الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋ ورتالىعىنا ارنايى ات باسىن تىرەدىك. مەكەمەنىڭ الدىنان ۇقىپتى قولدىڭ تابى انىق بايقالادى. ادامدار جايعاسىپ وتىرىپ دەم الاتىن ورىندىقتار قويىلىپتى. ەگىلگەن گۇل كۇرەڭ كۇزدىڭ العاشقى سۋىعى ۇرىپ, سولا باستاعان. ەڭ شەتىندە ەلەۋسىزدەۋ, قويىنداسا وسكەن قوس تەرەك تۇر. ءبىرى ءدىڭىنىڭ دارمەنى كەتىپ قارتايعان دا, ەكىنشىسى, كەيىن كوكتەگەن جاس بايتەرەك. زەر سالىپ قاراساڭىز, كەيىنگىسى بۇرىنعىسىن دەمەپ تۇرعانداي. بۇل وڭىردە ءجيى بولىپ تۇراتىن ەكپىنى ءۇي جىققانداي ىزعارلى, دولى جەلدەن قورعايتىنداي. تابيعاتتا دا جانسىزدىڭ ءوزى ءبىر-بىرىنە قورعان بولادى ەكەن-اۋ...
قارتتار ءۇيىنىڭ باسشىسى نادەجدا لاريونوۆامەن كەزدەسكەن سوڭ ەكى, الدە ءۇش جىل بۇرىن جولساپاردىڭ جونىمەن جۇزدەسىپ تانىسقان قاجىمۇرات شولانوۆ اقساقالدى سۇراعانبىز. تاعدىردىڭ تالكەگىمەن قارتتار ءۇيىن قونىس ەتكەن ەدى. ءبىر كەزدە وبلىستىق فيلارمونيادا قىزمەت ەتكەن. جالپاق جۇرتتى ادەمى انىمەن ءتانتى قىلعان, تابيعي تالانتى مول, تاماشا كىسى. ال مىنەزى شە؟ سونشالىقتى بيازى, ادەپتى. كەسكىن-كەلبەتى كەلىستى. ومىردەن كورگەنى دە, كوكىرەگىنە تۇيگەنى دە مول. ءۇش بىردەي قىزىن الپەشتەپ وسىرگەن.
سول جولى كوكىرەگىندەگى كوپ جايدى ايتىپ ەدى. ءان دە سالىپ بەرگەن. ءالى قۇلاعىمىزدا. كەتە ءجۇسىپتىڭ ء«ومىر سىرلارى».
جاپاننىڭ مۇلگىپ جاتقان
دالاسىنداي,
كورىنەر وتكەن ءومىر بۇلدىر-
بۇلدىر.
بۇلتارتپاي سول بۇلدىرمەن
جۇرگەنىڭدە,
ورداڭداپ ور قويانداي ءومىر زىرعىر.
ءوڭ بەرمەي وتىنىشكە وتە شىعار,
جالىنىپ دەسەڭ-داعى ءومىر قۇرعىر.
– ءبىزدىڭ دە قىزىلدى-جاسىلدى قىزىق قۋعان شاعىمىز از ەمەس ەدى, – دەپ كۇرسىنگەن اقساقال, – وتە شىقتى. ەندىگى كورگەن كۇن وسى. ء«ومىردىڭ الدى سايران, سوڭى ويران» دەپ اقان سەرى اتاڭ ايتىپ پا ەدى؟ كىم ايتسا دا, ءبىلىپ ايتقان. سايراندى سالىپ ەدىك, ەندى مىنە...
نادەجدا نيكولاەۆنانىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, ءانشى اعامىز امان ەكەن. قۋانىپ قالدىق.
وكىنىشتىسى, جۇرەك تالماسىنا ۇشىراعان. ءان سالۋ قايدا, سويلەۋدىڭ ءوزى مۇڭ. قازىر قارتتار ۇيىندە جوندەۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتقان سوڭ ششۋچينسك قالاسىنداعى اعايىننىڭ قولىنا كەتكەن. جوندەۋ بىتكەن سوڭ قايتىپ ورالماق. اعامىز عانا ەمەس, وسىندا تۇرىپ جاتقان 58 ادامنىڭ جارتىسىنان كوبى ۋاقىتشا ەت جاقىن تۋىستارىنىڭ قولىنا كوشىرىلگەن. از ۋاقىتتان سوڭ باۋىر باسىپ قالعان ورتاسىنا كەيىن قايتپاق. بالكىم, بالا-شاعاسىمەن دە تابىسار, ماۋقىن باسار.
ماۋقىن باسار دەمەكشى, ساعىنىشتىڭ سارىتاپ وتى لاۋلاپ جانعان دا كەز بولىپتى. حالىقارالىق ايەلدەر كۇنى قارساڭىندا مەكەمە باسشىسى نادەجدا نيكولاەۆناعا وزگەشە وي كەلگەن. قارتتار ۇيىندەگى قاريالاردىڭ تۇگەلگە جۋىعىنىڭ بالا-شاعاسى بار. جالعىز وسى توڭىرەكتى عانا ەمەس, ىرگەدەگى رەسەيدە, ارىداعى گەرمانيادا تۇرادى. الگى بالالاردى ىزدەپ تاۋىپ حابارلاسقان. ايتقان ءوتىنىشى قيىن دا شارۋا ەمەس. بەينەبايان ارقىلى بۇل دۇنيەدە بار ەكەندىكتەرىن ءبىلدىرىپ, اتا-انالارىن قۇتتىقتاسا, تىلەكتەرىن جەتكىزسە دەگەنگە سايادى. موينى جار بەرگەندەرى بەينەباياندارىن ءتۇسىرىپ جىبەرىپتى. ءدال مەرەكە كۇنى تاماشا شارا وتكەن. ءان شىرقالعان, بي بيلەنگەن. كول-كوسىر داستارقان جايىلعان. ءدال وسى جەردە توسىن سىي رەتىندە نادەجدا نيكولاەۆنا اۋەلى ءمان-جايدى قىسقاشا ايتىپ الىپ, بەينەباياندى كورسەتكەن. جاڭا عانا قاريالاردىڭ كوتەرىڭكى كوڭىل-كۇيىمەن كۇمبىرلەپ تۇرعان كەڭ زال سىلتىدەي تىندى دەيدى. جانارلارى جاۋتاڭداعان قانشاما كەيۋانا كىمنىڭ ءبىر جاپىراق قارعالارى حابارلاسار ەكەن دەپ ەكرانعا ۇڭىلگەن. الدىمەن گەرمانياداعىلار كورىنىپتى. ءسان-سالتاناتقا مالىنعان, جيھازعا تولى بولمە. باقىتتىڭ نۇرى جۇزدەرىنەن توگىلىپ تۇرعان بالا-شاعالارى. بالا-شاعالارى جاي ءسوز, ايتپەسە, تەپسە تەمىر ۇزەتىن, زىڭگىتتەي ازاماتتار, اجارلى ازاماتشالار, قۇلدىراڭداپ جۇگىرگەن كىشكەنتايلار. ولار جاڭاعى قارتتار ۇيىندە قامىعىپ وتىرعان كەيۋانالاردىڭ ۇرپاعى. كەيىن رەسەيدىڭ الدەنەشە قالاسىندا ءتۇتىن تۇتەتىپ جۇرگەندەر كورىنگەن. ولار دا مەرەكەمەن قۇتتىقتاعان. ءدال وسى ساتتە باۋىر ەتى بالالارىن كورگەن قارت جۇرەكتەر ەزىلىپ كەتسە كەرەك. الدە قۋانىش, الدە قايعى. مەرەكەنى مۇڭ باسقان. وزگە تۇگىل مەكەمە باسشىسىنىڭ ءوزى دە كوز جاسىنا ەرىك بەرگەن. اس قامداپ جۇرگەن اسپازدار دا, ەشبىر قاتىسى جوق بىلايعى جۇرت تا جىلاعان.
– بالا-شاعاسىن, تۋىستارىن ىزدەيمىز, حابارلاسامىز, – دەيدى مەكەمە باسشىسى, – تاۋىپ تا, ايتىپ تا جاتىرمىز. تاياۋدا ءبىر قاريانىڭ وسى قالادا تۇراتىن ۇلىن تاپتىق. ىندەتە ىزدەسەك, قاريانىڭ ءوزى ەرتەدە اجىراسىپ كەتكەن ەكەن. وندا بالاسى تىم جاس, ءتىپتى ەسى دە كىرمەگەن. تۋعان اكەسىن كورمەي ءوسىپتى. ەسەسىنە وگەي اكەنىڭ شاراپاتىن كورگەن. سول كىسىنىڭ تەگىنە جازىلعان.
