ەكونوميكا • 02 قازان، 2019

الىس-بەرىس كولەمى ارتىپ كەلەدى

31 رەت كورسەتىلدى

ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنەن الىنعان مالىمەتتەر بو­يىنشا قاڭتار-ماۋسىم ايلارىندا قازاقستاننىڭ يرانعا ەكسپورتتاعان اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ كولەمى وتكەن جىلدىڭ وسى مەرزىمىمەن سالىستىرعاندا 3،8%-عا (160،2 ملن دوللاردان 166،5 ملن دوللارعا) وسكەن.

قازاقستاننان يرانعا ەكسپورتتالاتىن تاۋاردىڭ باسىم بولىگىن ارپا ونىمدەرى قۇرايدى ەكەن. وسى ۋاقىت ارالىعىندا ونىڭ كولەمى 741،1 مىڭ تونناعا، اقشالاي ەسەپتەگەندە  143،4 ملن دوللارعا جەتكەن. سونداي-اق 1،1 مىڭ توننا (5،6 ملن اقش دوللارىنا) سالقىنداتىلعان ءىرى قارا مالدىڭ ەتى ەكسپورتتالعان. 13،8 مىڭ توننا تۇتاس نەمەسە ۇساقتالعان راپس تۇقىمدارى شىعارىلىپ، بۇدان 5،5 ملن دوللار كىرىس تۇسكەن. مۇنىڭ سىرتىندا 3 ملن دوللاردىڭ باسقا دا اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرى ەكسپورتتالعان.

بيىلعى اق­پان ايىندا ەۋرازيالىق ەكونو­مي­كالىق وداق پەن يران اراسىن­داعى ەركىن ساۋدا ايماعى تۋرالى ۋاقىتشا كەلىسىم اياسىندا قا­زاقستان رەسپۋبليكاسى اۋىل شارۋا­شىلىعى مينيسترلىگى، رەسەي فە­دەراتسياسىنىڭ اۋىل شا­رۋاشىلىعى مينيسترلىگى جانە يران يسلام رەسپۋبليكا­سىنىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى مي­نيسترلىگى اراسىنداعى بيداي ساۋ­داسى سالاسىنداعى ءوزارا تۇ­سىنىستىك تۋرالى مەموراندۋمعا قول قويىلعان بولاتىن. بۇل قۇجات قازاقستان مەن يران اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتى­ماق­تاستىقتى ورىستەتە تۇسۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

جۋىقتا ەلوردادا قازاقستان مەن يران اراسىنداعى ساۋدا-ەكو­نوميكالىق، عىلىمي جانە مادەني ىنتىماقتاستىق جونىندەگى ۇكىمەت­ارالىق كوميسسيانىڭ 16-شى وتىرىسى ءوتتى. ۇكىمەتارالىق كوميسسيا قازاقستاننىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى سا­پارحان وماروۆ جانە يران­نىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ءمي­نيسترى ماحمۋد حودجاتي باس­شى­لىعىمەن جۇمىس ىستەدى. وتى­رىسقا دەيىن مينيسترلەر ەكى­جاق­تى كەلىسسوزدەر وتكىزدى.

ساپارحان وماروۆ قازاقستان مەن يران اراسىنداعى ەكىجاق­تى ىنتىماقتاستىقتىڭ، اسىرە­سە اۋىلشارۋاشىلىعى سالاسىن­داعى ماڭىزدىلىعىن اتاپ ءوتتى. 

وسى باسقوسۋ بارىسىن­دا قا­زاق­ستان جاعى مال شارۋا­شى­لىعىندا ىنتى­ماقتاستىق ورناتۋدى ۇسىندى. قازاقستان يرانعا بولاشاقتا قوي ەتىنىڭ ەكسپورتىن ۇلعايتۋدى جوسپارلاپ وتىر. يران جاعى دا قازاقستاندا ەت وڭدەۋ بويىنشا بىرلەسكەن كا­سىپورىندار قۇرۋعا مۇددەلىلىك تا­­نى­تۋدا. جاقىندا الماتى وب­لى­سىندا يران بيزنەسىنىڭ قاتى­سۋىمەن «EmpireFoods» ەت وڭ­دەۋ كەشەنى پايدالانۋعا بەرىلدى.

ىنتىماقتاستىقتىڭ تاعى ءبىر سالاسى – قازاقستاندا بالىق جا­نە وسىمدىك مايى ءوندىرىسى بويىنشا بىرلەسكەن جوبالاردى قۇرۋ بولىپ وتىر.

دەگەنمەن اتاپ كورسەتەر ءبىر ماسەلە، جوعارىدا كەلتىرىلگەن ۋاقىت ارالىعىندا يراننىڭ قازاقستانعا جونەلتەتىن اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ كولەمى ەداۋىر تومەندەگەنى باي­قا­لادى. بۇل جو­نىندەگى ناقتى دەرەكتەردى كەلتىرەتىن بولساق، يراننان قازاقستانعا كەلەتىن اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىنىڭ يمپورتى 2019 جىلعى قاڭتار-ماۋسىمدا 30،6%-عا  نەمەسە 23،8-دەن 16،5 ملن-عا دەيىن تومەندەگەن ەكەن. مىنە، وسىنىڭ سالدارىنان قازاقستان مەن يران اراسىنداعى اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ جالپى تاۋار اينالىمى 2019 جىلدىڭ قاڭتار-ماۋسىم ارالى­عىندا وتكەن جىلدىڭ وسى مەر­زىمىمەن سالىستىرعاندا 0،6%-عا نەمەسە اقشالاي ەسەپتەگەندە 184 ملن دوللاردان 182،9 ملن دوللارعا تومەندەگەن.

كورىپ وتىرعانىمىزداي، ەكى ەل ارا­سىنداعى اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرى بويىنشا ساۋدا اينا­لىمىنىڭ باسەڭدەۋى سونشاما ۇلكەن ەمەس. ويتكەنى بۇل جەر­دە قازاقستان ەكسپورتىنىڭ كولە­مى يمپورتقا قاراعاندا بىرنە­شە ەسە باسىم بولىپ وتىر. ما­سە­لەن، جوعارىداعى 182،9 ملن دوللاردىڭ 160 ملن دوللاردان استامىن قازاقستاننىڭ يرانعا جونەلتەتىن ەكسپورتتىق ونىمدەرى قۇرايدى.

ال ەندى يراننان قازاقستانعا اكەلى­نەتىن نەگىزگى ونىمدەر تۇرى­نە زەر سالساق، بۇل ەل بىزگە كەپتى­رىل­گەن ءجۇزىم، پىستە، پياز، قىزىلشا سەكىلدى ونىمدەردى جونەلتەدى ەكەن. ارينە مۇنداي جەمىس، كوكونىس تۇرلەرىن ەلىمىزدە دە وندىرەدى. ەل ىشىندە جىلىجايلاردىڭ كو­بەيۋىنە بايلانىستى بۇل ونىم­دەردىڭ ۇلەسى جىلدان-جىلعا ارتا تۇسۋدە. سوندىقتان يران يم­پورتىنىڭ قىسقارۋىنا ءبىرشاما تۇسىنىستىكپەن قاراۋعا بولادى جانە بۇل ۋاقىتشا قۇبىلىس بولۋى دا مۇمكىن. ويتكەنى يران ەلى اتالعان ونىمدەردى ەجەلدەن مولىنان وندىرەدى. ەگەر يم­پورت­تىق ونىمدەر باعاسى ارزان بولسا، ول ونىمدەردى مولىنان تۇتىنۋعا دا بولادى. بۇل جەر­دەگى ماڭىزدى ماسەلە ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى دامىتا ءتۇسۋ بولىپ وتىر.

ۇكىمەتارالىق كوميسسيانىڭ 16-شى وتىرىسىنا يران جا­عى­نان 40-قا تارتا ادام قاتىستى. ولاردىڭ اراسىندا ۇكىمەت ادام­دارىمەن قاتار بيزنەسمەن­دەر دە بولدى. بۇل جاعداي يران تاراپىنىڭ قازاق­ستانمەن ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماق­تاس­تىقتى نىعايتا تۇسۋگە مۇددەلىلىك تانىتىپ وتىرعانىن بىلدىرسە كەرەك. مۇنى ءوز سوزىندە يراننىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ماحمۋد حودجاتي مىرزا دا اتاپ ءوتتى.

يرانعا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىم­دەرىنىڭ ەكسپورتىن ارتتىرۋ ماسەلەسى قازاق­ستان ءۇشىن دە ما­ڭىزدى ەكەنىن ايتا كەتسەك، ار­تىق بولماس. ەلىمىز سوڭعى ۋا­قىتتا اۋىل شارۋاشىلىعى سا­لا­سىن دامى­تۋعا ەرەكشە ءمان بە­رۋدە. بۇل ءۇشىن، ارينە، ءبىرىنشى كە­زەك­تە سالا ونىمدەرىنىڭ ەكس­پورتىن ۇلعايتۋىمىز كەرەك. ەل باس­شى­لىعى وسى ماسەلەنى العا جىل­جى­تۋدىڭ سان ءتۇرلى جولدارىن قاراستىرۋدا. ماسەلەن، ەلى­مىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەل­باسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ­تىڭ باس­تاماسىمەن يسلام ىنتى­ماق­تاستىعى ۇيىمىنىڭ اياسىندا ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى جونىن­دەگى يسلام ۇيىمى (اقيۇ) قۇرىل­عان بولاتىن. اقيۇ شتاب-پا­تەرى نۇر-سۇلتان قالاسىندا ور­نا­لاسقان. قازىرگى تاڭدا ۇيىمنىڭ قۇرامىنا يسلام الەمىنىڭ 33 مەملەكەتى كىرەدى جانە ونىڭ قىزمەتى اۋىل شارۋاشىلىعى مەن ازىق-ت ۇلىك الەۋەتى سالالارىندا مۇسىلمان الەمىنىڭ كۇش-جىگەرىن جۇمىلدىرۋعا باعىتتالعان. وسى ۇيىم حاتشىلىعىنىڭ كەل­تىرگەن مالىمەتتەرى بويىنشا جوعارىداعى 33 مەملەكەت جىلما-جىل 101 ملرد دوللاردىڭ اۋىل شارۋا­شىلىعى ونىمدەرىن يمپورتتايدى ەكەن. يمپورتتىڭ باسىم بولىگىن، ياعني حالال ونىمدەردى بۇل مەملەكەتتەرگە برا­زيليا، ءۇندىستان، اۋستراليا جانە جا­ڭا زەلانديا سەكىلدى ەلدەر جەتكىزىپ بەرۋدە. جىل سايىن الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىنە 2 ملرد دوللارعا جۋىق اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرى مەن تاعام تۇرلەرىن شىعاراتىن قازاقستان، مامانداردىڭ الدىن الا ەسەپتەۋلەرى بو­يىنشا، ەگەر مۇسىلمان الەمىمەن ساۋ­دا-ەكونوميكالىق ىنتىماق­تاس­تىقتى دۇرىس جولعا قويا السا، اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى ەكسپورتىنىڭ كولەمىن ءۇش ەسەدەي ارتتىرا تۇسكەن بولار ەدى.

مىنە، وسى ەلدەر اراسىندا يران­مەن ىنتىماقتاستىقتى دامى­تۋدىڭ ءبىرشاما ءتيىمدى تۇس­تارى بار. ويتكەنى قازاقستان مەن يران كاسپي جاعالاۋىندا ورنالاسقان. وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن ەكى ەلدى تىكەلەي باي­لانىستىراتىن قازاقستان– تۇرىك­مەنستان – يران تەمىر  جولى ىسكە قوسىلىپ، ەلىمىز پارسى تۇبەگىنە شىعۋدىڭ مۇمكىندىگىنە يە بولدى. باسقا مۇسىلمان ەلدەرى دە ودان ءارى قول سوزىم جەردە تۇر دەۋگە بولادى.

دەمەك، مۇنداي مۇمكىندىكتى پاي­دا­لانعان ابزال.

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار