تەحنيكالىق قاتەلىك پە, قارپىپ قالۋ ما؟
وسى ورايدا ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى احۋال قانداي دەگەن ويمەن وبلىستىق جۇمىسپەن قامتۋدى ۇيلەستىرۋ جانە الەۋمەتتىك باعدارلامالار باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ق.نۇرمامەدوۆاعا جولىققان ەدىك.
– اعىمداعى جىلى 9 256 وتباسىنا اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك تاعايىندالدى, ياعني وسىنشا وتباسىنداعى 51 438 ادام قامتىلدى. ونىڭ ىشىندە 1 960 وتباسىنا, بۇل وتباسىلاردا تۇراتىن 10 695 ادامعا كومەك تولەۋ توقتاتىلدى, قازىرگى كەزدەگى الۋشىلار سانى – 7 296 وتباسى, ياعني
40 743 ادام.
وكىنىشكە قاراي, كومەككە مۇقتاج ەمەس ادامدارعا كومەك تاعايىندالعان جاعدايلار كەزدەسىپ وتىر. مۇنداي جاعدايدىڭ ورىن الۋىنىڭ ەڭ باستى سەبەبى اقپاراتتىق جۇيەلەردە ءوتىنىش بەرۋشىلەر تۋرالى مالىمەتتەردىڭ بولماۋىن پايدالانىپ, جالعان مالىمەتتەر ۇسىنۋ سالدارىنان بولعان دەپ بىلەمىز. مىسالى, جەكە كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنەن تۇسكەن تابىستىڭ جىلدىڭ باسىندا اقپاراتتىق جۇيەلەردە كورىنىس تاپپاۋىنان 2018 جىلى 10 ملن تەڭگەدەن استام تابىس تاپقان 8 وتباسى ءساۋىر ايىندا اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەككە جۇگىنگەن جانە ولارعا كومەك تاعايىندالعان. ولاردىڭ اراسىندا ءبىر جىلدا 58 ملن تەڭگە, 40 ملن تەڭگە, 26 ملن تەڭگە, سونداي-اق 25 ملن تەڭگە تابىس تاپقان وتباسىلار انىقتالدى. قازىرگى تاڭدا اتالعان وتباسىلارعا كومەك تولەۋ توقتاتىلدى, زاڭسىز تولەنگەن قارجىنى بيۋدجەتكە قايتارۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. الايدا ءوز ەركىمەن ءبىر دە بىرەۋى قايتارعان جوق, دەيدى ول.
ايتۋىنشا, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى تاراپىنان جۇرگىزىلگەن مونيتورينگ ناتيجەسىندە ماڭعىستاۋ وبلىسى بويىنشا I توقساندا 64 ادامعا زاڭسىز, ياعني تابىسىن جاسىرۋ سالدارىنان كومەك تولەنگەنى, ولارعا قازىر كومەك تولەۋ توقتاتىلىپ, اتالعان وتباسىلاردىڭ بيۋدجەتكە 21,8 ملن تەڭگە قايتارۋ قاجەتتىگى انىقتالعان. ال II توقساندا 487 ادامعا كومەك زاڭسىز تولەنگەن, بۇل وتباسىلار 48,1 ملن تەڭگە بيۋدجەتكە قايتارۋعا ءتيىستى. III توقساندا 1522 اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الۋشىلاردىڭ تابىسى قايتا ەسەپتەلىپ, ولاردىڭ قاتارىنان 163 وتباسى تابىسىن جاسىرعان دەپ تانىلىپ, تولەم توقتاتىلعان جانە ولار بيۋدجەتكە 32, 4 ملن تەڭگە قايتارۋ قاجەتتىگى بەلگىلەنگەن.
قازىرگى ەسەپتەۋلەر بويىنشا وبلىستا 714 وتباسى بيۋدجەتكە 102,3 ملن تەڭگە قايتارۋعا ءتيىستى بولسا, ونىڭ ىشىنەن بۇگىندە 78 وتباسى 9,2 ملن تەڭگەنى قايتارىپ ۇلگەرگەن.
قازىر اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك تولەۋ زاڭدىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ۋچاسكەلىك كوميسسيالاردىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋ, ولاردىڭ قۇرامىن اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الۋشىلارمەن, قوعام بەلسەندىلەرىمەن, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ وكىلدەرىمەن تولىقتىرۋ جۇرگىزىلۋدە جانە كومەك الۋشىلاردى اي سايىن مونيتورينگىلەۋ جۇيەگە قويىلعان. سونداي-اق مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ۇيىمداردىڭ دەرەكتەر قورىنا سۇراۋ سالۋ, ءتيىستى مالىمەتتەر بولماعان جاعدايدا كومەك تولەۋدى ۋاقىتشا توقتاتۋ, ءمان-جايدى تولىق انىقتاۋ شارالارى الىنۋدا, كومەك الۋشىلاردىڭ تۇرمىستىق جاعدايىن قايتا تەكسەرۋ, ونىڭ ناتيجەسى بويىنشا شەشىم قابىلداۋ جۇرگىزىلۋدە.
تابىسىن ادەيى جاسىرۋ وقيعالارى ورىن الدى ما, الدە كومپيۋتەرلىك دەرەكتەردەن كەتكەن قاتەلىك پە دەگەن سۇراق تۋىندايدى. ەگەر, الدىڭعى جايت انىقتالسا, ەل ىشىندەگى شىنايى مۇقتاج جانداردىڭ الدىن وراپ, كول-كوسىر تابىس تاۋىپ وتىرعانداردىڭ ءوز جاعدايىن كوپە-كورىنەۋ مۇشكىل ەتىپ كورسەتىپ, وڭاي ولجاعا ۇمتىلۋى ۇيات. «قازان السا كەڭىنەن الىپ, ەتىك قالسا ەكەۋىن الىپ» كورشىسىنىڭ قامىن قامداي جۇرەتىن قازاق ناپاقاسى جەتەعابىل بولىپ وتىرعان كورشى-كولەمىن, ەل اراسىنداعى جوق-جىتىكتى ۇسىنۋدىڭ ورنىنا قارپىپ قالۋدى ويلاۋى وكىنىشتى دەر ەدىك. مەملەكەت تاراپىنان بەرىلىپ جاتقان كومەككە ەل ىشىندەگى الەۋمەتتىك احۋالى ناشار, دەنساۋلىق جاعدايى كوتەرمەيتىن, ءبىر سوزبەن ايتقاندا شىن مۇقتاج وتباسىلاردىڭ ىلىگۋىن قالار ەدىك.