مەكەمە باسشىسىنىڭ ءسوزى وي سالدى ما ەكەن, الگى جاس جىگىت ءومىرى كورمەگەن اكەسىن ىزدەپ كەلگەن. العاشقىدا ارينە, جاتىرقاسا كەرەك. باۋىر باسپاعان, اكەلىك ماحابباتىن سەزىنبەگەن. «جەتىم قوزى تاسباۋىر, جەتىلەر دە وتىعار» دەگەندەي, ءبىر كەزدە بۇرىلماي كەتكەن اكەسىن كورگەنىمەن, قولىنا العىسى كەلمەگەن. كەيىن اناسى «قالاي بولعان كۇندە دە اكەڭ عوي, قولىمىزعا الايىق» دەسە كەرەك. بالالىق سەزىمى وياندى ما, كىم ءبىلسىن الگى جىگىت قارتتار ۇيىنەن اكەسىن الىپ كەتىپتى.
– وسى ماكينسك قالاسىنىڭ جۇرتشىلىعى تۇگەل تانيتىن, زامانىندا مەكتەپ ديرەكتورى بولىپ ىستەگەن چەرنياك دەيتۇعىن قاريا بولدى. اتىن ۇمىتىپ قالىپپىن, – دەيدى مەكەمە باسشىسى, – ۇلاعاتتى ۇستاز. الدىنان جۇزدەگەن ءجاسوسپىرىم تاربيەلەنىپ شىققان. سول كىسىنىڭ قىزى اكەسىن تاستاپ رەسەيگە كوشىپ كەتكەن بولاتىن. كەيىن ءوزى زەينەتكە شىققان سوڭ كوشىرىپ اكەتتى. ءبىزدىڭ مەكەمەنى پانالاعان نينا زىكوۆانىڭ ءۇش بالاسى بار. قانشاما حابارلاسىپ ايتقانىمىزبەن, مىڭ سىلتاۋى تاۋسىلمايدى. پاتەرىمىز تار, جاعدايىمىز جوق دەسەدى. قازاقتا ء«بىر اكە-شەشە ون بالانى باعا الادى, ال ون بالا جابىلىپ, اكە-شەشەسىن باعا المايدى» دەگەن قاناتتى ءسوز بار عوي. ومىردەن الىنعان پايىم.
مەكەمە باسشىسىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, مۇنداعى قاريالاردىڭ ەڭ تومەنگى زەينەتاقى الاتىنداردان باسقالارىنىڭ زەينەتاقىسىنىڭ 70 پايىزى ارنايى قورعا اۋدارىلادى. ول قاراجات مەكەمەنىڭ قاجەتىنە جۇمسالادى. مۇندا قاريالار قاراجات جۇمسايتىن قاجەتتىلىك تە جوق. بەس مەزگىل تاماق ىشەدى, وزگە ۋاقىتتا دا شاي-سۋ ىشكىسى كەلسە ورىندارى دايىن. ءار بولمەدە جاس شاماسى, دەنساۋلىقتارى, مىنەز-ق ۇلىقتارى ەسكەرىلە وتىرىپ ەكشەلگەن ەكى ادامنان تۇرادى. اپتانىڭ ەكى كۇنى مونشا جۇمىس ىستەيدى. ديسپانسەرلىك ەسەپتە تۇرعان قاريالارعا ءدارى-دارمەك تەگىن بەرىلەدى. ءسويتىپ, ازىن-اۋلاق قاراجات جينالا بەرمەي مە؟ ار-ۇياتتى جيىپ قويىپ, وزدەرى باققىسى كەلمەيتىن اكە-شەشەسىنىڭ زەينەتاقىسىنا تالاساتىندار دا بار ەكەن. ءتىپتى شەتەل اسىپ كەتكەندەر دە اتا-اناسىن ساعىنىپ ەمەس, ازىن-اۋلاق قاراجاتىنا كوزىن ساتىپ كەلەدى دەيدى. ال قاريالار بولسا ىشتەن شىققان شۇبار جىلان, ءوز پەرزەنتتەرى, نەسىن اياسىن, جينالعان قاراجاتتى الاقاندارىنا سالادى.
كوڭىلگە ءبىر دەمەۋى, قاريالار ءۇيىن پانالاعان جەرگىلىكتى ۇلت وكىلدەرى سيرەپتى. بىرەر جىل بۇرىن كوپ بولاتىن. قازىر 58-ءدىڭ التاۋى عانا – قازاق. زەينەت جاسىنا جەتپەگەن التى مۇگەدەك بار, تىل ەڭبەككەرلەرى 4, ەڭبەك ارداگەرلەرى – 2. قارتتار ۇيىندەگى قاريالاردىڭ ورتاشا جاسى – 75.
بارلىق جاعداي تۋعىزىلعان. سەنسور بولمەسى, ەڭبەك تەراپياسى شەبەرحاناسى, دەمالىس ءمۇيىسى, كىتاپحانا. دەمەۋشىلەردىڭ كومەگى ارقىلى ينتەرنەتكە قوسىلعان كومپيۋتەر سىنىبى جابدىقتالىپتى. قاريالار بەينەبايلانىس ارقىلى جاقىن جانە الىس شەت ەلدەردەگى اعايىن-تۋىستارىمەن سويلەسە الادى.
مادەني-كوپشىلىك سپورت سايىستارى وتكىزىلەدى. شاحمات وينايسىز با, ءىس تىگەسىز بە, قالاۋىڭىز ءبىلسىن. بيىل وڭىردەگى قاسيەتتى جەرلەردى ارالاپ قايتىپتى. ءبىرىنشى توپتاعى مۇگەدەك اناتولي ليتۆينچۋك, الپىسباي ءالجانوۆ, ەكىنشى توپتاعى مۇگەدەك نيكولاي جۋكوۆ, سەرگەي دانيليۋك مۇگەدەك سپورتشىلار اراسىندا وتكىزىلەتىن «نادەجدا» وبلىستىق سپارتاكياداسىنىڭ جۇلدەگەرلەرى. 2018 جىلى ورتالىق اۋلانى كوگالداندىرۋ جونىندە اۋدانداعى ەڭ ۇزدىك مەكەمە اتانعان. قاريالاردىڭ دەنساۋلىعىن جەتى مەديتسينا قىزمەتكەرى قاداعالايدى. ءار جىل سايىن تولىق مەديتسينالىق باقىلاۋ جاسالادى. قاجەت بولسا, وبلىستىق اۋرۋحانانىڭ, نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى مەديتسينالىق مەكەمەلەردىڭ كومەگىنە جۇگىنەدى. عيماراتتىڭ قاباتتارى اراسىندا قيمىل-قوزعالىسى اۋىر قاريالارعا قاجەتتى ەلەكتر كوتەرگىش ورناتىلعان. اۋداندىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى كۇلان سەيداحمەتوۆا باستاعان جاناشىرلار ۇدايى كەلىپ, حال-جاعدايلارىن ءبىلىپ تۇرادى. اۋدانداعى قاريالارعا قاتىستى شارالاردان قاعاجۋ قالعان ەمەس.
ءبىر قاراعاندا, ءبارى گۇل جايناپ تۇرعانداي. بىراق مۇڭ بار. اۋىر مۇڭ. تىلدەسىپ وتىرىپ تومەن قارايتىن كەيۋانالاردىڭ جۇزىندە قارتتار ۇيىندەگى سان ءتۇرلى تاعدىر جولى ءتارىزدى ءاجىمنىڭ ءىزى سايراپ تۇر. قۇلاعىمىزعا قاجىمۇرات اقساقال سالعان ءان تاعى جەتكەندەي. ء«وڭ بەرمەي وتىنىشكە وتە شىعار, جالىنىپ دەسەڭداعى ءومىر قۇرعىر». وتە شىعاتىنى انىق قوي, وكىنىشى بولماسىن دەڭىز.
اقمولا وبلىسى,
بۇلاندى اۋدانى
