بيىل پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ابايدىڭ 175 جىلدىعىن مەملەكەتتىك دەڭگەيدە اتاپ ءوتۋ تۋرالى جارلىققا قول قويدى. ۇكىمەتتىك دەڭگەيدە كوميسسيا قۇرىلىپ, قازىرگى تاڭدا اباي تويىن اتاپ ءوتۋ ءۇشىن ۇلكەن جۇمىستار جاسالىنۋدا. وسى تويعا مەن دە ءوزىمنىڭ ۇلەسىمدى قوسۋ ماقساتىمەن اباي تۋرالى كورەي تىلىندە ماقالا جازۋدى ۇيعاردىم. سول ماقساتپەن اباي ەلىنە, قاراۋىل اۋىلى, جيدەبايعا ارنايى بارىپ كەلدىم. 1995 جىلى اقىننىڭ مەرەيتويىندا بولعانىم بار ەدى. بۇل جولى عىلىمي ماقساتپەن ات باسىن بۇردىم. سەۋل قالاسىنان. ەلوردامىزعا كەلگەن سوڭ اياگوزگە كىرىپ, اۋدان اكىمى دىلدابەك ءتاجىباي ۇلىنا جولىعىپ, ساپاردىڭ ءمان-جايىن ءتۇسىندىرىپ, كولىك الىپ, قاراۋىلعا جەتتىم. ساپاردان كەيىن سەۋلگە ۇشىپ, ماقالانى شىعاردىم. كورەي ەلىنە اباي تۋرالى كەڭىرەك ماعلۇمات بەرىپ, ناسيحاتتاۋعا تىرىستىم.
ەڭ ءبىرىنشى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ شىعىس قازاقستان وڭىرىنە بارىپ, كيەلى مەكەن جيدەباي توپىراعىن باسىپ, اباي ۇيىندە بولعانىن جازدىم. ساپار كەزىندە پرەزيدەنتتىڭ حاكىم مۇراسىن كەڭىنەن دارىپتەۋدى, ول «رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ» نەگىزگى باعدارىنا اينالۋى قاجەتتىگىن, ايتۋلى مەرەيتويدى ەل بولىپ اتاپ ءوتۋ كەرەكتىگىن ايتقانىن جەتكىزدىم. ماقالا مازمۇنىندا ءبىرىنشى كەزەكتە ابايدىڭ تۋعان جەرى مەن وسكەن ورتاسى, تۇرعان مەكەنى تانىستىرىلدى. ونىڭ «ەۋرازيا كىندىگىندە» تۋعانى – كورەي ەلى ءۇشىن تىڭ دۇنيە. بۇل ەۋرازيالىق «جەر كىندىگى» ابايدىڭ تۋعان جەرىندە تۇرعانىن كورەي جۇرتى العاش رەت ەستىپ, ءبىلدى. اتالعان اقپارات ولار ءۇشىن ۇلكەن قىزىعۋشىلىق تۋدىرارى ءسوزسىز. قاراۋىل اۋىلى, جيدەبايداعى اباي ءۇيىنىڭ تاريحى, تونالۋ مەن تالان-تاراجعا تۇسكەن مۇرا, جادىگەرلەردىڭ جيناقتالۋى جونىندە كەڭىنەن توقتالدىم. اباي ۇيىندەگى قۇندى ءاربىر جادىگەردىڭ اباي مەن ونىڭ وتباسى مۇشەلەرى ومىرىندە قانداي ورىن الاتىنى تۋرالى ءسوز قوزعادىم. ماقالا اقىننىڭ شەجىرەسىمەن باستالدى. شىعىستىقتار شەجىرەگە قاتتى ءمان بەرەدى. سوندىقتان اقىننىڭ شەجىرەسى شىعىس ەلىنىڭ قىزىعۋشىلىعىن وياتادى دەپ سەنەمىن. اقىننىڭ ءاربىر تۇتىنعان زاتتارى ءبىر بولەك الەم. قۇنانبايدىڭ تاقياسى, ابايدىڭ ءۇش ىشەكتى دومبىراسى, العاشقى ولەڭدەر جيناعى, قىمىز توستاعان, تەكەمەت پەن سىرماقتار, اعىلشىن پەشى. ءار بولمەدەگى زات ابايدىڭ كەزەڭىمەن تىعىز بايلانىستى. وقىرمان سول زاتتار ارقىلى وتكەن عاسىردان حابار الادى. ماقالانى وقىعان شەتەلدىك وقىرمانعا كوشپەندى ەل كوش كەزىندە سول جيناۋلى تۇرعان جاساۋدى تۇيەگە قالاي ارتاتىنى ەرەكشە اسەر ەتەدى. ءدىلدانىڭ جاساۋى, ۇزاتىلعاندا ءمىنىپ كەلگەن ايگەرىمنىڭ كۇمىس ەرتوقىمى تەحنولوگياسى دامىعان ەلگە قانداي وي تاستايدى دەپ ويلايسىز؟ كورەي جۇرتى كەشەگى قازاق قىزىنىڭ قانداي تەكتى بولعانىن بايقار دەپ ويلايمىن. بۇل دا پاتشالار سارايىندا تۋدى جانە تۇرۋدى ارمانداعان شىعىس قوعامىنا تاڭسىق ەمەس پە؟! اسىرەسە اقىننىڭ «قانسوناردا» دەگەن اڭشىلىق ولەڭىن ايتا كەتىپ, اقىننىڭ ورىس ءسىبىر گەنەرال گۋبەرناتورى, بارون تاۋبەدەن العان سىيى – اقىننىڭ مىلتىعىن تىلگە تيەك ەتتىم. اڭشىلىقتى جاقسى كورەتىن شىعىس ەلى ابايدى ورىس ەلىنىڭ مىقتىلارى قالاي سىيلاپ, وعان سىي-سياپات جاساعاندىعىن ءبىلسىن دەدىم. ودان باسقا اقىننىڭ جەكە وتباسىلىق سۋرەتىنە نازار سالدىم. اقىننىڭ ەۋروپالىق سۋرەت مادەنيەتىمەن تانىس ەكەندىگىن ءبىلدىردىم. اقىن ابايدىڭ توعىزقۇمالاق پەن شاحماتتى مەڭگەرگەندىگىن كورەيلەر وقىسا, ارينە تاڭعالارلىعى انىق. بۇل دا ءبىر ولاردى بەيجاي قالدىرمايتىن كەرەمەت قۇندى دەرەك دەپ ەسەپتەيمىن. اقىننىڭ جازۋ ۇستەلىندەگى, قاۋىرسىن قالامى مەن ورىس, اراب, پارسى تىلدەرىندە جازىلعان كىتاپتار كورەي وقىرماندارىن تاعى دا قىزىقتىرا تۇسەدى. اباي قولدانعان پروتەز ءتىس مەدەتسينالىق ءتۋريزمى دامىپ, الەمدە ءبىرىنشى ورىنعا شىققان كورەي جۇرتىنا تىڭ جاڭالىق. مۇنداي جاڭالىقتى كورەي جۇرتى ەڭ ءبىرىنشى رەت وقىپ وتىر دەسەك ارتىق ايتىپ, ماقتانعاندىعىمىز ەمەس. مىنە, وسىلاي دالا دانىشپانىنىڭ ەۋروپالىق مەديتسينادان حابارى بولعاندىعىن كورەيلەر وقىپ تانىسىپ وتىر.
بۇل ماقالادا ابايدىڭ شىعارماشىلىعى, ولەڭدەرى, اندەرى, اۋدارماسى, ەل ىسىنە ارالاسقاندىعى تۋرالى جان-جاقتى ايتا كەتتىم. ول كورەي عالىمدارىنا قازاق مۇراسىنا جاڭاشا كوزقاراسپەن قاراۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى. ماقالادا زەرە اجەمىز بەن ۇلجان انامىز تۋرالى مالىمەت بار. ولاردىڭ بالا ابايدىڭ تاربيەسىندە ۇلكەن ءرول اتقارعاندىقتارى تىلگە تيەك بولدى. فوتوسۋرەتتەردە ابايدىڭ كەسەنەسى, ونىڭ ءىشى-سىرتى كورسەتىلدى. ابايدىڭ تۋرا قاسىندا جاتقان شاكەرىم قاجى دا كورەي جۇرتىنا العاش رەت جەتتى. شاكەرىمنىڭ مول مۇراسى, ءومىرى, ەڭبەگى ء«ۇش انىق», قاجىلىق قانا ەمەس, ەۋروپاعا ساپارى, ونىڭ نكۆد ساربازدارىنىڭ قولىنان قازا تاپقاندىعى, بالاسى اقاتتىڭ قانشاما جىلدان كەيىن اكەسىنىڭ مۇردەسىن تاۋىپ, جەرلەگەندىگى, اقىننىڭ ترەگەديالىق تاعدىرى تۋرالى باياندادىم. تراگەديالىق شىعارمالاردى ىزدەپ وقيتىن كورەي وقىرمانى شاكەرىمنىڭ تاعدىرىنا كۇرسىنىپ, مۇڭايارى انىق. شاكەرىمنىڭ تۇرعان ءۇيى دە نازاردان تىس قالمادى. ودان باسقا اباي جازعان جارعى-زاڭدار جيناعىنىڭ قازان قالاسىندا تابىلعاندىعى كورەي عالىمدارىنا ۇلكەن وي تاستايدى.
سونىمەن قاتار بۇگىنگىمەن بايلانىستىرىپ, قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە اباي ولەڭدەرىن وقۋ ەستافەتاسى ءوتىپ جاتقاندىعى ايتىلدى. وعان بەلگىلى تۇلعالاردىڭ قاتىسىپ جاتقانىن اتادىم. ەلوردالىق وقۋشىدان باستالعان ەستافەتا پرەزيدەنتپەن جالعاسىن تاپقانى ەگجەي-تەگجەيلى باياندالدى. وسى رەتتە ايتا كەتۋ كەرەك, كورەي جۇرتىنا قىزىقتى بولۋ ءۇشىن اباي ولەڭدەرىن وقۋ ەستافەتاسىندا اتاقتى بوكسشى گەنادي گولوۆكيننىڭ اتىنىڭ اتالعاندىعى ماڭىزدى جاڭالىق. نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ اكىمى التاي كولگىنوۆ پەن قىتاي ەلىنىڭ الەمدىك كاسىپكەرى دجەك مانىڭ گەنادي گولوۆكينگە اباي ولەڭىن وقۋ ەستافەتاسىن جولداعانى ەل ەسىندە. سونداي-اق ەلوردامىزدا جاڭا مەكتەپكە اباي ەسىمى بەرىلگەندىگىن, سەمەيدەگى اۋەجاي اباي اتىندا اتالاتىندىعى جازىلدى. جانە اباي اقىننىڭ از تيراجدى تاڭدامالى ولەڭدەرىن 2010 جىلى كورەي ەلىنىڭ ءبىر ازاماتى اۋدارىپ, كىتاپ قىلىپ شىعارعاندىعى ايتىلدى. ءسوز سوڭىندا ۇلى اقىننىڭ ول اۋدارماسى بولاشاقتا جاڭا زەرتتەۋدى قاجەت ەتەتىندىگى كوتەرىلدى.
اباي الەمدىك تۇلعا ەكەندىگى بارىمىزگە ايان. كورەي تىلىندە جارىق كورگەن ماقالانىڭ بەدەلدى ۇيىمنىڭ رەسمي پورتالىندا باسىلۋى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە وتەتىن مەرەيتويدىڭ ماڭىزدىلىعىن اشا تۇسەدى. ۇيىم تۋرالى ايتار بولساق, الەمنىڭ 40-تان اسا مەملەكەتىندە تىلشىلەرى جۇمىس ىستەپ, وعان شىققان ماقالالار كوپ ەلگە تارايدى. ۇيىم كورەي, اعىلشىن, قىتاي, جاپون سياقتى ءتورت تىلدە اقپارات تاراتادى. ونىڭ جەكە جۋرنالى دا بار. وسىنداي ۇيىمعا شىققان ماقالا الەمدەگى كورەي ەلشىلىكتەرى, مادەني ورتالىق, مەديا كەڭىستىككە تاراپ, عالىمدار, جازۋشى, اقىن, ءتىلشى, مەملەكەتتىك قىزمەتكەر, ديپلومات, ستۋدەنت جانە قاراپايىم وقىرمان تانىسادى. سوندىقتان ماقالا كورەي ەلىنە ابايدى سان قىرىنان تانىتىپ, بولاشاقتا سەۋلدەن ءتۇرلى ءتۋريستىڭ اعىلىپ كەلۋى مەن عىلىمي, مادەني بايلانىستىڭ دامۋىنا ءوز ۇلەسىن قوسادى دەپ سانايمىن. سونىمەن قاتار قازاقستان تۋرالى بىلگىسى كەلەتىن ءاربىر كورەي ابايدى ءبىرىنشى وقىپ, اباي ارقىلى ەلىمىزدى تانىپ, سان سالادا ىنتىماقتاستىعىن دامىتا تۇسەدى.
داستان اقاش,
ارنايى «Egemen Qazaqstan» ءۇشىن
وڭتۇستىك كورەيا (سەۋل)
