اۋديو-كىتاپ ەكى بولىكتەن قۇرالعان: ءبىرىنشىسى – مازمۇنداما كىتاپشا, ەكىنشىسى – ۇلت رۋحاني مۇراسىنىڭ ۇلگىلەرى. مۇرا 18 تاراۋدان تۇرادى. تۋعان جەر مەن وتان, اتا-انا مەن وتباسى قۇندىلىعى, ءومىردىڭ بەل-بەلەستەرى, اتا ءدىن مەن يمان الىپپەسى, بابالار-دانالار ءسوزى, سانا مەن پاراسات, قارىز بەن پارىز, تۇلعالار تۇعىرى, سال-سەرىلەر, اڭىز ارۋلار, ونەر جاسامپازدىعى, حالىق ميراسى, ەرتىس-باياناۋىل, تورعاي, اۋليەاتا ءوڭىرى مۇراسى, تالعام تارازىسى, ۇرپاقتار ساباقتاستىعى, اباي دانالىعى, كونە اۋەن تاقىرىبىن قامتىعان اندەر, كۇيلەر, تەرمەلەر, ءاپسانالار, وي-تولعاۋلار. راس, نەگىزىنەن سەزىم مەن نامىس پەرنەلەرىن ءدوپ باساتىن 1 مىڭنان اسا ءان-اۋەندەر.
ەلىمىزدىڭ رۋحاني جاڭعىرۋى اياسىندا «وسىنشاما بايلىقتى قۇنتتاپ, جيىپ, جۇيەلەپ, بۇگىنگى جانە كەيىنگى ۇرپاققا ۇسىنىپ جۇرگەن كىم؟» دەيسىز عوي. ايتايىق – كەڭەس امان ۇلى اۋباكىر.
كەڭەس اقساقالدى كەڭەس تۇسىنداعى «اۋباكىروۆ» فاميلياسىمەن تورعاي, جامبىل, اقمولا, پاۆلودار وبلىسى جۇرتشىلىعى جاقسى بىلسە كەرەك. ول كىسى كەزىندە وسى وڭىرلەردە اسا جاۋاپتى دا لاۋازىمدى قىزمەت اتقاردى. كسرو تەرمينىمەن ايتساق, «ناعىز كوممۋنيست» ء(بىر كەزدە بۇل شىنشىل, ءپرينتسيپشىل دەگەننىڭ بالاماسى ەدى), تاۋەلسىزدىك توقتامىمەن بايىپتاساق, ءارى حالىقشىل, ءارى تەكتى ازامات.
60-80 جىلدارى باسشى قىزمەتتەردە بولعان تۇلعالاردىڭ دەڭگەيىن ايقىندايتىن ءبىر ولشەم بار. ول – ادەبيەت پەن ونەرگە جاقىندىعى. تاريح پەن تىلگە قۇشتارلىعى – ءوز الدىنا ءبىر اڭگىمە. كەڭەكەڭ سولاردىڭ سويىنان. ونىڭ «مىڭ ءان» جيناۋى – بەرگىدەگى ەمەس, ارعىداعى اڭگىمە.
زامانداستارى ورتاسىندا – كوسەم, حالىق الدىنا شىقسا – شەشەن, ارعى-بەرگىنى تولعاپ كەتسە – دانا, كەڭەستىك تاريح تاعىلىمىن ايتسا – دارا. سەكسەننىڭ بەسەۋىنە شىققان كەڭەس امان ۇلى – وسىنداي ادام.
ءوزى قازاق ەلىن اشتىق پەن دۇربەلەڭ جايپاعان 1934 جىلى پاۆلودار وبلىسىنىڭ ەرتىس اۋدانىنداعى سىلەتى وڭىرىندە دۇنيەگە كەلىپتى. اتا-اناسى ەڭبەك ادامدارى بولعاندىقتان, بالاسىن جاسىنان ماڭداي تەرمەن نان تابۋعا, ادال ءجۇرىپ, انىق باسۋعا ۇيرەتكەن. ونىڭ ۇستىنە وتارلانعان ايماق پەرزەنتىنىڭ نامىسى بار, كەڭەكەڭ مەكتەپتەن كەيىن ءبىلىم ىزدەپ, الماتىدان ءبىر-اق شىققان. قازاق مەملەكەتتىك اۋىل شارۋاشىلىعى ينستيتۋتىن اگرونوم ماماندىعى بويىنشا ءبىتىرىپ, جولدامامەن باياناۋىلعا جىبەرىلگەن. مىنە, عالىمدار مەن دانالار تۋعان ءوڭىر جاس اگرونوم ءۇشىن شىنايى ءومىر مەكتەبى بولعان. ەستىگەن, كورگەنىن حاتقا ءتۇسىرۋ وسى كەزدەن باستالعان. اگرونوم داپتەرى بىرتە-بىرتە رۋحانيات داپتەرىنە اينالعان. شارۋاشىلىقتا, وندىرىستە, ەل باسقارۋ ىسىندە 40 جىلدان استام ەڭبەك ەتىپ, ەل ابىرويىنا بولەنگەن.
