قازاقستان • 03 قازان، 2019

تاستاندى بالالار تاعدىرى

42 رەتكورسەتىلدى

ستاتيستيكا دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك، جارىق دۇنيە ەسىگىن اشقان ءار ونىنشى ءسابي 15 جاسقا تولماعان قىزداردىڭ پەرزەنتى. بيىلعى جىلدىڭ العاشقى جارتىجىلدىعىندا 15 پەن 18 جاس ارالىعىنداعى 79 قىز بالا جۇكتى بولعان. بىلتىر جازا باسقانداردىڭ سانى 69 بولعان ەكەن. كۋرورتتى ايماقتاعى سابيلەر ۇيىندەگى بەيكۇنا بالالاردىڭ قاتارىن كوبەيتىپ جاتقاندار دا نەگىزىنەن سولار.

ششۋچە قالاسىنداعى سابيلەر ءۇيىنىڭ تاريحى 1945 جىلدان باستاۋ الادى. زۇلمات سوعىستىڭ سوڭى. ەل ىشىندە جە­تىم-جەسىردىڭ كوپ كەزى. ايتسە دە كونە­كوز قاريالاردىڭ ەسكە الۋىنشا، ال­عاشقى جىلدارى بەس-التى-اق ءسابي بول­عان. كىسىلىكتەن كەندە، ادامگەر­شى­لىك­تەن ادا بولماعان تۇس. قايىرىم كوپ، جان­اشىرلىق مول. قازىر وبلىستاعى جالعىز مەكەمە ەلۋ بالاعا ار­نالعان. 37 ءسابي باعىلىپ، كۇتىلۋدە. مەكەمە قىز­مەت­كەرلەرىنىڭ ايتۋىنا قا­راعاندا، سوڭعى جىلدارى تاستاندى بالا­لاردىڭ سانى ءبىرشاما ازايدى. ال مۇن­داعىلاردىڭ تاعدىر سوقپاعى سان قيلى. بىردەن ايتا كەتەلىك، 37 ءسابيدىڭ التاۋى عانا تۇل­دىر جەتىم، قالعاندارىنىڭ انالارى، كەي­بىرىنىڭ اكەلەرى بار.

تاعدىر جولى قيلى-قيلى. ءبىر الاڭ­دا­تارلىعى، سوڭعى جىلدارى جاس انالار­دىڭ كوبەيىپ كەتۋى. بوي جەتپەگەن بەي­باقتاردىڭ جازا باسىپ، جۇكتى بولىپ قالۋى – سابيلەر ءۇيىن تول­تىرۋ­دىڭ ەڭ باستى سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى ەكەن. تىعىرىققا تىرەلگەندە، الدە تاعدى­رىنا نالىعان اشۋ ۇستىندە ونسىز دا قاراقان باسىن قايدا سىيدىرارىن بىلمەي جۇرگەن جاس بوسانعان، ءالى وتباسىن قۇرىپ ۇلگەرمەگەن جاس انالار ءبىر جاپىراق قاعازدى قوس جانارىنان سورعالاعان كوز جاسىنا شىلاپ، بالادان باس تارتامىن دەگەن وتىنىشتەرىن جازاتىنعا ۇقسايدى. سابيلەر ءۇيىنىڭ قىز­مەتكەرلەرى وبلىستاعى پەرزەنتحانالاردان ءدال وسىنداي وقىس وقيعا جايلى جايسىز حابار تۇسسە، مىندەتتى تۇردە جەتۋگە اسىعادى. بىردەن ونسىز دا تاعدىردان تاياق جەگەن بەيباققا اقىل-كەڭەس ايتىپ، شيرىقتىرماي، ءمان-جاي­دى مايدان قىل سۋىرعانداي ەتىپ، جايلاپ بىلۋگە تىرىسادى.

بۇل جەردە دە جۇرەك جىلۋى كەرەك. رايىنان قايتارۋعا، ءۇمىت وتىن جاعۋعا جاندارىن سالىپ باعادى. اسىرەسە، قارا­كوز قارىنداستار ار-ۇيات جاعىن كوپ ويلاي­دى ەكەن. جازا باسقانىن اكە-شەشە­سى­نە ايتۋعا جاسقانادى. كورشى-قولاڭ، ەت جاقىن اعايىن-تۋىس بار دەگەندەي. تابالاپ، كۇستانالايتىندار دا تابىلماي ما؟! تاعى ءبىر سەبەبى، الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق ماسەلەلەر. ءالى ماماندىق الىپ ۇلگەرمەگەن، باسپاناسى جوق، تابىس تاپپايتىن جاس انا بالاسىن قۇشاقتاپ قايدا بارماق؟ كىمنىڭ قۇشاعىنا سيا­دى؟ ەسى كەتىپ ەسەڭگىرەگەندى ەسىركەپ، ماڭدايىنان سيپايتىن جان تابىلار ما؟..

سابيلەر ۇيىندە ء«ۇمىت» توبى بار ەكەن. ءدال جاڭاعىداي جازا باسقانداردىڭ جاعدايىن ءسال دە بولسا تۇزەپ، قولتىعىنان دەمەۋگە ارنالعان. ءۇمىت وتىن ۇزبەۋگە باعىتتالعان. انالارمەن التى ايعا كەلى­سىمشارت جاسالادى. ءوز قولى ءوز اۋزى­نا جەتكەنشە. بالكىم وسى ۋاقىتتىڭ ىشىن­دە تابىسىن تالعاجاۋ ەتەر جۇمىس تابى­لىپ قالار. ال باسپانا ماسەلەسى جۋىق ارادا شەشىلە قويمايتىن، قيىن ءتۇيىن. ايتسە دە، ءۇمىتسىز شايتان عانا ەمەس پە، ادام بالاسى تىرمىسسا كەرەك. ءوزى ءۇشىن، وزەگىن جارىپ شىققان پەرزەنتى ءۇشىن. ء«ۇمىت» توبىنداعىلارعا اناسىنىڭ كۇندەلىكتى كەلىپ، جانارى جاسقا تولعان شارانانى كورۋىنە، كۇتۋىنە، ايالاۋىنا، ايمالاۋىنا رۇقسات ەتىلەدى. ماسەلەنىڭ ءوزى دە بالاسىنان بەزىپ كەتپەي، باۋىر باستىرۋعا دەگەن ۇمتىلىستا جاتىر. جاس اناعا دا مەكەمە قىزمەتكەرلەرى قولدا­رى­نان كەلگەنىنشە كومەك كورسەتەدى. وسى توپ بيىل سابيىنەن باس تارتقان وتىزدان استام انانى رايىنان قايتارىپ، بالالارىن باۋىرىنا الۋعا سەبەپشى بولىپتى. بۇل ارينە، مەكەمە قىزمەتكەرلەرىنىڭ ايتىپ اۋىز جەتكىزگىسىز جەڭىسى. جەڭىس بولعاندا قانداي، وتىز ءسابي ءوز وتباسىندا تاربيەلەنىپ، انا ماحابباتىنا بولەنبەك. جاراتقاننان ودان وزگە نە تىلەرسىڭ؟

وسى ارادا ءبىر عانا وقيعا جونىندە ءسوز ساباقتاي كەتەلىك. سابيلەر ءۇيىنىڭ باسشىسى دانا شاحمەتوۆانىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، وقىس وقيعا جايلى كەزەكتى حابار جەتكەن. ون التىعا ەندى تولعان جاس قىز اياق-قولىن باۋىرىنا الىپتى. شەكەسى تورسىقتاي ەكى ءسابي – ەگىز بالا! ال اكەسى؟! اكەسى بەيمالىم. انا عانا بىلسە كەرەك. بىراق ءتىس جارىپ ايتپايدى. جارانىڭ اۋزىن تىرناپ، قازبالاپ سۇراۋ تاعى قيىن. تاسباۋىر تاعدىردىڭ تاياعى مۇنداي قاتتى بولار ما؟ جاستىقتىڭ اسەرىنەن جازا باسقان انانىڭ ءوزى تۇلدىر جەتىم. جەتىمنەن تۋعان جەتىمەكتەردى باعاتىن باسپانا، تابىس تابار جۇمىس جوق. مەكەمە قىزمەتكەرلەرى ومىردەن تۇڭىلگەن، تاعدىرىنا نالىعان انانىڭ ءۇزىلىپ بارا جاتقان ءۇمىتىن جالعاعان. ەگىز بالانى ء«ۇمىت» توبىنا العان. ال جاس انانى وزدەرىنە جۇمىسقا ورنالاستىرىپتى. ارادا ءۇش جارىم جىل وتكەندە قانشا قاتال بولعانىمەن، تاعدىر دا قاشانعى جىلاتا بەرسىن، ەل قاتارىنا قوسىلعان. بۇل ءبىر عانا مىسال. ال مۇنداي وقيعالار تىپتەن ءجيى كەزدەسەدى ەكەن.   

– انالاردى دا كىنالاۋعا بولمايدى، – دەيدى مەكەمە باسشىسى دانا تاسبولاتقىزى، – ەڭ باستى ماسەلە الەۋ­مەتتىك-تۇرمىستىق جاعدايدا عوي. سابي­لەرىن باعىپ-كۇتەتىن جاعدايلارى بولما­عان سوڭ نە ىستەسىن؟ انالار ۇيىندە ءبىر جارىم جاسقا دەيىن عانا كومەك كورسەتىلەدى. ودان سوڭ بالاباقشاعا دا بەرە المايدى. باسپاناسى، تابىسى بولماعان سوڭ شاراسىزدىقتان وسىنداي قادامعا بارادى.    

سابيلەر ءۇيىن پانالاعان تيتتەي جا­زىعى جوق بەيكۇنالاردىڭ ىشىندە دەن­ساۋ­لى­عىندا اقاۋى بار بالالار دا بار ەكەن. اتا-انالارى سول سەبەپتى باس تارت­­قان. مەكەمەدە قازىر وڭالتۋ ماسە­لەسى وڭ جولعا قويىلىپتى. بۇرىن قي­مىل-قوزعالىسىندا كىناراتى بار بالالاردى ارنايى مەكەمەلەرگە اپارىپ وڭالتسا، قازىر قاجەتتى مەديتسينالىق قۇ­رال-جابدىقتاردى وزدەرى ورناتىپ جاتىر. سابيلەردىڭ دەن­ساۋ­لىق­تا­رى قاتتى قاداعالانادى. بالالار ەمحاناسى تاياقتاستام جەردە. وزدەرىندە دە دارى­گەر­لەر، مەدبيكەلەر بار.

انە ءبىر جىلدارى ءوز ۇلتىمىزدىڭ سابيلەرى كوپتەۋ بولاتىن. قازىر سيرەپتى. ايتسە دە بار. بۇل جەردە ءار ۇلتتىڭ ءسابيى ءوز تىلىندە ءتىلى شىعۋىنا ايرىقشا ءمان بەرىلەدى ەكەن. مۇمكىندىگىنشە، سالت-ءداستۇرىن، ادەت-عۇرپىن ساقتاۋعا كوڭىل بولىنگەن.

جاناشىرلار دا بار. قولداۋ-دەمەۋ كور­سە­تىپ تۇرادى. مەكەمە ەشتەڭەگە مۇق­تاج ەمەس. سابيلەردىڭ اس-سۋى، كيىم-كەشەگى جەتكىلىكتى. ال دەمەۋشىلىك، جان جىلۋى مورالدىق تۇرعىدان قاجەت. قوعامدا مەيىرىمدى جانداردىڭ كوپتىگى كوڭىلىڭدى دەمدەيدى ەكەن. قۇددى الگى قامقورلىققا ءوزىڭ بولەنىپ تۇرعانداي. مەكەمە قىزمەتكەرلەرى استانالىق كا­سىپ­كەر پاۆەل كالاشنيكوۆتىڭ كومەگىن جىر قىلىپ ايتادى. مىنە، وسىنداي ازاماتتار بار جەردە قامكوڭىلدى كەپتەگەن كوك مۇزدىڭ دا كوكتەم شۋاعىمەن جىبى­گە­نىن­دەي ەرىپ كەتەتىنىنە كۇمان جوق.

بەيكۇنا بالالاردى باۋىرىنا باسىپ، اسىراپ الۋشىلار دا از ەمەس. وتىنىشتەر ءجيى ءتۇسىپ تۇرادى. بۇرىنعىداي ادەيىلەپ ات سابىلتىپ كەلىپ، ءتۇرىن، ءتۇسىن، جىنىسىن ءبىلۋدىڭ دە قاجەتى جوق. ءبارى مەكە­مە­نىڭ سايتىندا مولدىرەپ تۇر. بىر­دەن كەلىپ الا سالمايدى دا بالا اسىراپ الۋعا نيەت بىلدىرۋشىلەرگە 15 كۇن ۋاقىت بەرىلەدى. وسى ۋاقىت ىشىندە الگى مەيىرىمدى جاندار وزدەرى قالاعان سابيگە باۋىر باسۋلارى كەرەك. ەتتەرى ۇيرەنگەنشە. جۇپار ءيىسى بۇرقىراعان جاس سابيلەردىڭ دەمىمەن ماۋقىن باسقانشا. بالكىم، ەڭ كەرەگى – ماحابباتى ويانعانشا. وسى ۋاقىت ىشىندە بولاشاق اتا-انا ءسابيدىڭ جايىن اڭدا­عان­دا، مەكەمە قىزمەتكەرلەرى ولاردى دا باقىلايدى ەكەن. بالانى قالاي كيىن­دى­رە­دى، قالاي تاماقتاندىرادى، كوزدەرىندە مەيىرىم شۋاعى بار ما؟

– ءبىز كەز كەلگەن اتا-اناعا ەگەر نيەت بىلدىرسە، ءسابيدىڭ بار جايىن جاسىرماي ايتامىز، – دەيدى مەكەمە باسشىسى دانا تاسبولاتقىزى، – دەنساۋلىعىن، قالىپتاسىپ كەلە جاتقان مىنەز-قۇلقىن، ءتىپتى شىققان تەگىن دە.

ءبىر بالانى باعىپ-قاعۋعا شاماسى جەتكەنىمەن، مەيىرىمى جەتپەيتىندەر بولىپ قالا ما دەگەن ساقتىق تا. ولارعا تاعدىردىڭ تاياعى ءبىر رەت وڭدىرماي تيگەنى دە جەتىپ جاتىر ەمەس پە؟!

– 2017 جىلدان باستاپ «بالاجان» جوباسى جۇزەگە اسىرىلا باستادى، – دەيدى پاتروناتتىق مەدبيكە گۇلناز كارپينا، – بۇل توپتا قازىر 17 بالا بار. كۇندىزگى بالاباقشا ەسەبىندە. تۇپكى سەبەبى، الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جاعدايعا بايلانىستى. ۇيلەرىندە بالاعا قارايتىن جان جوق. ال جۇمىس ىستەمەي، قول قۋسىرىپ وتىرۋعا تاعى بولمايدى.

گۇلناز مايدانقىزىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، جاس انالاردىڭ شاقشاداي باسىن شاراداي قىلاتىن قانى شىعىپ تۇرعان ماسەلە، الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جاي. تاياۋدا عانا پەرزەنتحانادا ءسابيىن قولحاتىن جازىپ تاستاپ بارا جاتقان جاس انامەن جۇزدەسكەن. جۇمىس بابىمەن. ءوزى دە، پسيحولوگ تا جىلى-جىلى سويلەگەنىمەن، جاس انانىڭ جانىن جادىراتا الماپتى. ءۇمىت وتى دا تۇتانباعان. الدىندا ەكى جول تۇر. ەكەۋى دە اۋىر، ايانىشتى. جاس انا سابيىنەن جەرىپ، باقىتىن بولاشاقتان تاعى ىزدەمەك. بال­كىم تابىلىپ قالار، ال سابيلەر ۇيىن­دە­گى جەتىمەكتىڭ جايى شە؟ اش بولماس، جا­لاڭاش بولماس. انا ماحابباتىن، مەيىرىن، سەزى­مىن سەزىنبەي وسەدى-اۋ...

مەكەمە قىزمەتكەرلەرىنىڭ بار جايدى تۇرمىستىق ماسەلەگە تىرەگەنىمەن، مۇنىڭ ارعى جاعىندا تاربيەنىڭ تايىزدىعى، وتباسىنداعى، مەكتەپتەگى، قورشاعان ورتا­سىن­داعى ادامي قۇندىلىقتاردىڭ ولقى ءتۇسۋى جاتقان جوق پا ەكەن؟..

 اقمولا وبلىسى،

بۋراباي اۋدانى

سوڭعى جاڭالىقتار

ەگەمەندىكتەر ەلگە شىقتى

قازاقستان • بۇگىن، 11:19

ەلوردا ورتالىعىندا اۆتوكولىك ورتەندى

قازاقستان • 15 قاراشا، 2019

ءباسپاسوز ءرولى – باستى ماسەلە

ادەبيەت • 15 قاراشا، 2019

قازاقستانعا شەتەلدىك بانكتەر كەلەدى

ەكونوميكا • 15 قاراشا، 2019

قوستاناي فيلارمونياسىنا 75 جىل تولدى

رۋحانيات • 15 قاراشا، 2019

جاڭا ۇلگىدەگى كولىكتەر

قوعام • 15 قاراشا، 2019

ۇقساس جاڭالىقتار