– ءاي, قايتەسىڭ ونى, لاقتىرا سال!.. – قارلىعىڭقى شىققان ايەل داۋسى ويىمدى ءبولىپ جىبەرىپ, جالت قاراتتى.
شامامەن 4-5 جاسار قىز بالا بالمۇزداق پا, شوكولاد پا, ايتەۋىر جەپ تۇرعان ءتاتتىسىنىڭ قاعازىن جەرگە تاستاي سالدى. ونى جەل كوتەرىپ اكەتتى دە, جۇيتكىپ بارا جاتقان كولىكتىڭ ەسىگىنە جابىستىرا سالدى.
– ءجۇر, ەندى ۇيگە!
كۇزدىڭ جايماشۋاق كۇندەرىنىڭ بىرىندە وسىنداي وقيعانىڭ كۋاسى بولدىق. وسى ساتتە قوعامدا داۋ تۋدىرعان ماسەلە – وقۋشىلاردىڭ مەكتەپتە ەدەن جۋىنا قاتىستى جاعداي ويعا ورالا كەتتى.
بۇگىنگى بالالاردى قايدام, ايتەۋىر ءوزىمىز سىنىپتا ەدەن جۋدىق. كەزەكپەن. ساباق اياقتالعان سوڭ, شەلەكپەن سۋ اكەلىپ, سىنىپ ءىشىن ايناداي جارقىراتپاساق تا, ەدەندى دىمقىل ەتىپ ءسۇرتىپ شاشىلعان قاعازداردى جيناپ قوياتىنبىز. ودان جامان بولعان بالا جوق شىعار, ءسىرا, وسى كۇنى. قوش.
وسىلايشا, الەۋمەتتىك جەلىدە بىرەۋى جاقتاپ, ەندى بىرەۋى داتتاعان بۇل تاقىرىپ جابىلعانداي بولعان-دى.
ەدەن جۋ دەمەكشى, ءوزىمىز ءجيى ۇلگى تۇتاتىن جاپونيا حالقى مۇندايعا اسا ءمان بەرىپ, باس اۋىرتپايتىن ءتارىزدى. نەگە دەسەڭىز, وندا وقۋشىلار 12 جىل بويى سىنىپتى تازالايدى. بۇعان ەتتەرى ۇيرەنگەن. قۇددى پارىز سەكىلدى قارايدى. وسى ارقىلى بالالار تازالىققا ۇيرەنىپ, قورشاعان ورتانى لاستاماۋدى بويلارىنا سىڭىرەتىن كورىنەدى.
ول ەلدە قوقىس تاستايتىن جاشىكتەر مەن اۋلا سىپىرۋشىلار جوققا ءتان.
بارلىق قوقىستى جاپوندار سۇرىپتاپ ءتورت تۇرگە – شىنى, جاناتىن, قايتا وڭدەۋگە جارايتىن, جانبايتىندار دەپ ءبولىپ, ارنايى ىدىستارعا سالادى. وسىعان ابدەن ۇيرەنگەن.
جاپونياعا بارعان ادامنىڭ مەملەكەتتىڭ مۇنتازداي تازالىعىنا تاڭداي قاعاتىنى سوندىقتان بولسا كەرەك.
جۋىردا ۆۆس «جاپونيا قالايشا ەرەكشە تازا مەملەكەتكە اينالدى؟» دەپ جازىپتى. اۆتوردىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەتتىڭ تازالىعىن ازاماتتار ساقتاپ تۇرعان كورىنەدى.
«مەكتەپتە 12 جىلدا تازالىق جۇمىستارى كۇندەلىكتى ءتارتىپ سانالادى, دەپ جازادى اۆتور. – وتباسىندا ءار اتا-انا بالالاردى تازالىققا ۇيرەتىپ, قورشاعان ورتانى تازالىقتا ۇستاۋ كەرەكتىگىن بويىنا سىڭىرەدى. بۇل قوعامدىق سانانىڭ ەلەمەنتىن مەكتەپ باعدارلاماسىنا ەنگىزىپ, بالالاردى قورشاعان ورتانى ايالاۋعا باۋليدى. وزدەرى تازالاۋى كەرەك مەكتەپ اينالاسىن كىم شاشسىن؟».
وسىندايدا ەسكە تۇسەدى, 2014 جىلى جاپون فۋتبول جانكۇيەرلەرى برازيلياداعى, 2018 جىلعى رەسەيدەگى الەم چەمپيوناتىندا وزدەرىنىڭ تازالىقسۇيەر ارەكەتتەرىمەن الەمدى تاڭداندىرعان ەدى. مۇنداي ستسەناري مۋزىكا فەستيۆالدەرىندە دە بايقالادى ەكەن.
ۆۆس اۆتورىنىڭ جازۋىنشا, جاپونيادا كەڭسە قىزمەتكەرلەرى كۇندە تاڭەرتەڭ جۇمىس ورىندارىنىڭ اينالاسىن جيناسا, بالالار دا اي سايىن مەكتەپ اۋماعىن تازالايدى. ماقالا اۆتورى بۇدان ءارى جاپونداردىڭ نە سەبەپتى تازالىققا قۇمار ەكەنىن انىقتاۋعا تىرىسىپ كورىپتى.
«1600 جىلى ۋيلل ادامس جاپونياعا بارعان العاشقى اعىلشىن بولدى. ول ءوز بيوگرافياسىندا جاپوندار اينالاسىن تازا ۇستايتىنىن جانە ءوزىنىڭ وسىنداي تازالىققا تاڭعالعانىن جاپوندار تۇسىنبەگەنىن جازعان. تازالىققا قۇمارلىق پراكتيكالىق پروبلەمالاردان پايدا بولۋى مۇمكىن. جاپونياداعىداي ىستىق جانە ىلعالدى ورتادا تاعام تەز بۇزىلادى, باكتەريا جىلدام تارايدى. ياعني جاقسى گيگيەنا جاقسى دەنساۋلىق كەپىلى بولادى» دەي كەلە اۆتور جاپونياعا بارعان كەز كەلگەن ادام تازالىققا تەز ۇيرەنەتىنىن, ال ەلىنە ورالعان سوڭ بۇرىنعى تىرشىلىكتى قابىلداي المايتىنىن جازعان.
ايتپاقشى, جاپوندىقتار ۇنەمى تاماق تۋرالى اڭگىمە ايتقاندى ءجون كورەدى ەكەن. اسىرەسە, تاماقتانۋعا وتىرعان كەزدە وزدەرىنە استىڭ قالاي ۇناعانىن ۇنەمى ورتاعا سالاتىن كورىنەدى. كەشكى استى ءىشىپ وتىرىپ بىرنەشە رەت «وتە ءدامدى» دەپ ايتپاۋ مادەنيەتسىزدىك ىسپەتتى بولادى ەكەن.
ەندەشە, جوعارىدا جازعانىمىزداي, جاپونيادان اينالامىزدى لاستاماۋدى, تازالىق ساقتاۋدى, قورشاعان ورتاعا زيان تيگىزبەۋدى دە ۇيرەنە بەرسەك, ءبىز ءۇشىن «مادەنيەتسىزدىك» بولماس ەدى.