كەڭەس اعا – الماتى مەن نۇر-سۇلتان زيالىلارىنا دا تانىس ادام. تۇرقى دا, وي-ءورىسى دە بيىك ازامات ءتۇرلى جيىندا ەل اعاسى رەتىندە ءسوز العاندا, حالىقتى ۇيىتاتىنىنا تالاي رەت كۋا بولدىق. ويتكەنى حالىق اردا اقساقالداردىڭ سوزىنە كوپتەن شولدەپ جۇرگەنى دە راس.
كەڭەس امان ۇلى رۋحاني جيناعىنىڭ ۇرپاققا بەرەر ۇلگى-ونەگەسى مەن ءتالىم-تاربيەسى وراسان زور. ويتكەنى قۇراستىرۋشى تەلەگەي-تەڭىز بايلىقتىڭ ءبارىن ءوز جۇرەگىنەن, سەزىمىنەن وتكىزگەن. ىجداعاتپەن قۇنتتاپ جيناپ, حاتقا تۇسىرگەن.
وسىدان ءبىراز ۋاقىت بۇرىن كەڭەكەڭ يماندىلىق پەن مادەنيەتتىلىكتى, ادالدىق پەن جاۋاپكەرشىلىكتى ارقاۋ ەتكەن «تەڭىزدەن تەرگەن مارجاندار», ءومىرىن, اعا ۇرپاق پەن زامانداستارىن سيپاتتاعان «ەلىم – مەكتەبىم, حالقىم – ۇستازىم», وتانشىلدىق پەن ۇلت رۋحانياتىن اسقاقتاتقان «اتالاردىڭ اقىلى, دانالاردىڭ ناقىلى» اتتى كىتاپتار جاريالاعان بولاتىن. وقىرمان بۇلاردى جىلى قابىلدادى.
كەڭەس اقساقالدىڭ جيعان-تەرگەنىن جۇيەلەۋگە كومەكتەسەتىن ءبىر ادال دا ەڭبەكقور جان بار. ول – جۇبايى ساعيلا زاپىشقىزى 1958 جىلى ايگىلى اباي اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك پەداگوگيكا ينستيتۋتىنىڭ فيزيكا-ماتەماتيكا فاكۋلتەتىن تامامداعان, ءبىلىم سالاسىنداعى ۇزاق جىلعى ابىرويلى قىزمەتىنە «قازاق كسر حالىق اعارتۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى» اتاعىن العان ۇستاز. بۇل كىسىنىڭ دە كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ. تالاي جۇرتتىڭ ونەرىن, انا ءتىلىنىڭ مايەگىن مەڭگەرگەن. داستۇرگە قۇشتار, جاڭاشىلدىققا جانى قۇمار. جوسپارىندا «ەل انالارىنىڭ ونەگەسى» اتتى ەڭبەك ازىرلەپ جاتقانىن دا ايتىپ قالدى.
«مۇحيتقا قۇيعان بۇلاقتار» جيناعىنىڭ ەرەكشەلىگى – ءوز تىڭداۋشىسىنا رۋحاني ءلاززات سىيلاۋمەن بىرگە, ونى ەستەتيكالىق تۇرعىدان بايىتىپ, ۇلت قۇندىلىقتارىن قاستەرلەۋگە, ادەبيەت پەن مادەنيەتتىڭ ءىنجۋ-مارجاندارىن تانۋعا جۇمىلدىرادى.
ءومىر جولىندا العان ساباقتارىن, تانىم باسپالداقتارىن, جيعان-تەرگەنىن ۇسىنعان كەڭەس امان ۇلى وسى ەڭبەك ارقىلى جاس ۇرپاققا حالىق مۇراسىنا كوزدىڭ قاراشىعىنداي قاراۋدى اماناتتايدى. ەل اعاسىنىڭ بۇل ىزگى نيەتى, ناقتى جۇمىسى جالپى مادەنيەت سالاسىنا ەلەۋلى قوزعاۋ سالادى دەپ ەسەپتەيمىز.
جامبىل تىلەپ,
مادەنيەتتانۋشى
