سۋرەتتى تۇسىرگەن اسىلجان تۇياقوۆ
ايتا كەتەيىك, بۇعان دەيىن عۇمار قاراش 1845-1921 جىلدار ارالىعىندا ءومىر ءسۇردى دەلىنىپ كەلگەن ەدى. الايدا باشقۇرتستان رەسپۋبليكاسى ورتالىق مەملەكەتتىك ارحيۆىندە ساقتالعان دەرەكتە اقىن ءوز قولىمەن ميلادي جىل ساناۋى بويىنشا 1874 جىلى, حيجرا بويىنشا 1291 جىلى دۇنيەگە كەلگەنىن جازعانى انىقتالدى. بۇل تۋرالى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتى «عۇمار قاراش تۋرالى تىڭ دەرەكتەر» اتتى ماقالاسىن وسىدان ءبىر جىل بۇرىن جاريالاعان بولاتىن.
جانىبەكتەگى اقىن تويى ونىڭ تۋعان جەرى – بورسى اۋىلىندا «ەسىمىن ۇلىقتاعان عۇمار ەلى» اتتى مادەني-كوپشىلىك شارامەن باستالدى. جانىبەك اۋداندىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى امانگەلدى ۋاليەۆ عۇلامانىڭ ءومىرى مەن قىزمەتى تۋرالى بايانداما جاساپ, عۇمار قاراش اتىنداعى مەكتەپ وقۋشىلارى اقىن ولەڭدەرىن مانەرلەپ وقىدى.
وتكەن جىلى جەرلەستەرى جۇمىلىپ, اقىننىڭ زيراتىنا كوپشىلىكتىڭ كۇشىمەن ساۋلەتتى كەسەنە تۇرعىزىلعان بولاتىن. بيىلعى مەرەيتويدى دا جانىبەكتىكتەر حالىقتىق باستاماعا, ۇلان-اسىر دالا قىزىقتارىنا اينالدىرىپ جىبەردى. «اقباستاۋ» جاستار قوعامدىق بىرلەستىگى جاستار سپارتاكياداسىن ۇيىمداستىردى. قازاقشا كۇرەسكە قىزدار دا بىلەك تۇرە كىرىسىپ, 70 كەلىگە دەيىن سالماق دارەجەسىندە جاقسىبايلىق ءداريا جاردەموۆا, 70 كەلىدەن جوعارى سالماقتا قىزداردان اقوبالىق جانسايا احمەتاليەۆا قارسىلاس شىداتپادى. لاڭگى تەبۋدەن ۇزىنكول اۋىلى ەشكىمگە دەس بەرمەسە, قىمىز ىشۋدەن تاۋ اۋىلى العا شىقتى. وگىز تارتىستان تاۋلىق نۇرحات حاميەۆ ءبىرىنشى ورىندى يەمدەندى. اسىق اتۋدان جاقسىباي اۋىلىندا مەرگەن قىزدار كوپ ەكەن. ال ارقان تارتىستا تاۋ اۋىلىنىڭ كومانداسى بارلىق قارسىلاسىن جەڭىپ كەتتى. توعىزقۇمالاقتان قىزدار اراسىندا ۇزىنكولدىك زاۋرەش سىدىقوۆا, ەرلەردەن تاۋلىق ساكەن قۇندىزباەۆ چەمپيون اتاندى. اۋدارىسپاقتان 70 كەلىگە دەيىن اقوبالىق ەرجان باتىراشەۆ, 70 كەلىدەن جوعارى جانىبەكتىك ميراس بەرىكباەۆ بىلەگىنىڭ كۇشىن, تاقىمىنىڭ مىقتىلىعىن تانىتتى. جامبى اتۋدان جانىبەك اۋىلى ەرەكشە كوزگە ءتۇستى. ءسويتىپ, جالپىكوماندالىق ەسەپتە تاۋ, اقوبا, جاقسىباي اۋىلدارى كوماندالارى جۇلدەلى ورىنداردى ءبولىسىپ, ديپلوم مەن ەستەلىك سىيلىقتارعا يە بولدى.
