قانشا جەردەن «جان بار جەردە – قازا بار» دەسەك تە, ءابىش اعانىڭ قازاسى الاش جۇرتىنىڭ قابىرعاسىن قايىستىرىپ, ەستىسىن ەسەڭگىرەتىپ, ورمانىن سەلدىرەتىپ, تاۋىن جاڭعىرىقتىرىپ كەتتى. سول كۇنى ابەكەڭدى اقتىق ساپارعا اتتاندىرىپ, باقيلىققا قوشتاسىپ قالۋعا اعىلىپ جاتقان قارالى حالىقتىڭ نوپىرىندە تولاس بولماعان ەدى. ەندى قايتسىن, دۇنيەگە ءبىر كەلەر داريا كەۋدە, تاۋ ءمۇسىن ءابىشىن قارا جەردىڭ قويناۋىنا قيماي, جۇرەكتەرى قارس ايىرىلمادى ما. ءتىپتى جينالعان قاۋىم تەك قانا ءابىش اعانىڭ وتباسىنا عانا كوڭىل ايتىپ قويماي, ءبىر-بىرىنە دە كوڭىل ايتىپ جاتقانىنىڭ كۋاسى بولعانمىن.
شىن مانىندە ابەكەڭ جاراتىلىسى مۇلدە بولەك جان ەدى. ول كىسىمەن سىيلاسىپ جۇرگەن جىلدار ارالىعىندا بىرەۋگە جەل بولىپ تيگەنىن, كولەڭكەسىن ءتۇسىرىپ بۇلت ۇيىرگەنىن, ساعىن سىندىرىپ جانىن جارالاعانىن كورمەپپىن. بىراق ەل تاعدىرى تارازىعا تۇسكەندە ايانىپ قالعان جەرى جوق. تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ باياندى بولۋى جولىندا بىلەك سىبانىپ جۇمىس ىستەدى. بويىنداعى بار كۇش-قايراتىن, ەرىك-جىگەرىن, ءبىلىمىن قازاقستاننىڭ گۇلدەنۋى مەن ەكونوميكاسىنىڭ تۇعىرلى بولۋىنا, الەۋمەتتىك جاعدايىنىڭ نىعايۋىنا جۇمسادى.
ابەكەڭ, اسىرەسە ەگەمەن ەلىمىزدىڭ رامىزدەرى مەن گەرالديكاسىن جاساقتاۋعا دا ەتەنە ارالاسىپ, ءتىل مارتەبەسىن ارتتىرۋدا قيىپ تۇسەر ءسوز سەمسەرىمەن اراشا تۇسكەنى بارشامىزعا ءمالىم. ول بار سانالى عۇمىرىن ەلىن, وتانىن سۇيۋگە ارناپ, سول جولدا قىزمەت ەتىپ, مەملەكەتىمىزدىڭ نىعايۋىنا ەرەكشە سەرپىن كۇش بەرىپ, قازاق رۋحانياتىنىڭ ءوسىپ-وركەندەۋىنە ولشەۋسىز ۇلەس قوسقان اسىل ازامات بولاتىن. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ۇلت رۋحانياتىنىڭ الىپ بايتەرەگى.
الاش ءۇشىن ارپالىستا كۇن كەشكەن;
قالامىنان ءتۇن قاشىپ,
قاباعىنان دۇشپان بۇعىنىپ,
قارا سوزىنە قاراشا ىلەسكەن;
ماڭدايى دا الامانعا پەيىش اڭقىعان,
كوز جاۋى دا كوكىرەگىمىزگە ەگىلگەن
ابىز ءوتتى دۇنيەدەن! – دەپ كوكىرەگى شەرگە تولىپ كۇيزەلگەن تىنىشتىقبەك ابدىكاكىم ۇلىنىڭ جىرىندا ەش بوياماسىز شىندىق جاتقانىن ۇعىنۋ ەش قيىن ەمەس.
ابەكەڭ حالقىنا جازۋشى بولىپ تانىلدى. ونىڭ قالامىنان تۋعان العاشقى «التىن شۋاق», ء«بىر شوكىم بۇلت» اتتى جىر جيناقتارىنىڭ ءوزى توسىن وي, ايرىقشا ۇنمەن ەلدى ەلەڭ ەتكىزگەن. بىراق كالامگەر رەتىندە قالىپتاسا باستاعان ابەڭ ءومىردىڭ تەرەڭ قاتپارلارىن, قالتارىس-بۇلتارىستارىن, قايشىلىقتارى مەن ولقىلىقتارىن, جاقسىلىقتارى مەن جاسامپازدىقتارىن پوەزيانىڭ اسەم ورنەكتى, جەڭىل ورىمىمەن اشا ءجۇرىپ بىلگەن سوڭ, كەڭ قۇلاشتى پروزاعا قالام تارتتى.
