03 قازان، 2019

نەمقۇرايلى بولماساق كەرەك-تى

76 رەتكورسەتىلدى

حىح عاسىردا سولتۇستىك امەريكا قۇر­؛لى­؛عىن ات تۇياعىنىڭ دۇبىرىنە بولەگەن مالشىلار وتكەن. بىزگە ۆەستەرن فيلمدەرى ارقىلى جاقسى تانىس «؛كوۆبويلار»؛. ولار رانچو يەلەرىنىڭ مالىن باعاتىن، تابىن-تابىن سيىردى الىستاعى جايىلىمدار­؛دان تەمىر جول ستانسالارىنا ايداپ اپارا­؛تىن. ولاردىڭ داۋرەنى كادىمگىدەي باتىس مادەنيەتىندە كوۆبوي اندەرى، پوەزيا­؛سى، باللادالارى مەن اڭىزدارىن قا­؛لىپ­؛تاس­؛تىر­؛عانى بار.

ال سول كاسىپ يەلەرىنىڭ باسەكەدەن تىس قالۋىنا نە سەبەپ بولعانىن بىلەسىز بە؟ كادىمگى تىكەندى سىم تەمىر. ەگىنشىلىكپەن اينالىساتىن شارۋالار ءوز جەرلەرىن وسى تىكەندى سىمدارمەن قورشاي باستادى دا، كوۆبويلاردىڭ كاسىبى اقىرى قۇرىپ تىندى. ولاردى ىعىستىرعان تەمىر جول دا، ونەركاسىپتىڭ دامۋى دا، قارۋ-جاراقتىڭ جەتىلگەنى دە ەمەس ەدى. كادىمگى تىكەندى سىم تۇتاس قۇرلىقتىڭ شارۋاشىلىق جۇيەسىن وزگەرتىپ، «؛جابايى باتىستىڭ»؛ جويىلۋىنا سەبەپ بولعانى بار.

بالكىم، كوۆبوي مەن تىكەندى سىمنىڭ بىزگە نە قاتىسى بار دەيتىن شىعارسىز؟ ونداي ساۋالدىڭ دا اقىلعا قونىمدى ەكەنىن مويىندايمىز. ءبىز تەك حالىقتىڭ تۇرمىسى مەن شارۋاشىلىعىن، بالكىم بولمىسىن وزگەرتىپ جىبەرۋگە كەيدە كوزگە ىلمەيتىن ۇساق-تۇيەك اسەر ەتۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتقىمىز كەلگەن-دى. ويتكەنى ءبىز وزگەرىپ بارا جاتقان ءتارىزدىمىز. تىم نەمقۇرايلى بولىپ كەتىپپىز. ءيا، قوعامدا اشۋلى، ىشكى بۇلقىنىسى جوعارى توپتار كەزدەسىپ جاتادى. ءبىراق ءبارىبىر نەمقۇرايلىمىز. اسىرەسە ايەل قۇقى مەن بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە كەلگەندە قاپى كەتەتىن تۇستارىمىز كوپ.

قازىر قازاقستاندىقتار ءۇشىن قىلمىسپەن، ايەلدەرگە زورلىق-زومبىلىق جاساۋشىلارمەن كۇرەسۋ وزەكتى. بيىل تىم كوبەيىپ كەتكەن ميتينگتەردىڭ باسىم بولىگىندە جينالعان توپ وسى ماسەلەگە نازار اۋدارمادى. ميتينگكە شىعاتىنداردىڭ زورلىقشىلاردى جازالاۋدى تالاپ ەتكەنىن كورمەدىك. تەك فەمينيستەر مەن قۇقىق قورعاۋشىلاردىڭ ءۇنى عانا ارا-تۇرا ەستىلىپ جاتادى. دەمەك، «؛ميتينگ رومانتيكاسىمەن»؛ جۇرگەندەر، ءتىپتى تۇتاس قوعام ءۇشىن ايەل مەن بالانى، ءجاسوسپىرىم قىزداردى زورلاۋ قاتارداعى كوپ قىلمىستىڭ بىرىندەي كورىنەتىن ءتارىزدى. ودان بولەك تۇرمىستاعى زورلىق-زومبىلىق تاعى بار. رەسمي دەرەكتەرگە سۇيەنسەك ەلىمىزدە جىلىنا 400-دەن استام ايەل ەركەكتەردىڭ قولىنان اجال قۇشادى ەكەن. بۇل تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ كەسىرى. 2010 جىلدان بەرى پوليسيا قىزمەتكەرلەرى وتباسىندا «؛ويناق سالاتىنداردان»؛ ايەلدەردى قورعاۋ ءۇشىن 800 مىڭنان استام ۇيعارىم جازىپتى. 2018 جىلى وتباسىنداعى تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق كولەمى 103،7 پايىزعا جەتىپتى. كوبەيىپ كەتكەن. ءبىراق بيىلعى بەس ايدا وتباسىنداعى زورلىق-زومبىلىققا قاتىستى تىركەلگەن 8 مىڭنان استام ىستەگى «؛كەيىپكەرلەردىڭ»؛ تەك ء2800-ى عانا اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلىپتى. وزگەلەرى «؛ەرلى-زايىپتىنىڭ اراسىنا ەسى كەتكەن تۇسەدى»؛ دەپ زاڭ ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىن وتباسىنداعى ۇرىس-كەرىسكە ارالاستىرۋدان باس تارتسا كەرەك. ءسويتىپ وتباسىنداعى زورلىق-زومبىلىققا توسقاۋىل جاسالماي كەلەدى. ودان بولەك ايەل مەن جاسوسپىرىمدەردى زورلاۋ قىلمىسى دا بار. جۋىردا پاۆلوداردا 15 جاستاعى قىزىن زورلاعان ادام ۇستالدى. ول بۇرىن دا ءوز قىزىن زورلاپ، تۇرمەگە تۇسكەن ەكەن. باس پروكۋراتۋرانىڭ قۇقىقتىق ستاتيستيكا كوميتەتىنىڭ دەرەكتەرىنە قاراعاندا بيىلعى 8 ايدا بالا زورلاۋدىڭ 119 دەرەگى رەسمي تۇردە تىركەلىپتى. ايەل زورلاعاندار سانى تىپتەن كوپ. مىنە، قوعام بولىپ ورە تۇرەگەلەتىن ماسەلەمىز وسى. ال ءبىز ءۇشىن مۇنداي وزەكتى ماسەلەلەر، قوعامداعى كەلەڭسىز قۇبىلىستار قالىپتى دۇنيەدەي كورىنەتىن بولدى. سويتە تۇرا بالانى مەكتەپكە اپارىپ، اكەلۋ ءۇشىن دە جۇمىستان رۇقسات الىپ، جۇگىرىپ جۇرەمىز. ولاردىڭ ءقاۋىپسىز بولعانىن قالايمىز. «؛بوتەن اداممەن سويلەسپە، جولاما»؛ دەيمىز. زورلىقشىلاردان ۇرپاعىمىزدى قورعاماق بولعان امالىمىزدىڭ ءبىر ءتۇرى. ءبىراق تامىر-تانىس پەن تۋعان-تۋىستىڭ ءبىرىنىڭ بالاسى «؛قىز الىپ قاشىپتى»؛ دەسە وندايدى ىشتەي ەرلىك سانايتىنىمىز تاعى بار. ءۋاج رەتىندە ءيمانجۇسىپتىڭ ايگىلى ءانىن نەمەسە قادىر مىرزا ءالىنىڭ ء«؛...بىر جاقسىسى &ndash؛ سۇيگەنىن الىپ قاشقان»؛ دەگەن ولەڭ جولدارىن ايتۋىمىز مۇمكىن. ءبىراق ول زامان مەن بۇل زامان بولەك ەكەنىن، قازاقتىڭ سالتىنا بالاپ جۇرگەن قىز الىپ قاشۋدىڭ تىكەلەي ادام ۇرلاۋ قىلمىسى بولىپ سانالاتىنىن ەسكەرمەيمىز. ءوز تاعدىر-تالايىمىزدا مۇنداي وقيعالار كەزدەسكەن بولسا، ونى اعاتتىق دەپ مويىنداۋىمىز دا سيرەك. ايتەۋىر، ايىپتامايمىز. جىل باسىندا بەس ءبۇلدىرشىن كوز جۇمعاندا ورە تۇرەگەلگەن بەلسەندىلىگىمىز بايقالمايدى. قىسقاسى، تۇرمىستاعى زورلىق-زومبىلىق پەن قىلمىسقا ۇساق-تۇيەك دۇنيەدەي قارايتىن ءتارىزدىمىز. كوۆبويلاردى ىعىستىرعان تىكەندى سىمداي كورىنەتىن وسىناۋ «؛ۇساق-تۇيەك»؛ وقيعالار ءبىزدى وركەنيەت كوشىنەن قالىپ قويۋعا ماجبۇرلەپ، تامسانا ايتاتىن دەموكراتيالىق ءھام ءقاۋىپسىز قوعام قۇرۋ مۇمكىندىگىنەن ايىراتىنىن اڭعارماي ءجۇرمىز-اۋ. ايەل مەن بالامىز كوشەدە ەركىن جۇرە المايتىن ەلگە اينالساق، ءسوز بوستاندىعى مەن بايلىقتان، ساياسات ايتقاننان پايدا بولا قويار ما ەكەن؟!..

سوڭعى جاڭالىقتار

حازىرەتتەر قازىناسى

رۋحانيات • بۇگىن، 07:43

«سپەسحراندا» ساقتالعان...

رۋحانيات • بۇگىن، 07:26

«تاكاپپار ەكەن قۇلجا الما»

قوعام • بۇگىن، 07:23

زاڭ كەرەك!

ەكولوگيا • بۇگىن، 07:20

ەل قۇرمەتى ەرەكشە

100 • بۇگىن، 07:14

يت جۇگىرتىپ، قۇس سالدى

ايماقتار • بۇگىن، 07:12

سەنىم ءھام سەرپىن

رۋحانيات • بۇگىن، 07:09

پاراساتتىلىق – باستى نازاردا

ايماقتار • بۇگىن، 06:30

حات قورجىن (14.11.2019)

ادەبيەت • بۇگىن، 06:28

كۇرىش سۇرىپتارى سۇيىلىپ بارادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 06:24

سيپاتى بولەك كۋالىك

قوعام • بۇگىن، 06:14

التىن ادام افينادا

قازاقستان • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار