جالپى, كوپ بالالى انالار كوتەرگەن اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك پەن باسپانا ماسەلەسى قازىر اتقارۋشى بيلىكتىڭ عانا ەمەس, تۇتاس قوعامنىڭ باس اۋرۋىنا اينالعان سياقتى. بۇل جايىنداعى پىكىر ەكىگە جارىلىپ تۇر. بىرقاۋىم جۇرتتىڭ كوزقاراسى الەۋمەتتىك ءالجۋاز توپتاردىڭ جاعدايىن مەملەكەت جاساۋى كەرەك دەگەنگە سايسا, ەكىنشى تاراپ «اركىم ءوز كۇنىن ءوزى كورىپ, جاعدايىنا قاراي بالا تۋى كەرەك» دەگەن ۇستانىمدا. ارينە مەملەكەت الەۋمەتتىك ماسەلەنى شەشۋگە مۇددەلى, وعان بارلىق مۇمكىندىكتى قولدانۋدا. بىراق قوعام ءۇشىن ادامداردىڭ جاپپاي پاتەرناليستىك كوڭىل كۇيدە بولۋى ءتيىمدى ەمەس.
ايتپاقشى, الەۋمەتتىك قىزمەت پەن اكىمدىك تاراپى كومەككە مۇقتاج نەمەسە جاردەم الۋعا نيەتتى كوپ بالالى وتباسىنىڭ تابىسىن ەسەپتەۋ كەزىندە ساۋىن سيىر مەن تاۋىق سانىن تۇگەندەپ, ءتىپتى جەمىس اعاشىن دا ءونىم بەرەتىن كىرىس كوزىنە جاتقىزۋى كوپ بالالى انالاردىڭ اشۋ-ىزاسىن تۋعىزعانى راس. ەڭ قىزىعى, وتباسى مۇشەلەرىنىڭ اتىنا رەسىمدەلگەن نەسيە مەن مۇگەدەك بالاعا بەرىلەتىن ارنايى جاردەماقى دا اۋلەتتىڭ تابىسى بولىپ ەسەپكە الىنۋىن ەشكىم ءتۇسىندىرىپ بەرە العان جوق. جالپى, بۇل جەردەگى جاۋاپسىز سۇراقتار الەۋمەتتىك قامتۋ تۋرالى زاڭنامانىڭ السىزدىگىن كورسەتتى. دەمەك, اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكتى جۇزەگە اسىرۋ جۇيەسى ءالى دە جەتىلدىرۋدى قاجەت ەتەدى. ەسەسىنە, كوپ بالالى وتباسىلاردىڭ تابىس مولشەرىنە قاتىستى شەكتەۋلەر ناعىز كومەككە مۇقتاج اۋلەتتەردىڭ جاردەماقى الۋىنا كەدەرگى بولىپ وتىر.
ماسەلەن, الماتى وبلىسى كوكسۋ اۋدانىنىڭ بالپىق بي اۋىلىندا تۇراتىن كوپ بالالى انا التىن ابيروۆا 5 بالاسى ءۇشىن ەشقانداي جاردەماقى المايتىنىن ايتادى. ويتكەنى التىن جۇبايىمەن بىرلەسىپ شاعىن كاسىپپەن اينالىسادى. اۋدان ورتالىعىنان دۇڭگىرشەكتى جالعا الىپ, نان ونىمدەرىن ءپىسىرىپ ساتۋمەن اينالىساتىن ولاردىڭ تابىسى ۇكىمەت بەلگىلەگەن مولشەردەن اسىپ كەتەدى ەكەن. سەبەبى ساۋدا-ساتتىقپەن اينالىسۋ ءۇشىن التىن اۋداندىق سالىق باسقارماسىنا جەكە كاسىپكەر رەتىندە تىركەلۋگە ءماجبۇر. بۇل – زاڭ تالابى جانە ورىندى ەرەجە. بىراق پاتەنتتىك جۇيەمەن جۇمىس ىستەيتىن شاعىن كاسىپكەردىڭ ايلىق تابىسى 300 مىڭ تەڭگەدەن كەم بولماۋى دەگەن تالاپ بار. ياعني, جەكە كاسىپكەردىڭ فيسكالدى تابىسى اي سايىن وسى سومادان كەم بولماۋى ءتيىس. بىراق جەكە كاسىپكەر ۇنەمى مۇنداي كولەمدەگى تازا تابىس بولمايتىنىن ايتادى.
– قازىر ساۋدا جوق. باسەكەلەستىك تە كۇشتى. ۇن قىمبات, ماي قىمبات. اۋىلدىق جەر بولعاسىن دايىن ءونىم باعاسىن تومەندەتىپ ۇستايمىز. ۇنەمى پايدا تاۋىپ وتىرعانىمىز جوق. كەيىنگى كەزدە شىققان شىعىن ءوزىن اقتاعانعا قۋاناتىن بولدىق. اي سايىنعى سالىق, جەردى جالعا الۋ اقىسى تاعى بار. ال 5 بالاما اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الۋدىڭ جايىن ءبىلىپ ەم, ءبىزدىڭ تابىسىمىز اسىپ كەتەدى ەكەن, – دەيدى التىن ابيروۆا.
التىننىڭ باسىنداعى جاعداي الماتى وبلىسىنداعى 40 مىڭ وتباسىنا ورتاق دەۋگە بولادى. قازىر ايماقتاعى كوپ بالالى اۋلەتتەردىڭ سانى وسىنشا شامادا ەكەن. مۇنىڭ ىشىندە 11 مىڭ وتباسى اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الىپ وتىر. وسى جەردە كوپ بالالى اۋلەتتەر ارقىلى ەلدەگى دەموگرافيالىق احۋال وڭ باعىتتا كورىنىس بەرىپ وتىرعانىن دا ايتۋىمىز كەرەك. مىسالى, قازىر جەتىسۋ ءوڭىرىن 2 ميلليونعا جۋىق ادام مەكەندەيتىن بولسا, ونىڭ ىشىندەگى 165 مىڭ بالا كوپ بالالى وتباسىلاردا تۋىپ-ءوسىپ كەلەدى.
الماتى وبلىسى