ابەكەڭنىڭ قالامىنان ەلى مەن جەرىنىڭ تەرەڭ تاريحى مەن ۇلان-اسىر تاعدىرىن كوركەم بەينەلەگەن ء«بىر ۋىس توپىراق», «تىراۋ-تىراۋ تىرنالار», «ۇركەر», «ەلەڭ-الاڭ» سياقتى ونداعان كىتاپتار اققان سۋداي تاسىدى. سوڭعى ەكى رومانى قازاق ادەبيەتىنىڭ ۇلكەن تابىسى, قازاق ءسوز ونەرىنە قوسىلعان ەلەۋلى ۇلەس رەتىندە باعالانىپ, 1984 جىلى مەملەكەتتىك سىيلىق الدى.
وسىلار عانا ەمەس, ونىڭ بارلىق شىعارمالارى دا حالقىمىزدىڭ رۋحاني قازىناسىنا اينالعان كلاسسيكالىق تۋىندىلار. ماسەلەن, تاريحي تاقىرىپقا ارنالعان «اڭىزدىڭ اقىرى» رومانىندا ورتا عاسىرلارداعى ورتا ازيا مادەنيەتىنىڭ ءبىر كەزەڭى كەلىستى كورىنىس تابادى. سول كەزدىڭ تۇنىعىنا ەركىن شومىپ, تىنىسىنا كەڭ قۇلاشتايسىڭ.
ابەكەڭ كوركەم شىعارما عانا ەمەس, كوسەمسوز سالاسىندا دا ايرىقشا ەڭبەك ءسىڭىردى. ونىڭ «داۋىرمەن بەتپە-بەت» اتتى سىن ماقالالارىنىڭ جيناعى, ماڭعىستاۋ تۇبەگىنىڭ وتكەنى, بۇگىنى جانە بولاشاعى تۋرالى تولعاعان «ۇيقىداعى ارۋدىڭ ويانۋى» تاريحي بايانى, «زامانمەن سۇحبات», «ازاتتىقتىڭ اق تاڭى» پۋبليتسيستيكالىق تولعامدار جيناقتارى تەرەڭ ويدىڭ ماعىنالى قازىناسى.
ەندى وسى تۇلعالىق قالىپتاسۋ جولىن قىسقاشا شولىپ وتەلىك. «بولار بالا بەسىكتە بۇلقىنار, بولار ق ۇلىن جەلىدە جۇلقىنار» دەمەكشى, ستۋدەنتتىك شاعىنىڭ وزىندە شىعارماشىلىعىمەن عانا ەمەس, وتكىرلىگىمەن, شەشەندىگىمەن, بەلسەندىلىگىمەن, ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتىمەن كوزگە ءتۇسىپ جۇرگەن جىگىت ۋنيۆەرسيتەتتىڭ سوڭعى كۋرسىنان سول كەزدەگى ۇلتتىق وي-سانامىزدىڭ ورگانى دەسە بولارلىق «قازاق ادەبيەتى» سياقتى بەدەلدى گازەتكە قىزمەتكە تۇرادى. مۇندا جاس جىگىت سىن جانرىندا تەر توگىپ, ءوزىنىڭ كەڭ قۇلاشتى قارىمىمەن بىردەن كوزگە تۇسكەن. سودان ونى تارالىمى بويىنشا سول كەزدەگى رەسپۋبليكادا ەڭ تانىمال باسىلىم بولىپ سانالاتىن «لەنينشىل جاس» رەداكتورى شاقىرىپ, ءبولىم مەڭگەرۋشىلىگىنە تاعايىندايدى.
ماڭدايى كەرە قارىس, تالابى تاۋداي, ەڭبەكقورلىعى قارا نارداي جاس جىگىت وسىندا ەڭبەك ەتكەن ءۇش جىلدا ادەبيەت پەن كوسەمسوزدىڭ بارلىق جانرىنا دا قالام تارتىپ, ءوزىنىڭ ەرەكشەلىگىمەن كوزگە تۇسەدى. ارادا مادەنيەت مينيسترلىگى, «قازاقفيلم» كينوستۋدياسى سياقتى ساتىلاردان وتكەن سوڭ جاس ءابىش كەكىلباەۆتى قازاقستان كپ وك وزىنە قىزمەتكە الادى. وبالى نە كەرەك, وك وزىنە كادر تاڭداۋدا سيرەك قاتەلەسەتىن. ول 35-كە ەندى كەلگەن قارىمدى جاس ءوزىنىڭ ساياساتى مەن بيلىگىن ىسكە اسىرۋدا ورنى تولماس زور تۇلعانىڭ ءبىرى بولارىن بىردەن بولجاعان.
ابەكەڭ قولىنان كەلگەنىنشە بارلىق كومەگىن ۇلتتىق دۇنيەنىڭ ءورىس الۋىنا, ءتىپتى جارقىراي تۇسۋىنە جاردەم ەتتى. ابەكەڭنىڭ وك-تەگى قىزمەتىنەن جاقسى حاباردار, ءوزى دە سول كەزدەردە پارتيا جۇمىستارىندا ىستەگەن حالقىمىزدىڭ تاعى ءبىر ارداقتى ۇلى قۋانىش سۇلتانوۆ ول تۋرالى: ء«ابىش كەكىلباەۆ پارتيانىڭ سولاقاي قولشوقپارىنا ەشقاشان اينالعان ەمەس. كەرىسىنشە, اسىرەسە ادەبيەت, مادەنيەتكە پارتيا ساياساتىنىڭ ءادىل قالىپتاسۋىنا وڭ ىقپالىن تيگىزدى. ويتكەنى ابەكەڭ ءوزىنىڭ تابيعي شىنشىل, ادال, ءادىل بولمىسىن ساقتاپ قانا قويماي, قوعامداعى ءارتۇرلى وقيعا, قارىم-قاتىناسقا دا ازاماتتىق ار تۇرعىسىنان قاراي ءبىلدى.
ءبىز كەيدە, بۇگىنگى كۇننىڭ بيىگىنەن قاراپ, وتكەن زامانىمىزدىڭ قىر-سىرىنا ءۇڭىلىپ جاتپاستان, ءبارىن ء«بىر قاۋىزعا» سىيعىزىپ, ء«بىر سىپىرعىشپەن» سىپىرىپ, باعا بەرىپ جاتاتىنىمىز بار. سول توتاليتارلىق جۇيەنىڭ كەزىندە دە ءارتۇرلى لاۋازىمدى قىزمەتتەردە ءجۇرىپ, ۇلتىمىزدىڭ مادەنيەت, ادەبيەت, مۇرا, سالت-داستۇرلەرىنىڭ ساقتالۋىنا ساقشى بولعان ارداقتى ادامدارىمىزدىڭ بارشىلىق بولعانىن ەسكەرمەيمىز.
ابەكەڭ ول ادامداردىڭ ءومىرى مەن قىزمەتىن, ۇلتتىق ۇستانىمدارى مەن دۇنيەتانىمىن جاقسى بىلەدى, ولار تۋرالى اۋىز تۇشىتىپ ايتىپ تا جۇرەدى. ابەكەڭنىڭ سونداي ىجداھاتپەن ايتاتىن ادامدارىنىڭ قاتارىندا نۇرتاس وڭداسىنوۆتىڭ, ءىلياس وماروۆتىڭ, وزبەكالى جانىبەكوۆتىڭ ورىندارى بولەك. ولار سول كەزدەردە پارتيانىڭ يدەولوگيا سالاسىنىڭ نەمەسە ۇكىمەت باسشىسىنىڭ قىزمەتىندە جۇرگەندەرىن قازاقتىڭ ۇلتتىق مادەنيەتىنىڭ وركەندەۋىنە جۇمساعانىن تەك شەجىرە تۇرىندە عانا جيناقتاپ قويماي, ءوزىنىڭ قوعامدىق, مەملەكەتتىك قىزمەتىندە دە ۇلگى ەتكەنگە ۇقسايدى.
وسى ارىستاردىڭ قازاقتىڭ ءتىلىن, ادەبيەتىن, مادەنيەتىن, ۇلتتىق ەرەكشەلىكتەرىن مارتەبەلەۋ جولىنداعى بىلىمدارلىق ەڭبەكتەرىن, ساياسي ۇتقىرلىقتارى مەن تاپقىرلىقتارىن ناقتى دەرەكتەرمەن نەگىزدەپ, ولاردىڭ ءىس-ارەكەتتەرى تۋرالى شابىتى كەلگەن شاقتا توگىلتىپ اڭگىمە ايتادى» دەپ جازدى («ەق», 2006 ج., 12 مامىر).
قانشاما قالامگەرلەر وك-تەگى ءابىش كەكىلباەۆ ارقىلى بيلىككە ءسوزىن وتكىزىپ, ماتەريالدىق يگىلىكتەرگە قولىن جەتكىزدى. اسىرەسە قازاقتىڭ ءسوز ونەرىندە جارقىراپ كورىنگەنىمەن, قاتارداعى پاتەرگە دە قولىن جەتكىزە الماي جۇرگەن تالاي قالامگەرلەر ابەكەڭنىڭ كومەگىنىڭ ارقاسىندا وك-تەگى مىقتىلاردىڭ الدىنا بارۋعا قولدارى جەتىپ, ماسەلەلەرىن شەشىپ الىپ جاتاتىن.
وسى كەزەڭدەردە ابەكەڭنىڭ قايراتكەرلىك قىرلارى ۇشتالا ءتۇسىپ, بۇرىنعى سىرشىل جازۋشى ءابىش كەكىلباەۆتان گورى قوعامدىق قاتىناستاردىڭ, بيلىك ساياساتىنىڭ ۇڭعىل-شۇڭعىلىنا تەرەڭ ۇڭىلگەن, الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ماسەلەلەردى قالامىنا ارقاۋ ەتكەن ساراپشىلىق قاسيەتى كەڭىنەن اشىلدى. مۇنى سول جىلدارى ومىرگە كەلگەن شىعارمالارىنان دا اڭعارۋعا بولادى.
1995 جىلى بەرگەن ءبىر سۇحباتىندا ابەكەڭ ءوزى تۋرالى: «ادامدار مەن حالىقتاردىڭ اراسىنداعى جاراستىققا قىزمەت ەتۋ – مەنىڭ سۋرەتكەرلىك تە, ازاماتتىق تا پارىزىم. ...مەن ادەبيەتشى بولماسام, ساياساتقا كەلمەس ەم. سۋرەتكەر بولماسام, كۇرەسكەر دە بولماس ەم» دەگەن ەكەن. بۇل سوزدەر ءبىزدىڭ پىكىرىمىزدى تىرىلتە تۇسەدى.
وسىدان كەيىن ءابىش كەكىلباەۆتى پارتيا قازاق كسر مادەنيەت ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىنە تاعايىندادى. ونىڭ دا ۇلكەن ءسىرى بار. ءا.كەكىلباەۆتىڭ شىعارماشىلىق ينتەلليگەنتسيا اراسىندا زور بەدەلگە يە بولىپ, قۇرىق اكەتەر شاققا جەتە باستاعانىن كورگەن بيلىك ەندى ونىڭ ارىنىن تەجەپ, اياعىن شارۋاشىلىقتىڭ شىرماۋىقتارىمەن تۇساپ تاستاعىسى كەلگەن سياقتى.
مادەنيەت سالاسىنا ول جىلداردا جەتكىلىكتى دارەجەدە قاراجات تا بولىنبەيتىن, بولىنگەننىڭ ءوزىن, «سارى اياققا بال قۇيىپ, سابىنان قاراۋىل قارايدى» دەمەكشى, ۇلتتىق مۇراتتاردى جانداندىرۋعا ەمەس, پارتيانىڭ مۇددەسى جولىنداعى ىستەردىڭ ىلگەرىلەۋىنە جۇمسالىپ جاتقانى قاتتى قاداعالانىپ وتىراتىن. الدا-جالدا ءوزىنىڭ رۇقسات ەتكەن ليميتىنەن تىس «كولدەنەڭ» شىعىندار بولسا, قارا اسپاندى جاۋدىرىپ, دۇنيە كۇيىپ كەتكەندەي شىرىلدايتىن.
الايدا بۇل قىزمەتتە جۇرگەندە دە ابەكەڭ حالقىنا پايداسىن تيگىزەتىن ءبىرشاما يگى ىستەردىڭ باسىن قايىرعان ەدى. سونىڭ ىشىندە, سول كەزدە عانا قولعا الىنىپ جاتقان مەملەكەتتىك تاريحي مۇراجايدىڭ قۇرىلىسىن جۇرگىزۋگە ۇلكەن ەڭبەك ءسىڭىردى. سونداي-اق ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە ۇمىت بولا باستاعان تاريحي ەسكەرتكىشتەردىڭ جوندەلۋىنە لايىقتى ۇلەس قوسا ءبىلدى. ماسەلەن, تۇركىستانداعى قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسىن قالپىنا كەلتىرۋگە تىرىسۋشىلىق سول جىلدارى قولعا الىنعان بولاتىن.
مۇنداي ىستەر سولاقاي ساياساتتىڭ ۇستانىمىنا كەرەعار دۇنيەلەر بولاتىن, ۇلتتىق سانانىڭ ورىستەۋىنە جول اشاتىن ونداي باستامالاردى پارتيا كوكتەي قۇرتىپ تاستاۋعا قۇمار-تۇعىن. سوندىقتان دا كەكىلباەۆتى ءوزىنىڭ جازۋشىلارىنىڭ ورتاسىنا اپارىپ توپ ەتە ءتۇسىرىپ, وداقتىڭ ەكىنشى حاتشىسىنىڭ ورىنتاعىنا وتىرعىزادى. وسىنىڭ ءوزى زامانمەن, وزگەرىپ جاتقان قوعاممەن ۇندەسكەن ورىن اۋىستىرۋ بولدى.
بۇل جىلدارى الاشتىڭ ارىستارى شاكارىم, احمەت, جۇسىپبەك, ماعجانداردىڭ, سولاردىن سوڭىن الا مىرجاقىپتىڭ اقتالعان كەزدەرى ەدى. قوعام سەڭدەي سوعىلىپ, تەڭىزدەردى گۇرىلدەتكەن اساۋ تولقىندارداي بۋىرقانعان ويلارمەن, العا قاراي جۇيتكىگەن سانامەن ۇلى وزگەرىستەردىڭ كەزەڭىنە كەلىپ قالعان. سونداي كەزدە ابەكەڭنىڭ شىعارماشىل, ەركىن وي-ساناسى تۇمشالانباعان ورتاعا كەلگەنى ءوزى ءۇشىن ۇتىمدى ءسات بولدى.
تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا ەل اعاسى بولىپ, ۇلتىمىزدىڭ ۇلى قۇندىلىقتارىن ۇلىقتاي بىلەتىن قايتالانباس تۇلعاعا اينالعان, ەگەمەندىكتىڭ ەرەكشە سوزدەرىن ەمىن-ەركىن ەكشەلەپ ايتا الاتىن جانە وعان تىڭداۋشىسىن سەندىرە الاتىن ءابىش كەكىلباەۆتىڭ قىزمەت ورنى ءجيى اۋىستى. ويتكەنى پرەزيدەنت ونىڭ قۋاتتى الەۋەتىن ەڭ قاجەتتى ۋچاسكەلەردە بارىنشا ءتيىمدى پايدالانۋعا تىرىسقانى ءبىلىنىپ تۇردى.
الدىمەن ابەكەڭ جوعارعى كەڭەستىڭ مادەنيەت, ءتىل جانە ۇلتارالىق قاتىناستار كوميتەتىن باسقاردى. ودان ەلدىگىمىزدىڭ ەڭ قۋاتتى رۋپورى – «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى بولدى. ودان ءارى جىل جارىمداي ۋاقىت مەملەكەتتىك كەڭەسشى قىزمەتىن ابىرويمەن اتقاردى.
ول جىلداردا جوعارعى كەڭەس بارىنشا ىقپالدى بولدى, سونىمەن قاتار ونىڭ قۇرامىندا بۇرا تارتقىش دەپۋتاتتار دا كوپ بولاتىن. جاس مەملەكەتتىڭ ىرگەسىنىڭ نىعايىپ, ۋىقتارىنىڭ ءتۇزۋ شانشىلۋى ءۇشىن بيلىك تارماقتارىنىڭ ءوزارا كيكىلجىڭگە تۇسپەۋى قاجەت ەدى. سوندىقتان دا پرەزيدەنت جوعارعى كەڭەستى ءتۇزۋ جولعا سالا الاتىن ادام رەتىندە ونىڭ توراعالىعىنا ابەكەڭدى ۇسىندى.
وسى 13-ءشى شاقىرىلىمدا مەن دە دەپۋتات بولىپ سايلانعان ەدىم, سوندىقتان ابەكەڭمەن ءبىر شاڭىراقتىڭ استىندا قويان-قولتىق جۇمىس ىستەدىك. توراعامىزدىڭ بىلگىرلىگى, تەرەڭ ەرۋديتسياسى, سوزگە شەشەندىگى, قانداي قىسىلتاياڭ جەرلەردەن جول تاۋىپ كەتەتىن تاپقىرلىعى, ۇراندى سوزدەردى ايتقاندا ۇلاعاتپەن دالەلدەي بىلەتىن كوسەمدىگى ءبىزدى تاڭعالدىرۋشى ەدى.
وسى قىزمەتتە جۇرگەندە ابەكەڭ باستاعان پارلامەنتتىك دەلەگاتسيانىڭ قۇرامىندا پاكىستان مەن يران سياقتى ەجەلگى مۇسىلمان ەلدەرىنە رەسمي ساپارعا بارۋدىڭ دا ءساتى ءتۇستى. پاكىستان استاناسى يسلاماباد سول جىلداردا 35 جىلداي عانا تاريحى, جارتى ميلليون حالقى بار ءارى جاس, ءارى شاعىن قالا ەكەن. ەۋروپالىق ۇلگىدە سالىنعان عيماراتتارى كوپ. الايدا ءبىزدى يسلامابادتان 15 شاقىرىمداي جەردەگى ەسكى استاناسى راۆالپيندي قالاسىنا دا اپارىپ, ارالاتتى. بۇل شاھار ناعىز شىعىستىق قالا ەكەن, ەسكى ورىندارى, تاريحي جادىگەرلەرى دە كوپ كورىنەدى. شۋلاعان بازار, قاپتاعان ماشينە, قۇجىناعان حالىق – ءبارى-ءبارى وسىندا. مىنە, ەجەلگى ەلدىڭ وسى قالالارىن جاس قازاقستان پارلامەنتىنىڭ دەلەگاتسياسى ءوزىنىڭ توراعاسىنىڭ باسقارۋىمەن ارمانسىز ارالاپ, بىرنەشە كەلىسسوز وتكىزدى. ءبىزدىڭ ەلدىڭ كاشمير ماسەلەسىنە بايلانىستى كوزقاراسى تۋرالى كۇردەلى سۇراقتار دا قويىلدى. ابەكەڭ بۇل ماسەلەنى بۇگە-شىگەسىنە دەيىن بىلەتىندىگىن كورسەتىپ ءبىزدى تاڭعالدىرعان.
ول بارىنشا ورنىقتى, سالماقتى پىكىرلەر ايتىپ, بۇل ماسەلەنى ەكى ەل – پاكىستان مەن ءۇندىستان حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ تالابىن ەسكەرە وتىرىپ, بەيبىت جولمەن, ەكى جاققا دا ءتيىمدى, ەكى جاقتىڭ دا مۇددەسىن ەسكەرگەن ءادىل كەلىسىمدەر ارقىلى شەشۋى كەرەكتىگىن ايتىپ بەرىپ, جاۋابى قالاي بولار ەكەن دەپ وتىرعان ءبىزدى دە, قاي جاقتى قولدار ەكەن دەپ كۇتكەن پاكىستاندىقتاردى دا ريزا قىلعان ەدى. سونداي-اق پاكىستاننىڭ سول كەزدەگى پرەزيدەنتى ساردار فارۋك احمەد حان لەگاري مىرزامەن دە ەكىجاقتى بايىپتى كەلىسسوزدەر جۇرگىزگەن. جاس مەملەكەتتىڭ جاس ليدەرلەرىنىڭ ءبىرىمىن دەگەن جوق, ول ءوزىن حالىقارالىق ساياساتتا ابدەن ىسىلعان اككى ساياساتكەر سياقتى ەتىپ كورسەتە بىلگەنىن كۇنى بۇگىنگىدەي ۇمىتا المايمىن.
ەڭ قىزىعى, ءابىش كەكىلباەۆتىڭ مۇندا دا تانىمال ەكەندىگى بولدى. ماسەلەن, پاكىستاننىڭ ءوندىرىس ءمينيسترى ازگار مىرزا ابەكەڭە: ء«سىز ءوز ەلىڭىزدە عانا ەمەس, بۇكىل دۇنيەگە بەلگىلى ادامسىز», – دەگەن ەدى. سونداي-اق سەنات توراعاسى ۆاسيم احماد سادجات مىرزا دا ابەكەڭنىڭ شەت تىلدەرگە اۋدارىلعان ەڭبەكتەرىن وقىپ, ولاردى جوعارى باعالايتىنىن جەتكىزگەن. ءسويتىپ بىلىكتى توراعامىزدىڭ ارقاسىندا ءبىز ءساتتى ساپار جاساعان ەدىك.
بۇدان ءارى ءابىش كەكىلباەۆ پرەزيدەنتتىڭ ەڭ ماڭىزدى كومەكشىسى – مەملەكەتتىك حاتشى مىندەتىن دە بىرنەشە جىل ءساتتى اتقارا ءبىلدى. بۇل قىزمەتتە دە ول ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى قولداۋ, ۇلتتىق مۇددەلەردى الدىڭعى قاتارعا شىعارۋ ماسەلەلەرىنە قاتتى كوڭىل ءبولدى. ودان ءارى ابەكەڭ پارلامەنت سەناتىندا بايسالدى, بىلىكتى, ەلدىڭ قامى ءۇشىن بارىنشا پايدالى ۇسىنىستار جاسايتىن سەناتور قىزمەتىن اتقاردى.
ءابىش كەكىلباەۆتىڭ ەڭبەگى ەلباسى تاراپىنان جوعارى باعالاندى. ول «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ» وردەنىن ەڭ ءبىرىنشى بولىپ العان ادام. سونداي-اق ول ەلىمىزدىڭ ەڭ جوعارعى وردەنى «وتاندى» دا ەڭ العاشقىلاردىڭ قاتارىندا كەۋدەسىنە تاققان.
ال 1995 جىلى پرەزيدەنت ءوزىنىڭ جارلىعىمەن قايتالانباس قايراتكەرگە «بەيبىتشىلىك جانە كەلىسىم» سىيلىعىن دا تاپسىرعان ەدى. 2009 جىلى وعان «قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى» ەڭ جوعارعى اتاعى بەرىلدى. وسىنىڭ ءبارى تۇعىرى بيىك تۇلعانىڭ ەرەن ەڭبەگىنە بەرىلگەن ءادىل باعا, بارىنشا لايىقتى قۇرمەت بولاتىن.
ول مەملەكەتتىك قىزمەتتە جۇرگەندە دە ەل ءۇشىن ەلەگىزىپ جارعاق قۇلاعى جاستىققا تيمەي ەڭبەك ەتتى. اۋىلدا تۋىپ, اۋىلدا كىندىگى كەسىلگەن قارا دومالاق بالا بولعاندىقتان ونى اۋىلدىڭ ءومىرى, شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋى, ادامداردىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگى دە ويلانتپاي قويعان جوق. بىردە ەلىمىزدىڭ پرەمەر-ءمينيسترى كەزەكتى جيىندا «مينيسترلەردى شەتەلگە وقۋعا, تاجىريبە الماسۋعا جىبەرۋ قاجەتتىگى جايلى» ماسەلە كوتەرەدى. سوندا ءابىش اعامىز ەش ىركىلمەستەن «مينيسترلەردى «مەرسەدەس» مىنگىزىپ شەتەلگە جىبەرگەنشە, ەسەك مىنگىزىپ اۋىلعا جىبەرۋ كەرەك. قازاق ءتىلىن ۇيرەنسىن. اۋىلداعى قازاقتىڭ كۇنكورىسىن كورسىن» دەۋى ءسوزىمىزدىڭ جارقىن دالەلى.
