ەندى دۇرىس ەمەس», دەگەن پىكىردە. بۇل جايلارعا كەرىسىنشە, وڭىردە ءوز وتباسىن, بالا-شاعاسىن ەڭبەك ەتىپ اسىراپ, مەملەكەتتىڭ بەرگەنىنە قاناعات ەتىپ جۇرگەن كوپ بالالى وتباسىلار دا از ەمەس.
ارينە, اكىمدىكتەر زاڭ تالابىنا ساي, ناقتى كومەككە ءزارۋ وتباسىلاردى قولدايدى. بىراق جاعدايى بولا تۇرا, الەۋمەتتىك تولەمگە الاقان جايىپ, ماسىلدىق كوزقاراستاعى تۇرعىنداردى قولداۋعا مىندەتتى ەمەس.
بيىل وڭىردەگى كوپ بالالى, از قامتىلعان وتباسىلاردى قولداۋعا كوڭىل ءبولىنىپ, كەزەڭ-كەزەڭىمەن پاتەرلەر بەرىلۋدە. اۋدان-قالا باسشىلارىنا بوس, ساتىلىمعا قويىلعان ۇيلەردى تۇگەندەپ, ولاردى كوپ بالالارى وتباسىلارعا بەرۋ جۇكتەلدى.
سونداي-اق وبلىس اكىمدىگى وڭىردەگى كوپ بالالى جانە تۇرمىسى تومەن وتباسىلارعا كومەك كورسەتۋدىڭ ۇتىمدى جولى جۇمىسپەن قامتۋ, كاسىپ اشۋعا كومەكتەسۋ ەكەنىن ەسكەرتتى. تاعى ءبىر جاقسى باستاما, وبلىس ورتالىعىندا, ەكىباستۇز, اقسۋ قالالارىندا تۇراتىن كوپ بالالى وتباسىلاردى اۋىلدىق جەرلەرگە كوشىرۋ تاجىريبەسى قولدانىلۋدا. قونىس اۋدارۋشىلارعا جەرگىلىكتى اكىمدىك تاراپىنان تۇرعىن ءۇي, جۇمىس ورنى جانە الەۋمەتتىك كومەك كورسەتىلەدى.
بيىل وبلىسقا 1241 ادام نۇر-سۇلتان قالاسىنان كوشىپ كەلدى. سونداي-اق وڭتۇستىك وڭىرلەردەن 220 وتباسى پاۆلودار وبلىسىنا قونىس اۋداردى.
جۋىردا وبلىس اكىمى بولات باقاۋوۆ Instagram الەۋمەتتىك جەلىسىندەگى رەسمي پاراقشاسىندا وسى تاقىرىپقا قاتىستى ارنايى جازبا جاريالادى.
–قونىستانعانداردىڭ كوبى – كوپبالالى وتباسىلار. قازىر ءاربىر وتباسىنىڭ جەكە باسپاناسى بار. ەڭبەككە جارامدى ادامداردىڭ ءبارى تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلدى. بالالارىنا بالاباقشا مەن مەكتەپتەردەن ورىن بەرىلدى, – دەيدى وبلىس اكىمى. – ءبىزدىڭ وبلىستا 25 مىڭ بوس جۇمىس ورنى بار. ونىڭ 10 مىڭى – تۇراقتى جۇمىس ورنى. ايماقتا ءىرى وندىرىستىك كاسىپورىندار جەتەرلىك. شاعىن جانە ورتا بيزنەس قانات جايۋدا. اگروونەركاسىپ كەشەنى دە قارقىندى دامۋ ۇستىندە. ءاربىر تۇرعىندى باسپانامەن, مەديتسينالىق كومەكپەن, تۇراقتى جۇمىسپەن, بالالارىن مەكتەپ جانە بالاباقشامەن قامتۋعا دايىن.
ءار اپتانىڭ سەيسەنبىسىندە وبلىس اكىمى Nur Otan پارتياسى وبلىستىق فيليالىنىڭ كەڭسەسىندە تۇرعىنداردى جەكە ماسەلەلەرى بويىنشا قابىلدايدى. ال تۇرعىندار اۋدان, قالا اكىمدەرىنىڭ تۇرعىندارمەن كەرى بايلانىسى جوقتىعىن, قوعامدىق قابىلداۋدىڭ سيرەك وتكىزىلەتىنىنە, الەۋمەتتىك جەلىدەگى جەكە پاراقشالارى ءتيىستى دەڭگەيدە جۇرگىزىلمەيتىنىنە شاعىم ايتادى.
بيىل وبلىس اكىمىنىڭ تاپسىرماسىمەن قۇرىلعان جۇمىس توبى 1 ايدان استام ۋاقىت بويى كوپ بالالى جانە الەۋمەتتىك كومەككە مۇقتاج وتباسىلاردىڭ ماسەلەلەرىن قاراستىرۋ ماقساتىندا جۇمىس ىستەدى.
كوپ بالالى جانە از قامتىلعان وتباسىلاردىڭ بالالارى مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنىڭ قىزمەتىن تەگىن الادى. سونداي-اق ولار مەكتەپتەردە (1-11 سىنىپ وقۋشىلارى) تەگىن تاماقتانۋ مۇمكىندىگىنە يە بولماق. وسى ساناتتاعى وتباسىلار ءۇشىن اقسۋ قالاسىندا 102 پاتەرلىك كوپقاباتتى تۇرعىن ءۇي ساتىپ الىنادى دەپ جوسپارلانۋدا. وڭىردەگى 1435 كوپ بالالى وتباسى جىلىنا 1 رەت ءبىرىنشى قاجەتتىلىكتەگى ءدارى قوراپتارىن تەگىن الا الادى. بۇل ماقساتتا بيۋدجەتتەن 4,6 ميلليون تەڭگە بولىنگەن.
وبلىستىق جۇمىسپەن قامتۋدى ۇيلەستىرۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار باسقارماسىنىڭ باسشىسى قايرات نۇرماعامبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, بيىل وڭىردەگى 10 مىڭعا جۋىق ادام اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الادى. بىلتىر اتالعان كومەككە 1600-دەن استام وتباسى, ياعني 7 مىڭعا جۋىق ادام يە بولعان.
وڭىردە تۇرعىنداردى قىسقا مەرزىمدە وقىتىپ, جۇمىسپەن قامتۋعا باعىتتالعان «ەڭبەك» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا ساي 1035 ادام تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىمدى مەڭگەرەدى دەپ جوسپارلانعان. بۇگىندە 2017 جىلى وقۋعا تۇسكەن 191 ادام تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك وقۋدى ءتامامدادى. ولاردىڭ 131-ءى نەمەسە 68,6 پايىزى جۇمىسقا ورنالاستى.
بىراق باسقارمالاردىڭ تاراپىنان بەرىلەتىن وسىنداي ۇشى-قيىرى جوق قاپتاعان, ءتىپتى, ءبىر-بىرىنە سايكەس كەلە قويمايتىن ءارتۇرلى مالىمەتتەر مەن سانداردان شاتاسىپ, اداسىپ قالاسىڭ.
ەندىگى جاڭالىق – 2020 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ كوپبالالى وتباسىلارعا تابىسىنا قاراماستان مەملەكەتتىك جاردەماقى بەرىلەتىن بولدى. ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, ياعني اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الۋدىڭ دا شارتتارى وزگەرەدى. جاڭا زاڭ جوباسى كوپ بالالى وتباسىلارعا ارنالعان مەملەكەتتىك جاردەماقى, اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك جانە بالالارعا ارنالعان كەپىلدەندىرىلگەن الەۋمەتتىك توپتاما دەپ بەلگىلەنگەن. ەندى كوپ بالالى وتباسىلار تابىسىنا قاراماستان بالا سانىنا قاراي جاردەماقى الادى. از قامتىلعان, كوپ بالالى وتباسىلارعا اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك تە بەرىلەدى. ءار بالاعا 20789 تەڭگەدەن تولەنەدى. اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك ءار توقساندا, ياعني ءۇش اي سايىن تاعايىندالىپ تۇرادى. بۇل تابىس جاسىرۋدى تومەندەتپەك. جاڭا زاڭ اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الاتىنداردىڭ سانىن ازايتادى دەپ كۇتىلۋدە.
سونىمەن قاتار, كوپ بالالى, ياعني 4 جانە ودان كوپ بالاسى بار وتباسىلارعا تابىس مولشەرىنىڭ از-كوبىنە قاراماي جاردەماقى تاعايىندالاتىن بولدى. بۇل – كوپ بالالى انالاردى جەكە ساناتقا شىعارۋ جانە ولارعا كەپىلدى جاردەماقى بەرۋ. اتالعان مەملەكەتتىك جاردەماقى وتباسىنىڭ تابىسىنا بايلانىستى بولمايدى. ياعني, بۇل كوپ بالالى وتباسىلاردى قوسىمشا قولداۋ بولسا, ەكىنشىدەن, ولاردىڭ بارلىعى «از قامتىلعان وتباسى» دەگەن اتاۋدان ارىلىپ, قوعامداعى مارتەبەسى ارتادى. ەلدەگى بالا تۋ كورسەتكىشىن ارتتىرىپ, حالقىمىزدىڭ دەموگرافيالىق جاعدايىنا وڭ اسەر ەتەتىن وزگەرىس بولماق.
سونداي-اق بۇعان دەيىن تولەنىپ كەلگەن اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك از قامتىلعان ازاماتتاردى قولداۋ جانە ولاردى جۇمىسقا ورنالاسۋعا ىنتالاندىرۋدى كوزدەيدى. بۇل ءار بالاعا 21 مىڭ تەڭگە قالپىندا قالا بەرمەك.
جاڭا شارت بويىنشا اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الۋشىلارعا بوس جۇمىس ورىندارى, جەڭىلدەتىلگەن شاعىن نەسيە, قايتارىمسىز گرانت جانە جاڭا كاسىپتى ۇيرەنۋ ۇسىنىلادى. بۇل رەتتە «ەڭبەك» باعدارلاماسىنا وزگەرتۋلەر ەنگىزىلمەك. الەۋمەتتىك كومەكتىڭ جاڭا مەحانيزمى بويىنشا جاردەماقىنىڭ ناقتى كولەمى وڭىرلەردىڭ ەرەكشەلىكتەرىنە قاراي وزگەرەدى دەگەن ۇسىنىس تا ورىندى.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ايتقانداي, «اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك بەرۋ – اشىق ءارى ادىلەتتى بولۋى, ادامداردى بەيقامدىققا ەمەس, ەڭبەك ەتۋگە ىنتالاندىرۋى ءتيىس. بۇكىل الەمدە ازاماتتاردى قولداۋدىڭ جۇيەسى ەڭ مۇقتاج ادامدارعا عانا باعىتتالادى».
جاڭا باستاما قۇپتارلىق. الەۋمەتتىك كومەك بەرۋ الەمدە بارلىق ەلدەردىڭ تاجىريبەسىندە بار. سوندىقتان جۇرتشىلىق ۇكىمەت ۇسىنعان جاردەماقىنىڭ جاڭا ءتۇرى – الەۋمەتتىك ماسەلەلەردىڭ ءتۇيىنىن شەشىپ, جاعدايدى جاقسارتا الادى دەگەن ۇمىتتە.
