30 قىركۇيەك، 2019

ەلدى تانىتاتىن – ەرەك تالانتتار

82 رەت كورسەتىلدى

مىسالى، تيمۋر بەكمامبەتوۆتى، توقتار اۋباكىروۆتى، تالعات مۇساباەۆتى، ەرىك قۇرمانعاليەۆتى، مايرا مۇحامەد­قىزىن، ديماش قۇدايبەرگەندى ءوزارا نە ورتاقتاستىرادى دەپ ويلايسىز؟ دۇرىس، بۇلاردىڭ ءبارى قازاقتار، تاريحي وتانى – قازاقستان. باسقا نە بولۋى مۇمكىن؟

بۇل بەلگىلى قازاقتار تۋرالى بىلگەنىمىزدى ورتاعا سالىپ، ونەرى، تاعدىرى، ۇلتىنىڭ قاجەتىنە جاراعان-جاراماعانى تۋرالى ۇزاق-ۇزاق ايتىسىپ، ءبىر مامىلەگە كەلە الماۋىمىز مۇمكىن، بىراق ءبىر نارسەنىڭ باسى اشىق – بۇلاردىڭ ءبارى دە قازاقستاننان تىس جەردە مويىندالعاندار. ەڭ اۋەلى سىرتتا ءجۇرىپ تانىلعاندار. «قازاقفيلمنەن» جۇمىس تابا الماعان اتىراۋلىق بەكمامبەتوۆ گولليۆۋدتى باعىندىردى، قىتايداعى ميللياردتى جارىپ كەلگەن مۇحامەدقىزى اشتىقتان بۇراتىلىپ قالماس ءۇشىن قارا نان مەن كران سۋىن تالعاجاۋ ەتىپ ءجۇرىپ پ.چايكوۆسكي اتىنداعى بايقاۋدى جەڭىپ بارىپ، فرانتسيا وپەراسىنا جۇلدىزدى جول سالدى، ديماشتىڭ جەتىستىگى كوز الدىمىزدا. «دوزورلارىمەن-اق» دۇنيە جۇزىنە دارىنىن دالەلدەپ تاستاعان بەكمامبەتوۆكە قايدا تۋعانى، بويىندا قازاقتىڭ قانىنىڭ بار-جوعى، قاي ەلدە ءومىر سۇرەتىنى ماڭىزدى بولماۋى مۇمكىن، بىراق الماتىنىڭ ورتالىق كوشەلەرىندەگى «Bekmambetov-Cinema» جانىنان ءوتىپ بارا جاتىپ، جاتتىڭ ىشىندە جۇرگەن جاقىنىمىز سياقتى ونى ءبارى­بىر ءىش تارتىپ تۇراتىنىمىز جالعان ەمەس. الىپ اۋماقتا ءومىر ءسۇرىپ جاتقان از عانا حالىق­پىز، تالانتتاردى تانۋعا، باعالاۋعا كەلگەندە تارلىق جاسايتىن مىنەزىمىزدى «ۇلتتىق قاسيەتكە» بالاپ، ءبىر كۇرسىنەمىز دە، تىرلىگىمىزدى جالعاستىرىپ جۇرە بەرۋگە ۇيرەنگەنبىز.

ءالى ەستە، ۇستىنە اۋىر شەكپەنىن جامىلىپ الىپ، تارس بۇركەنىپ، تەرىس قاراپ جاتقان جابىق ەل بولسا دا، «كوپۇلتتى كەڭەستىك ونەر» دەپ اتالاتىن ۇلكەن ونەر مەن مادەنيەتتى جاساعان قايتالانباس قۇبىلىستاردىڭ اراسىندا بىرەن-ساران بولسا دا، از حالىقتاردان شىققانداردىڭ دا ماڭدايى جارقىرادى. ماسكەۋدىڭ مويىن­داعانى – تۇتاس الىپ يمپەريانىڭ مويىنداۋى ەدى. ءبىر گرۋزين حالقىنىڭ وزىنەن بارشا ۇلت ماقتانىشىنا اينالعان قانشاما ۇلى ونەر ادامدارى شىقتى: گەورگي دانەليا، ۆاحتانگ كيكابيدزە، زۋراب تسەرەتەلي، ناني برەگۆادزە، تامارا گۆەردتسەتەلي، ارمياننىڭ ماقتانىشى بولعان فرۋنزيك مكرتچيان، بالتىق جاعالاۋى ەلدەرىنىڭ بەدەلدىلەرى رايموند پاۋلس، يااك يولا، اننە ۆەسكي، يۆار كالنىنىش، اندريس پەن ماريس ليەپالار، وزبەكتىڭ ۇلىلىعىن تانىتقان راززاك حامراەۆ، اعايىندى زاكيروۆ­تار، «ياللا» ءانسامبلى، بۇل ۇزىن-سونار ءتىزىمدى ءار كەڭەستىك رەسپۋبليكا بويىنشا جال­عاس­تىرا بەرۋگە بولادى. ميلليونداردىڭ ماق­تانىشى بولۋ بۇلاردىڭ ماماندىعى سياقتى ەدى. الدىڭعى كەزەككە اقشا شىقپاعان، تەك تازا، شىنايى ونەر دارىپتەلگەن زاماندا بۇل مىقتىلاردىڭ ۇلكەن ەكراننان كورىنۋىنىڭ ءوزى تۋرا بۇگىنگى ءبىزدىڭ ديماشتىڭ ءتىلى مەن ءتۇرى باسقالاردى تابىندىرىپ جاتقانىنداي، وزگەنىڭ قىزىعۋشىلىعى مەن قىزعانىشىن قاتار وياتاتىن. قازاقستاننان دا 30-عا تارتا كسرو حالىق ءارتىسى شىقتى، ءوز ەلىنىڭ اڭىز ادامدارى بولدى، وزگەلەرگە تاڭداي قاقتىردى، ءبىر ءداۋىردىڭ ءۇنى بولعاندارمەن بىرگە بۇلار دا ۇلەس قوستى. بىراق ولار ماسكەۋدىڭ بيىگىنەن كورىنبەدى، ورتالىق ولاردىڭ وداقتىق دارەجەسىن وزىمەن دەڭگەيلەس بەلگىلى تۇلعالارمەن تەڭەستىرۋگە سول اسىقپاعان كۇيى كەتتى. مويىنداۋعا كەلگەندە ماسكەۋ مەشەۋ­لىك تانىتقانىمەن، ۇلتتىق مادەنيەتتىڭ ءتۇپ-تامىرىن وسى تۇلعالار ۇستاپ تۇردى.

