وتەگەن باتىر ەسىمى قازاق تاريحىنداعى قيلى كەزەڭدەرمەن بىرگە ايتىلادى. تاريحتا ايگىلى تولە بيدەن باتا الىپ, اتاقتى ابىلاي حاننىڭ باتىرلارىنىڭ ءبىرى بولعانى تۋرالى دەرەك بار. باتىر ەسكەرتكىشىنە گۇل شوقتارىن قويۋ راسىمىنەن كەيىن وتەگەن باتىر اتىنداعى اۋداندىق مادەنيەت ۇيىندە تۇلعا تاعىلىمىنا ارنالعان جيىن ۇيىمداستىرىلدى. جيىنعا كەلگەن كوپشىلىك وتەگەن باتىردىڭ ابىلاي حاننان العان شۇبار تەگەنەسىن تاماشالادى. بۇگىندە بۇل تەگەنە باتىردىڭ سەگىزىنشى ۇرپاعى باقىتجان بەكباتىروۆتىڭ قولىندا ساقتاۋلى ەكەن. باتىر تاعىلىمىنا ارنالعان جيىندا بەلگىلى جازۋشى مارال ىسقاقباي ءسوز الىپ, وتەگەن باتىر ومىرىنەن سىر تولعادى. 1699 جىلى شۋ وزەنىنىڭ بويىنداعى يزەندى دەگەن جەردە دۇنيە ەسىگىن اشقان وتەگەننىڭ جاستايىنان عىلىم-بىلىمگە قۇمارتىپ, بۇحارا, سامارقان, شام, باعدات سياقتى اتاقتى رۋحانيات وردالارىندا بولعانى تۋرالى دا كەڭىنەن اڭگىمەلەندى. سونىمەن قاتار تۇركىستان, تاشكەنت ماڭىنداعى جانە اڭىراقاي دالاسىنداعى قيان-كەسكى شايقاستاردا دا ەرلىك كورسەتكەنى ايتىلدى. بۇدان كەيىن قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن دارىگەرى, بەلگىلى مەتسەنات ءمۇسىلىم دايىربەكوۆ, الماتى وبلىسى, ىلە اۋدانى اكىمىنىڭ ورىنباسارى الماسبەك ساتىباەۆ, ىلە اۋداندىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى امزە الدىبەك ۇلى جانە تاراز قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى كەنجەبەك ولجاباي ءسوز الىپ, ەرلىگى ەلگە اڭىز بوپ جەتكەن وتەگەن باتىردىڭ ەسىمى ۇلتىمىز ءۇشىن ءاردايىم قاستەرلى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ءوز كەزەگىندە وتەگەن باتىر جانە ونىڭ ۇرپاقتارى تۋرالى جارىق كورگەن كىتاپتىڭ تۇساۋى كەسىلدى. جيىن بارىسىندا قوردايلىق ونەرپاز قارلىعاش قوجاعازينا جانە الماتى وبلىسى, ىلە اۋدانىنىڭ اجەلەر ءانسامبلى اسەم اننەن شاشۋ شاشتى.
مەرەكەلىك شارا بۇدان ءارى وتەگەن باتىر اۋىلىندا جالعاسىن تاپتى. كوپشىلىك باتىر كەسەنەسىنە ارنايى بارىپ, بابالار رۋحىنا قۇران باعىشتادى. اۋىل مەشىتى ماڭىنداعى الاڭقايدا كۇرەس ۇيىمداستىرىلىپ, ەلىمىزدىڭ ءاربىر وڭىرىنەن كەلگەن 28 بالۋان ءوزارا باق سىناستى. ناتيجەسىندە, باس جۇلدەنى دزيۋدودان قازاقستان قۇراماسىنىڭ مۇشەسى, جامبىلدىق داۋلەتحان جاقىپ جەڭىپ الىپ, «لادا گرانتا» تەمىر تۇلپارىن يەلەندى. بۇدان كەيىن 33 شاقىرىمدىق الامان بايگەدە الماتى وبلىسى, قاراساي اۋدانىنان ءالنۇر نازارباەۆتىڭ «ۇشقوڭىر» جۇيرىگى توپ جارىپ, «تويوتا حايليۋكس» تەمىر تۇلپارىن جەڭىپ الدى. جالپى, ات بايگەسىندە ورىن العان بارلىق جۇلدەگەرگە دە كولىك بەرىلدى. قورداي اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى, وتەگەن باتىر اۋىلىنىڭ قارياسى تۇرعان جاسىباەۆ تويعا قاتىسقان بارشا ازاماتتارعا اق باتاسىن بەردى.
وتەگەن باتىر جاسىنان ەرلىگىمەن كوزگە ءتۇسىپ, ەل قورعاۋدا ەرەكشە ەرجۇرەكتىلىگىن تانىتقان تۇلعا. باتىر ەسىمى ۇرپاققا ۇلاعات رەتىندە ءسۇيىنباي, سارباس, مايكوت, جامبىل سياقتى الىپتاردىڭ ولەڭ-جىرلارىنا ارقاۋ بولعان. تاريحي دەرەكتەر بويىنشا باتىر 74 جاسىندا ىلە بويىندا ومىردەن وتكەن ەكەن. كەيىننەن باتىردىڭ ۇرپاقتارى قاپشاعاي سۋ قويماسىنىڭ سالىنۋىنا بايلانىستى سۇيەگىن 1973 جىلى قورداي جەرىنە اكەلىپ, جەر قوينىنا بەرگەن. ال 1999 جىلى باتىردىڭ ءۇش عاسىرلىق تويى رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە اتالىپ ءوتىپ, باسىنا كەسەنە تۇرعىزىلعان. اۋدان ورتالىعى قورداي اۋىلىنا ەسكەرتكىشى ورناتىلعان. بۇدان بولەك, الماتى قالاسىنىڭ ءبىر كوشەسىنە جانە ىلە اۋدانىنىڭ ورتالىعىنا دا وتەگەن باتىر ەسىمى بەرىلگەن.
جامبىل وبلىسى