عۇمار قاراش مەرەيتويىنا ارنالعان شارالاردىڭ ەڭ قىزىق تۇسى 100 شاقىرىمدىق الامان بولدى. جالپى اق جايىق وڭىرىندە مۇنداي ۇزاق بايگە بۇرىن وتپەپتى. شارانىڭ الدىندا جانىبەك اۋداندىق بالالار-جاسوسپىرىمدەر سپورت مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى ورىنباسار عيلىموۆ, اۋداندىق ات سپورتى فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ارسەن كەنجاليەۆ جانە ات سپورتى فەدەراتسياسى بورسى اۋىلدىق ءبولىمىنىڭ باسشىسى مارال ءابىلوۆ ءجۇز شاقىرىمدىق بايگەنىڭ بۇگە-شىگەسىن ءتۇسىندىرىپ ءوتتى. اتتاردى قاداعالاۋ ءۇشىن مارەگە جەتكەنشە تەگىسشىل, قامىستى, تاۋ جانە جانىبەك اۋىلدارىندا ءتورت بەكەت ورنالاسىپ, فەلدشەر, ۆەتەريناريالىق دارىگەر, ۋچاسكەلىك ينسپەكتور جانە اۋىلدىق وكرۋگ اكىمدىگى ماماندارى اتتار مەن شاباندوزداردىڭ دەنساۋلىعىن, جارىستىڭ ءادىل ءوتۋىن قاداعالاپ وتىردى. بايگەگە ماڭعىستاۋ وبلىسىنان جانە باتىس قازاقستاننىڭ تاسقالا, بوكەي ورداسى, قازتالوۆ, جانىبەك اۋداندارىنان 22 جۇيرىك قاتىستى. بورسى-جانىبەك اراسىنداعى ءجۇز شاقىرىمدىق بايگەنىڭ جالپى جۇلدە قورى 2 ملن. تەڭگەنى قۇرادى. الامانعا قاتىسقان 22 اتتىڭ ىشىنەن الدىمەن جەتكەن ون تۇلپارعا جۇلدە بەرىلدى.
ۇيىمداستىرۋشىلار «التى ساعاتقا سوزىلادى» دەپ بولجاعان الامان بايگەنى قامىستىلىق يسا كاگەرمانوۆ باپتاعان, شاباندوز اسلانبەك ءشارىپوۆ تىزگىندەگەن «قازبەك» اتتى جۇيرىك 4 ساعات 45 مينۋتتا شاۋىپ ءوتتى. ءسويتىپ I ورىنعا تىگىلگەن 500 مىڭ تەڭگەنى ولجالادى. بوكەيوردالىق امانتاي قۇسپانوۆتىڭ «قايسارى» II ورىنعا تىگىلگەن 250 مىڭ تەڭگەنى جەڭىپ الدى. شاباندوزى - بەيبارىس شايحۋللين. ال كۇيگەنكولدىك جاسۇلان تەمىرعاليەۆ «شايتانقارا» اتتى تۇلپارىن ءوزى باپتاپ, ءوزى شاۋىپ, جۇلدەلى III ورىندى, 150 مىڭ تەڭگەنى جەڭىپ الدى. ۇزدىك وندىققا قازتالوۆتىق رايىمبەك كەڭەسوۆ پەن بەكزات نۇرتاەۆ, جانىبەكتىك جاناربەك بياليەۆ, تاسقالالىق حانسۇلتان اياپبەرگەنوۆ, تەگىسشىلدىك الديار جۇماعاليەۆ, بورسىلىق ديدار حامەنوۆ, ۇزىنكولدىك بەدەلبەك حامزيندەر تاقىمداعان جۇيرىكتەر دە ەنىپ, ارقايسىسى 50 مىڭ تەڭگە اقشالاي سىيلىققا يە بولدى.
باتىس قازاقستان