ايتا كەتۋ كەرەك, ءابىش اعا تەك قانا كلاسسيك جازۋشى, ادەبيەت زاڭعارى, مارجان ءسوز شەبەرى ەمەس, عازيز دوس, قادىرمەندى جار, اسقار تاۋ اكە. مىنا بەس كۇندىك جالعان دۇنيەدە ەكەۋمىز دوس, اعا-ءىنى بولىپ, سىيلاستىعىمىز جاراسىپ بىرگە جۇردىك. سوندا ونىڭ بولمىسىنان زەردەلەگەنىم ءار سوزگە, ويعا, پاراساتتىلىقپەن پايىمداپ, جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراپ, ءار نارسەگە وتە تەرەڭ تۇسىنىستىكپەن كەلەتىن. وسىنداي كوركەمدىك, كەمەڭگەرلىك, ويشىلدىق ابىز اعانىڭ بويىنان تابىلاتىن.
تەرەڭىمىزگە بويلاپ تالىمدەگەن دانالىق قىرلارىنا ءتانتى بولعان مەن مۇنداي اۋليەلىك قاسيەت كىمنەن دارىدى ەكەن دەپ تاڭعالاتىنمىن. بالكىم, 360 اۋليەلى كيەلى مەكەن ماڭعىستاۋدا ەلەۋسىز عانا جارىق دۇنيە ەسىگىن اشقان وعان قاسيەتتى توپىراق اسەر ەتتى مە ەكەن دەپ تە توپشىلايتىنمىن. سويتسەم, اتام قازاق «قانىنا تارتپاي ۇل تۋماس» دەمەكشى, ابەكەڭنىڭ ارعى تەگى دە وسال ەمەس, تەگەۋرىندى تەكتى ۇرپاق ەكەن. اتا جۇرتى – وراق ءتىلدى, اۋزىمەن قۇس تىستەگەن شەشەن قوجانازار باي ەدى. ال بالانىڭ جاقسىسى ناعاشىدان دەپ اسپەتتەيتىن قازاق ىرىمىنا جۇگىنسەك, ارعى ناعاشى جۇرتى – قالماق حانى ايۋكەنىڭ وڭ تىزەسىن باسقان ءپىرى, ايگىلى قارا بوقان لاما ەكەن. ەندەشە, تەگى مىقتى جاراتىلىسىنان پاراساتتى انانىڭ ۋىزىنا جارىپ, سۇيەگى اسىل اكەنىڭ كۇشىنەن ءنار العان ءابىش اعامىز قايدان وسال بولسىن. الاشتان اسىپ, ارىستان تۋعان اقىلمان ۇل دەپ ءابىشتى ايتساق كەرەك-ءتى.
ءابىش اعامەن قاتار جۇرگەن كەزدە ونىڭ بويىنان ماقتانۋ, كورەالماۋشىلىق, كۇندەۋ, عايبات اڭگىمە ايتۋ ءتارىزدى تاعى باسقا پەندەشىلىكتەردى كورە المادىق. ابەكەڭنىڭ كەيبىر زامانداستارى ونىڭ زامانعا, ومىرگە بەيىمدەلمەگەنىن ايتىپ جاتادى. مەن مۇنداي تۇجىرىمدارمەن كەلىسە المايمىن. مەنىڭ پايىمداۋىمشا ول نارىقتىڭ وتپەلى كەزەڭىنە ءتان قارپىپ قالۋ, جۇلقىپ الۋ, سۇعاناقتىق سياقتى كەلەڭسىزدىكتەردەن بويىن اۋلاق ۇستاپ, قاي قوعامدا دا ازبايتىن, توزبايتىن ادالدىق, پاراساتتىلىق, سابىرلىلىق ءتارىزدى كاتەگوريالارمەن ءومىر ءسۇردى. سوندىقتان دا ول زاماننىڭ الاساپىران كەزىندە دە, نارىقتىق كەزەڭنىڭ تۇسىنىكسىز جاعدايلارىندا دا ۇلى ادام قالپىندا قالدى.
مەن ءابىش اعانىڭ شىعارماشىلىعىن شارتتى تۇردە ەكى توپقا بولەمىن. ءبىرى ونىڭ باسپا بەتىن كورگەن شىعارمالارىنىڭ جيناعى, تاريحي روماندارى, پوۆەستەرى مەن اڭگىمەلەرى, الۋان ءتۇرلى جيىنداردا جاساعان باياندامالارى مەن ماقالالارى. ولار حالىقپەن بىرگە جاسايدى, ەشۋاقىتتا جوعالمايدى.
ال ەكىنشىسى تويدا, جيىنداردا ايتقان پىكىرلەرى, نەبىر شۋاقتى, ادەمى تىلەكتەرى زامانداستارىمىزدىڭ اۋديو-بەينەجازبالارىندا ساقتالعان دەپ ويلايمىز. ەكىنشى ءبىر باعىت كوپتەگەن جازۋشى زامانداستارىنىڭ كىتاپتارىنا جازعان العىسوزدەرى. وندا دا ءداۋىر لەبى, ازاماتتىڭ تىندىرعان يگىلىكتى ىستەرى سەزىلىپ-اق تۇرادى.
ءابىش اعانىڭ قاعاز بەتىن كورمەگەن ءازىل اڭگىمەلەرى دە جەتەرلىك. مىسال كەلتىرەيىن. بىردە تۇسكى شايعا ۇيىنە كەلگەن ابەكەڭ اناسىنىڭ اقىن فاريزا وڭعارسىنوۆامەن اڭگىمەلەسىپ وتىرعانىن بايقايدى. بىراق ولار ءابىشتىڭ ۇيگە كىرگەنىن سەزبەيدى. سىرت كيىمىن ىلگىشكە ءىلىپ جاتقان ابەكەڭ ولاردىڭ مىناداي اڭگىمەلەرىن قۇلاعى شالادى: «وسى ايەلدەرگە جۇمىس جاساپ نە كەرەك. كۇيەۋىن, قوناعىن كۇتىپ, بالا-شاعاسىن باعىپ ۇيدە وتىرماي ما. ولاردا شاينام اقىل جوق». وسى ساتتە بولمەگە كىرگەن ابەكەڭ: «جاراتۋشى يەمىز ادامزاتقا كوپ اقىل بەرمەگەن. ونىڭ ىشىندە ايەلدەردىڭ دە ۇلەسى از بولسا كەرەك. سول از عانا اقىلدىڭ ءوزىن باسقا ايەلدەرگە بۇيىرتپاي, ەكەۋىڭ ءبولىپ الا قويىپسىڭدار. سوندىقتان ول بايقۇستاردا اقىل قايدان بولسىن!», – دەپ ءبىر ك ۇلىپ الىپتى.
ابەكەڭنىڭ ماڭعىستاۋلىق جەرلەستەرى ء«ابىش كەكىلباەۆ» دەگەن جۋرنال شىعارا باستادى. وسى جۋرنالعا ابەكەڭنىڭ كوزىن كورگەن, قاتار جۇرگەن, ديدارلاس بولعان زامانداستارىنىڭ ابەكەڭ تۋرالى ەستەلىكتەرىن جوسپارلى تۇردە جاريالاپ تۇرسا. جەر بەتىندەگى ءومىردىڭ شەكتەۋلى ەكەنىن ءبارىمىز دە بىلەمىز. سوندىقتان ەستەلىكتەر ءىز-ءتۇزسىز جوعالماۋ ءۇشىن وعان وسى باستان قام جاساعان ءجون دەپ ەسەپتەيمىن. ەلۋ جاسقا تولماي جاتىپ-اق, الەمدەگى ەكى ءجۇز ۇلى جازۋشىمەن يىق تىرەسىپ, ولاردىڭ قاتارىنان ويىپ تۇرىپ ورىن الىپ, دوڭگەلەنگەن دۇنيەنى ءدۇر سىلكىنتكەن جوق پا؟ بۇل قايمانا قازاق ءۇشىن ادەبيەت مايدانىنداعى ۇلى جەڭىس ەمەي نەمەنە. ودان قالدى ەۋروپانىڭ تورىندەگى گەرمانيانىڭ ورتالىق ءباسپاسوزى: «بىزدە عاجايىپ جازۋشىلار, كەرەمەت فيلوسوفتار, سۇڭعىلا ەكونوميستەر بار, بىراق كەكىلباەۆ جوق قوي» دەپ تاڭداي قاققانى دا جەر-جاھاندى تاڭداندىرعانى ەمەس پە ەدى. ونىڭ ارتىندا قالعان قۇندى دۇنيەلەرىنەن سۋسىنداعان ۇرپاق, ابىشتەي ابىزدىڭ ەسىمىن عاسىردان-عاسىرعا دەيىن جالعاستىرا تۇسەتىنى ءسوزسىز.
دۇنيە دەگەن جارمەڭكە,
كەلدىڭ ەكەن كورىپ كەت.
دۇنيە دەگەن جارمەڭكە,
الدىڭ ەكەن بەرىپ كەت, – دەپ ءابىش اعا ءوزى جىرلاعانداي, مىناۋ جارمەڭكە دۇنيەدە العانىنان بەرگەنى, ايتقانىنان جاساعانى كوپ بولدى. ەندى التىن قۇرساق انالارىمىز ابىشتەي ۇل تۋسا يگى.
ومىرزاق وزعانباەۆ,
«ارداگەرلەر ۇيىمى» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق بىرلەستىگى ورتالىق كەڭەسى توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
