رۋحانيات • 20 قىركۇيەك، 2019

شاحماردان تەربەلگەن تالبەسىك

34 رەتكورسەتىلدى

بەسىك &ndash؛ ومىرگە جاڭا كەلگەن نارەستەنىڭ اناسىنىڭ قۇشاعىنان كەيىنگى جىلى ۇياسى. پەرىشتە-سابيدىڭ اق وتاۋى! ات ۇستىندە ءجۇرىپ ەلىن قورعاعان باتىر قازاقتىڭ اسىل بۇيىمى. قازاقتار بەسىكتى قاراعايدان، قايىڭنان، كوبىنە تالدان جاسايدى. بەسىكتى «؛تالبەسىك»؛ دەپ اتاۋدىڭ سىرى وسىندا. ىڭعايلى ەتىپ قيۋلاستىرعان بۇل دۇنيە كوشىپ-قونۋ جاعدايىندا دا تىرشىلىككە قولايلى. ونى ات ۇستىندە ەردىڭ الدىنا الىپ تا، تۇيە ۇستىندەگى قورشاۋ ىشىنە دە ارتىپ تا جۇرە بەرەدى. م.اۋەزوۆ كەزىندە «؛ەل بولامىن دەسەڭ، بەسىگىڭدى تۇزە»؛ دەگەن ۇلاعاتتى ءسوزىنىڭ ءمان-ماعىناسى دا تەرەڭ.

ەلىمىزدىڭ عىلىمىنا ولشەۋ­؛سىز ۇلەس قوسقان، 33 جاسىندا مينيستر دارەجەسىنە كوتەرىلگەن، قازاقستان عىلىم اكادەمياسىن باسقارعان شاحماردان ەسەنوۆ مۇقىم قازاقتىڭ ماقتانىشى. جۋىردا اتاقتى عالىمنىڭ دۇ­؛نيەگە كەلگەن كەزىندە بولەنگەن بەسىگى تابىلدى. وعان يە بولىپ، وسى كۇنگە دەيىن كوزىنىڭ قا­؛راشىعىنداي ساقتاپ كەلگەن شيەلى اۋدانى العاباس اۋ­؛لى­؛نىڭ تۇرعىنى كەنجەگۇل اپامىز ەكەن.

...بىر مىڭ توعىز ءجۇز الپى­؛سىنشى جىلداردىڭ باس كەزىن­؛دە اعايىندى شايمەردەن، اق­؛بەرگەن ءبىر اۋلادا تۇراتىن-دى. ۇلكەنى كولحوز جۇمىسىندا بولسا، كىشىسى مەكتەپتە ءمۇعالىم. ول كەزدە شەشەلەرى ناعي اجەمىز بار. شايمەردەننىڭ پىستە اپامىزدان تۇرسىن ەسىمدى قىزى مەكتەپكە دەيىنگى جاستا دا، اق­؛بەرگەننىڭ كەنجەگۇلمەن ەندى باس قۇراعان كەزى. &ndash؛ ءبىر كۇنى ەكى جەڭىل كولىك سىرعىپ كەلىپ، ەسىك الدىنا توقتاي قالدى. اۋدان باسشىلارى قۇرمەتتەپ، ءبىر ايەل كىسىگە جولباسشىلىق جاساپ ءجۇردى. &ndash؛ بۇل كەلگەن ءشاريپا اپامىز ەكەن. شاحماردان ەسەنوۆتىڭ شە­؛شەسى. ءبىزدىڭ اتامىزعا اتا­؛لاس تۋىس بولىپ كەلەدى. ويت­؛كەنى ەنەمىز: «؛ىلگەرىدە وسى ءشاريپانى جورابەككە ۇزا­؛تىپ ەدىك»؛، دەگەندى ءجيى ايتىپ، اڭگىمەلەپ وتىراتىن-دى. اتاقتى كىسىنى ومىرگە اكەلىپ، اق ءسۇتىن بەرگەن اپامىز ۇزىن بويلى، ادەمىشە كەلگەن، جاسى الپىسقا جاقىنداسا دا «؛سىرلى اياقتىڭ سىرى كەتسە دە، سىنى كەتپەيدى»؛ دەگەندەي كەلىستى كىسى كورىندى. ءبىر كورگەننەن جاقىن تارتاتىن جىلىشىرايلىلىعى ەسىمدە قالىپتى. ۇستىندە اق كويلەگى مەن ورنەكتى قارا قام­؛زولى بار، &ndash؛ دەپ ەسكە الادى كەن­؛جەگۇل ءالماحانقىزى.

 ؛وسى وقيعا باياندالىپ وتىر­؛عان مەرزىمنىڭ ناقتى ۋاقى­؛تى &ndash؛ 1961 جىلدىڭ قارا كۇزى. شاحماردان ەسەنوۆتىڭ گەو­؛لوگيا ءمينيسترى كەزى. ول كەزدە شيەلى اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى يساتاي ابدىكارىموۆ بولسا، اۋداندىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ ءتوراعاسى قونىسبەك قازانتاەۆ. ال «؛لەنين»؛ كولحوزىنىڭ ءتور­؛اعاسى ءازىمحان يسمايلوۆ بولاتىن. ءشاريپا اپامىز ەلگە قىدىرىستاپ كەلىپ، تۋىس اعاسى سادىقتىڭ ۇيىندە بولۋدى قا­؛لاعان سەكىلدى. اۋدان باسشىلارى كولحوز ءتوراعاسىنىڭ جەڭىل كولىگىن ءبىر اپتاعا بوساتىپ بەرىپ، جانىنا جاۋاپتى ادامداردى دا قوسىپ بەرەدى. عالىمنىڭ اناسى تۋعان ولكەسىن ارمانسىز ارالايدى. تىرىگە &ndash؛ سالەم، ولگەنگە باتا جاسايدى. ايتەۋىر كۇندە قوناققا شا­؛قى­؛رۋشىلار قاتارى مول بولىپتى..

&ndash؛ ءشاريپا اپامىز قايتا­؛دان جولعا شىعارىندا شاي­؛مەردەن كوكەگە: «؛اۋىلدا بايا­؛عى شاحماردان جاتقان بەسىگى ساقتاۋلى. سونى الىپ كەلىپ با­؛لالارىڭدى بولەڭدەر، تۇرسىن قىزىڭنىڭ سوڭىنان باسقا دا كىشكەنەلەر ەرسىن، ءبارى دە وسكەن سوڭ، شاحماردانىم سەكىلدى ەلگە بەلگىلى ازامات بولسىن!»؛، دەپ باتاسىن بەرىپتى. مۇنى كەيىننەن ۇلكەندەردەن ەستىدىك قوي، ءبىز بوساعانى جاڭادان اتتاعان جاس كەلىنبىز، كوپ نارسەنى تۇسىنە بەرمەيتىن كەزىمىز ەمەس پە، &ndash؛ دەپ ەسكە الادى كەنجەگۇل اپا.

سودان قىستىڭ ءبىر كۇنى شاي­؛­؛مەردەن تارتوعايعا اتپەن بارىپ، قولدان جاسالعان، سىرتى ءتۇرلى قازاقى ويۋمەن ور­؛نەك­؛تەلگەن الگى بەسىكتى الدىنا وڭ­؛گەرىپ الىپ كەلەدى. اۋزى دۋا­؛لى اپانىڭ ايتقانى كەلىپ، جاس كەلىن ۇزاماي بوسانادى دا، ءسابيدىڭ ەسىمىن ارناۋىت قو­؛يىپ، الگى بەسىككە بولەيدى. بۇل 1962 جىلدىڭ 23 ناۋرى­؛زى بولاتىن. سونان كەيىن دە شاحماردانداي مارقاسقا جات­؛قان قۇت بەسىكتە تاعى دا سە­؛گىز بالا، كەيىنەن ولاردىڭ كىش­؛كەنەلەرى بولەنىپ، ءبارى دە ءتاي-تاي باسىپ كەتەدى. ارناۋىتتان سوڭ الما، گۇلي، الۋا، فاريدا، مەيرام، ءانۋار، زاكيرا، ەرنار ءبارى دە باياعى اپالارى بەرگەن باتانىڭ اللانىڭ قۇلاعىنا شا­؛­؛لىنعانى شىعار، ءبارى دە جو­؛عارى وقۋ ورنىن ءبىتىرىپ، ءبىرى نۇر-سۇلتان، ءبىرى الماتى، باسقا دا وبلىس ورتالىعىندا ءتاۋىر قىزمەتتەر ىستەپ ءجۇر. ولار­؛دىڭ بالالارىنىڭ ءوزى وتىز جاس­؛تى ورتالاپ تولىسقان ازامات­؛تار. ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان شا­؛ڭى­؛­؛راقتىڭ ەڭ كەنجەسى ەر­؛نار عىلىم جولىنا ءتۇسىپ، بەل­؛گىلى بيىك­؛تەردى باعىندىرىپ ۇل­؛گەردى. ول استاناداعى مەديسي­؛نا اكا­؛دەمياسىنىڭ كافەدرا مەڭگە­؛رۋشىسى. باياعى العاش بە­؛سىككە بو­؛لەنگەن ارناۋىت بولسا، شيەلى تەمىرجولىندا ءورت ءسوندىرۋ پو­؛يى­؛زىنىڭ باستىعى. ورتاسىنا سىيلى، مامىلەگە مى­؛عىم جىگىت. بۇل بالانى شاي­؛مەر­؛دەن مەن پىستە اپامىز باۋىرىنا باسقان. سون­؛دىقتان دا اۋىل­؛داعىلار ونى شا­؛كەڭنىڭ ۇلى دەۋىنەن ءالى كۇنگە جاڭى­؛لىسقان ەمەس.

&ndash؛ «؛جاقسىدان &ndash؛ شاراپات»؛ دە­؛گەن راس ەكەن، شاحماردان اعا جاتقان قۇتبەسىك بىزگە دە قۇت­؛تى بولدى. ءشاريپا اپانىڭ مەيى­؛رىمىن سالعان جاراتۋشىعا ريزامىن. وتاعاسى دا مەكتەپتە ابى­؛رويلى قىزمەت ەتتى، ءوزىم دە شا­؛­؛مام كەلگەنشە جۇ­؛مىس ىستەدىم. ءوسىپ-ونىپ جاتىر­؛مىز. شۇكىر!&ndash؛ دەيدى ءبىزدىڭ بۇ­؛گىنگى كەيىپكەرىمىز كەنجەگۇل ءالىمحانقىزى. اتاقتى عالىم تەربەتىلگەن تالبەسىك بۇ­؛گىندە شيە­؛لى اۋداندىق ولكەتانۋ مۋ­؛زەيىنە تاپسىرىلىپ، وسىندا كەلۋشىلەردىڭ كوزايىمىنا اينالدى.

نۇرماحان ەلتاي

قىزىلوردا وبلىسى،

شيەلى اۋدانى

 ؛

سۋرەتتە:

كەنجەگۇل اپا مەن عالىم جاتقان بەسىك.

سوڭعى جاڭالىقتار

تاۋشىق اۋىلى 80 جىلدىعىن تويلادى

ايماقتار • بۇگىن، 16:35

اباي دۇكەنى – بەلگيادا

رۋحانيات • بۇگىن، 16:32

گەرولد بەلگەرگە كوشە بەرىلدى

قازاقستان • بۇگىن، 15:57

ەڭ قىسقا اڭگىمە. ريزا يساەۆا

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 15:50

ەڭ قىسقا اڭگىمە. نۇربيكە قۇدايبەرگەنوۆا

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 15:45

ەڭ قىسقا اڭگىمە. داۋرەن داريابەك

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 15:39

ەڭ قىسقا اڭگىمە. نازەركە سانيازوۆا

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 15:37

ەڭ قىسقا اڭگىمە. اقىلبەك شاياحمەت

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 15:22

ەڭ قىسقا اڭگىمە. الدابەرگەن كەمپىرباي

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 13:00

ەڭ قىسقا اڭگىمە. ەركەعالي بەيسەنوۆ

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 12:42

ەڭ قىسقا اڭگىمە. كوگەداي شامەرحان

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 12:39

ەڭ قىسقا اڭگىمە. جاسۇلان سەرىك

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 12:37

ەڭ قىسقا اڭگىمە. اقجول قالشابەك

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 12:28

ەڭ قىسقا اڭگىمە. نۇربەك نۇرجانۇلى

ەڭ قىسقا اڭگىمە • بۇگىن، 12:24

ەلباسى تاكەو كاۆامۋرامەن كەزدەستى

پرەزيدەنت • بۇگىن، 11:34

ساعىنايدىڭ بەيىتى تابىلدى

ايماقتار • بۇگىن، 10:52

اقمولانىڭ استىعىنا سۇرانىس مول

ايماقتار • بۇگىن، 10:22

كۇلكى كەرۋەنى № 7

رۋحانيات • بۇگىن، 10:20

اتالماي نەگە قالسىن مۇسا اتى؟!

رۋحانيات • بۇگىن، 10:01

جاقسى ءداستۇر جالعاسادى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:49

الاشتانۋشى عالىمنىڭ بەلەسى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:47

يگىلىكتى ەڭبەك يەسى

قوعام • بۇگىن، 08:46

نامازالى وماشۇلى: ەل شەجىرەسى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:42

تاراز شاھارىنداعى تاماشا ءتۇن

ايماقتار • بۇگىن، 08:39

تۇڭعىش ءتىل فورۋمى وتەدى

قوعام • بۇگىن، 08:36

پاتريارحتىڭ ورىندالعان پارىزى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:33

كەدەرگىسىز كەلەشەك

قوعام • بۇگىن، 08:31

جوشى حانعا ەسكەرتكىش ورناتىلادى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:24

قازاقتاردىڭ اتقا ءمىنۋ مادەنيەتى

قازاقستان • بۇگىن، 08:22

ەۋرونى ساتىپ الۋشىلار كوبەيدى

ەكونوميكا • بۇگىن، 08:20

اQR: 14 بانكتى «ساۋىقتىرۋ» كەرەك پە؟

ەكونوميكا • بۇگىن، 08:15

ۇقساس جاڭالىقتار