راسىندا, قۇدايعا سانسىز شۇكىر, باسىمىزدا توقشىلىق داۋرەن. نەنى قالايسىڭ, نە كيەم, نە جەيىن دەمەيسىڭ, تاڭداۋعا قاراي ءتۇر-تۇرىمەن جانعا كەرەكتىنىڭ ءبارى بار. بىراق ءومىردى كەزدەمەمەن ولشەپ, ادامدى توپشىلاي المايمىز. دەسەك تە, وسىنشا قاپتاعان دۇنيەنىڭ ورتاسىندا ادامداردىڭ قاباقتارى قاتۋلى, جۇزدەرى جابىرقاۋلى. سوندا جۇرەكتەرى نەنى اڭسايدى, نەنى قورەك ەتۋدە, جىرتىعىن نەمەن جاماپ ءجۇر؟ جالپى, بارشىلىق ادامزاتقا نە بەرۋدە, بىلەمىز بە؟
ورىسىمىزدە ەركىن ورىستەگەنىمىزگە وتىز جىل ءوتتى, نەندەي جەتىستىكتەرىمىز بار؟ اللاعا شۇكىر, جەتكەن جەرىمىزدەن تاپقان تابىستارىمىز البەتتە بارشىلىق. الايدا, كوزگە شوقتاي باسىلاتىن ءبىر عانا جايت – حالىقتىڭ رۋحاني دەڭگەيى. ءبىر ادامعا باقانداي وتىز جىل – كەشەگى كۇنىن بۇگىنىمەن بارىنشا سالىستىرىپ, ارا-جىگىن انىقتايتىن ۋاقىت. ءوز-ءوزىن قاي جاعىنان بولسىن دامىتىپ, وتىزعا كەلگەن ۇرپاعىنا ءوزىن دالەلدەيتىن اجەپتاۋىر مەرزىم.
قازىر كىمدى بولسىن, نەنى بولسىن, ىزدەگەن دۇنيەڭدى الەۋمەتتىك جەلىدەن تاباسىڭ. تەك, ونىڭ پايداسىنان زيانى كوبىرەك. ءبىر قىزىعى, جەلىگە بايلانعان جىلقىلارداي, قولدارى ءسال قالت ەتسە, كەز كەلگەن وتباسى تايلى-تۇياعىمەن ۇيالى تەلەفونعا شۇقشيىپ, التىن ۋاقىتتارىن سارپ ەتەدى. ءتىپتى ءبىرىن ءبىرى اڭدىعان مىسىق پەن تىشقاننىڭ الاڭىنداي. تۋىس-تۋعان, كورشى-قولاڭ, جەكجات-جۇراعات, ابىسىن-اجىن, قايىن-بالدىز, تانىس-ءبىلىس, سىنىپتاس-توپتاس, قۇربى-قۇرداس, باسشى-قوسشى, ءانشى-كۇيشى, ءبيشى-جىرشى, سىنشى-ءمىنشى, تاعىسىن تاعىلاردىڭ جيىرما ءتورت ساعاتتىق عۇمىرى زەرتتەلەتىن جەر. وزىنشە ساراپتاما بەرەتىن جاپپاي تالداۋ ورتالىعى. ەڭ سوراقىسى, جىرقىل مەن تىرقىلدىڭ, عايبات پەن كۇنانىڭ وتانى. ال ونداعى پىكىرلەر اق يت پەن كوك ءيتتىڭ مايدانى. تىپتەن قىنجىلتاتىنى, ومىرلىك باقىتىن وتباسىنان ەمەس, عالامتوردان ىزدەيدى. وتباسىدا ءبىر بىرىمەن شۇيىركەلەسىپ سويلەسۋ, قۇپيا سىرلاسۋ, اڭگىمە, سۇحباتتاسۋ جوقتىڭ قاسى بولدى. مۇحاممەد (س.ع.س) پايعامبارىمىزدىڭ جولىن جولداعان كەزىندەگى اتا-بابالارىمىز ءوز اۋلەتىنە اسا ءمان بەرىپ, جىر ايتىسىپ, كەلەشەكتى بولجاپ, وتكەنىن بۇتىندەۋ ءۇشىن, ءبىر-ءبىرىنىڭ ءجۇزىن كورۋگە, قاباعىن تانۋعا دوڭگەلەنە مالداس قۇرۋشى ەدى. ال بۇگىنگى بىزدەر جەكە-جەكە, ءوز بەتتەرى, دارا وي, قۇپيادا. سول قۇپيا قاپيادا قالدىرۋدا. مىنە, حالىقتىڭ ءوز بەتىمەن وربىگەن جەتىستىك دەڭگەيى. سوندا وتىز جىلدا وڭالماساق, ەلۋ جىلدا قالاي جاڭارامىز؟
كوپ تۇكىرسە كول دەمەكشى, ەلىمىزدەگى مەشىت يمامدارى مەن يماندى ازاماتتار ءبىر جەڭنەن قول, ءبىر جاعادان باس شىعارۋدا. جاعدايسىزعا سايا جاساپ, كوپ بالاعا باسپانا تۇرعىزىپ, ءال-اۋقاتىنا كومەك, كيەر كيىمى مەن ىشەر اسىنا دەيىن تاسىپ بەرىپ جاتىر. قالاي ويلايسىزدار, وسى توقشىلىق ادامداردى جالقاۋلاندىرعان جوق پا؟ ەڭ بولماسا, وزىنە ءومىر بەرگەن اللا تاعالاعا سول ءومىرىن سەنىپ تاپسىرىپ, كۇنىنە بەس رەت ءيىلىپ ناماز وقۋدى, شۇكىرشىلىك ەتۋدى الدەقانداي زور بەينەت كورەتىن ءتارىزدى. حالىقتىڭ ساناسى رۋحاني جاڭعىرۋدى نەلىكتەن قابىلداماي كەلەدى؟
قازاقتىڭ ۇلى تولە ءبيى ءۇش اقىلدى وسيەت ەتتى. سونىڭ ءبىرى – تاپقان دۇنيەڭمەن ماقتانباۋ. بۇل ءوز داۋىرىندەگى ءبىر باتىردىڭ التىن پىشاعىن جۇرتقا ماقتانا كورسەتكەندە ايتقانى. دەسەك تە, بۇگىندە ءبارىنىڭ قولى مايلى ەمەس. ارينە, باي قۋاتتى بولۋ نەمەسە جۇرتتان وزۋ شارت ەمەس. بىراق ارامىزدا بۇگىنگە دەيىن مىنا زاماناۋي وركەنيەتتى كورمەگەن جاندار بارشىلىق. قىمبات كويلەك دەمەيىن, پۇل شۇبەرەكتىڭ ءتۇسىن كورمەي, ونىڭ ءيىسىن سەزبەي-اق تازا اۋا مەن جازيرا دالانىڭ الاقانىندا قاننەن-قاپەرسىز ءتۇتىنىن تۇتەتىپ وتىرعان وتباسىلار بار. ال ولاردىڭ رۋحاني تازالىقتاعى كەلەلى ءوسىمتال ۇرپاعىنىڭ كوكەيىندە نە بار, كىم بىلەدى؟
قازىر ءان-سانىمەن دۇنيە تابۋشىلاردىڭ قاي-قايسىسى بولماسىن, مىنگەن كولىگىن, سىيعا العان گ ۇلىن, ساتىپ العان شۇبەرەگىن ەل الدىنا شىعارىپ: «مەنىڭ تاپقان دۇنيەم, جەتكەن شىڭىم وسى» دەپ, الەۋمەتتىك جەلىنى ۇرشىقشا ءيىرىپ وتىر. بىرەۋدىڭ جيعان دۇنيەسىنە جاماندىق تىلەۋدەن ساقتاسىن. الايدا, بۇل ىستەرىن كىمدەر كورۋدە, ول باسقالارعا ۇلگى مە, الدە كۇلكى مە؟ ول بىرەۋگە قۋانىش پا, الدە قايعى ما؟ بۇدان كىمنىڭ كوڭىلى تاسىدى, كىمنىڭ جۇرەگى جاسىدى؟ وسى جاعىن نەگە ويلامايدى؟ مۇندايدى تۇرمىسى تومەن وتباسىلار دا ىستەگىسى كەلەدى. ولارعا اللا بەرمەدى, مۇمكىن سىناعى بولار, مۇمكىندىگى جوق شىعار. بىلە بىلسەڭىزدەر, بۇدان جۇرەكتەرگە پاستىك ۇيالاۋدا, قىزعانىش پەن كورەالماۋشىلىق تۋىنداپ, تاعدىرلار تولقۋدا. «مەنىڭ دە ءان ايتقىم كەلەدى», «مەنىڭ دە قىزىم قىمبات كويلەك كيسە ەكەن» نەمەسە «مەنىڭ دە ۇلىم كولىكتى بولسىن» دەگەن ويلار شارىقتاپ, شاڭىراقتاردا ويران سالۋدا. ياعني ايەلى كۇيەۋىنىڭ, كۇيەۋى بولسا ايەلىنىڭ كەمىستىكتەرىن ءبىرىنىڭ بەتىنە ءبىرى باسىپ, اللا الدىندا قۇنسىز قالىپ كەتەتىن قادىرسىز دۇنيەگە ەلىكتەۋدەن ءوز بەرەكەتتەرىن وزدەرى الىپ, وتباسىنىڭ شىرقىن بۇزىپ, جاماندىققا بەت الۋدا. مۇمكىن كىنارات ءار ادامنىڭ وزىندە شىعار. دەگەنمەن, تاياقتىڭ ەكى ۇشى بار ەمەس پە, وسىنداي جاعدايلارعا سەبەپكەر بولۋ نەگىزىندە كىمگە جاقسى؟ بالەن مىڭعا شاشىن تاراتىپ, بەت ءجۇزىن اسەمدەتۋ ماڭگىلىكتىڭ سۇلۋلىعىنا جاتپايدى. كەزىندە ايناعا قاراپ, ءوزىنىڭ ءسان-سالتاناتىنا ماساتتانىپ, ماقتانىپ وتىرعان ايگىلى حارۋن راشيدكە پەردەنىڭ ارتىنا جاسىرىنعان قىزمەتشىسى ء«سىزدىڭ وسى سۇلۋلىعىڭىز ماڭگىلىككە ساقتالسا عوي» دەگەنى بار. ەندەشە, ەشبىر جاننىڭ كوڭىلىنە كولەڭكە بولماعان ءجون. بۇعان ءدىن شاريعاتى نەمەسە ۇلكەن دانالىق قاجەت ەمەس. جۇرەكتەگى ۋىستاي يمان, قۇداي بەرگەن ءسال سانا بولسا جەتكىلىكتى. وسى تۇرعىداعى پاش ەتىلگەن ماقتان ىستەر قۇداي دۇنيە بەرگەنىمەن, اقىلدان كەمدەۋ ەتكەندى كورسەتەدى. سونشا جەڭىل جولمەن كەلگەن دۇنيە سونشا جەڭىلدىكپەن تاراپ, نە تۇقىمىنا, نە وزىنە پايدا بەرمەيتىنى تاريحتان ايقىن. دۇنيەسىن ماقتان ەتۋ, ونىمەن ەلدىڭ الدىندا دارالانۋ – مەيىرسىزدىك, قادىرسىزدىك, مادەنيەتسىزدىك. شاريعات شارتىندا بۇعان تىيىم بار. مۇحاممەد (س.ع.س) پايعامبارىمىز قىزىل سارى كيىم كيۋدى جانە تاكاپپارلىقپەن ەلدەن وقشاۋلانىپ, ءوزىن كوپشىلىكتەن ارتىق ساناۋدى شايتان ىستەرى ەكەندىگىن مەڭزەگەن. حالقىمىزدىڭ «جامان جەگەنىن ايتادى» دەگەندەي, يمام عازالي (ر.ع) «ادام ىشكەن-جەگەنىمەن ماقتانسا, ول ادامنىڭ قۇنى سول تاعامنان شىعاتىن نارسەگە تەڭ» دەگەنى بار. مۇمكىن وسىنداي ەلىكتەۋ, ادامي قاسيەتتىڭ جوعالۋى, شىنايى جۇرەكتەردىڭ قارايۋى, تۇككە دارىماي قادىرسىز بولۋى, باسىنا قايعى-قاسىرەت الىپ كەلۋى, قۇنسىز دۇنيەنىڭ شارىقتاپ كەتۋى قيامەت بەلگىلەرىنەن بولار. دەسەك تە, ماقتانۋ جامان قىلىق. ويتكەنى قازىرگى زاماندا ادامدى ەلدىڭ الدىنا شىعاراتىن ءبىر اۋىز ءان مەن ءبىر بەتتەگى ءسان بولىپ قالدى. سەبەبى تۇقىمنان تۇقىمعا ەمەس, كوشە كەزگەن ادامنىڭ تاققا شىعۋى, ەلدىڭ كوزى ءۇشىن جىميا سۋرەتكە ءتۇسۋ, باي بايعا, سۋ سايعا دەگەندەي, تابيعاتتىڭ بۇزىلىپ, كورىنگەن جەردەن سۋ شىعىپ, كورىنگەن جەردى نۋ باسىپ, كەشەگى جاياۋ ادامنىڭ بۇگىندە سالەم بەرمەي قالۋى قيامەت بەلگىلەرىنەن دەپ تۇسىندىرىلەدى.
ءدىنتانۋشى رەتىندە مەكتەپتەرگە ءجيى بارىپ, ۇجىم قىزمەتكەرلەرى, وقۋشىلارمەن كەزدەسىپ تۇرامىن. ءبىر كەزدەسۋدە «بۇل مەكتەپتىڭ ىشىندە ءبىر اۋليە بار» دەگەنىمدە, بارشاسى ونىڭ كىم ەكەندىگىنە ويلانىپ, اركىم ءوزىن توپشىلاپ, اقىرىندا تاپپادى. ول دارا قاسيەتتى ادام – ونى ەشكىم ەلەمەيدى, ەڭبەگىن باعالامايدى, وعان باسشىلار ۇرسىپ, وقۋشىلار مەنسىنبەي قارايدى. كيىمى قاراپايىم, ءجۇزى يگى, قاباعىندا كىربىڭ, جۇمىسى ادال ابزال جان. ونىڭ الەۋمەتتىك جەلىسى جوق, بالالارىندا باستىرمالى ەڭ ارزان ۇيالى تەلەفون. ول وسى مەكتەپتە ەڭبەك ەتەتىن انالار...
نۇرلان قاجى بايجىگىت ۇلى,
ءدىنتانۋشى, يمام
الماتى