ىشىمىزدە ەشقاشان باسىلمايتىن كۇيىك، ەسە، باتپانداي وكىنىش-وكپە قالدى. شەتەل تانىعان كەيىنگى بۋىننان شىققان ءار تالانتتى ءتاڭىرىنىڭ سىيلاعان باعا جەتپەس تارتۋىنداي، وتكەندە قالعان وكپەنىڭ وتەماقىسىنداي قابىل الىپ جاتقانىمىز دا سوندىقتان بولار. «شەتەلگە تانىلىپتى، شەتەل تانىپتى، حوش، وندا تۇرعان نە بار ەكەن، بۇلار تانىلعاننان ەلدىڭ جاعدايى جاقسارىپ كەتە مە، كرەديتى جابىلا ما، كىرىسى كوبەيە مە؟» دەگەن قيامپۇرىس سوزدەر قازىر ءجيى ايتىلادى. ادام مۇراتى ءىشىپ-جەۋمەن عانا شەكتەلمەيدى، قيىن-قىستاۋ كەزدەردە سەنىمى مەن ءۇمىتىن ۇرلەپ، ارقاعا تۇسكەن اۋىر جۇگىن قينالماي كوتەرىپ شىعۋىنا ەڭ الدىمەن ونەر ادامدارى سەپتىگىن تيىزەدى. ونەر مەن مادەنيەتتىڭ دەڭگەيى – قوعامىمىزدىڭ ەرتەڭگى امان-ساۋ قالۋ-قالماۋىنىڭ يشارات بەلگىسى. ءبىز قالاساق تا، قالاماساق تا، قوعامنىڭ اۆتوپورترەتىن رۋحانيات بەينەلەيدى.

قاتارىنان، ءوزى وزىپ تۋعان قوعامنان بيىك ادامدار شوعىرى ۇلتتىق ءدىل مەن سانانى باسقا قىرىنان تانىتاتىن وزگەرىس اكەلە الادى. ەگەر شىنداپ قولعا السا، تاۋ قوپارىپ تاستاي الاتىن ونەر شەبەرلەرى ەل ىشىندە ءالى دە كوپ. ونەر ادامدارىنا شىعارماشىلىق ەركىندىك پەن قانات جايار كەڭىستىك بەرىلسە، ولاردى اياقتان شالاتىنداردىڭ ارام ويى اياقاستى وماقاسىپ، جاقسىلىققا قاراي جالت بۇرىلسا، ۇنەمى قولداۋ تاۋىپ وتىرسا، ارقايسىسىنىڭ قولىنان كوپ نارسە كەلەتىنىنە شەك كەلتىرۋگە بولمايدى. تەك ورايلى ءسات پەن وڭ جامباسىنا ءدال كەلەر وقيعا بولۋى كەرەك.

ءتىپتى قانسىراعان جارادان كەيىن دە تەرىنىڭ بەتى جازىلىپ، ولگەن جاسۋشالار قالپىنا كەلەدى. ال ءبىز ءومىر ءسۇرىپ وتىرعان قوعام وزدى­گىنەن جاڭارىپ تۇرۋ قابىلەتىنەن ايىرىلىپ قالعانداي، وكىنىشتىسى – وسى. قوعام ۋاقىت­پەن ۇيلەسىم تابۋ ءۇشىن وعان مىندەتتى تۇردە سىرتتىڭ اسەرى قوزعاۋشى كۇش بولىپ، يتەرىپ، جەتەكتەپ ماجبۇرلەۋى كەرەك سياقتى ءمىز باقپايدى. ەگەر سىرتتا وسىنداي مادەني ءدۇمپۋ، وقيعالار بولماسا، ءبارى سول ءباز-باياعى قالپىندا قالا بەرمەك.

سوڭعى جاڭالىقتار

جارىس پەن تابىس

ەكونوميكا • بۇگىن، 00:00

اقىلدىڭ ازابى

تاريح • كەشە

مەيرامحانالار جانە پاندەميا

كوروناۆيرۋس • كەشە

جۇرت جاعاجاي ىزدەپ ءجۇر

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار