ادەبيەت • 18 قىركۇيەك، 2019

حالىق ءومىرىنىڭ قۇبىلناماسى

18 رەتكورسەتىلدى

ءبىر عاسىر تاريح ءۇشىن قاس-قاعىمداي ۋاقىت بولسا دا باسىلىمعا از مەرزىم ەمەس. الماعايىپ جىلدار كورىگىندە كىندىگىن كەسىپ، «ەڭبەكشى قازاق» اتالىپ، بالعا مەن ءتوس اراسىندا جانشى­لىپ قالماي شىڭدالعان گازەت الەۋمەتتىك-قوعامدىق قۇبىلىستاردىڭ قارا قازا­نىندا قايناپ، شاربولاتتاي شىڭ­دالدى، شىمىر شىنىقتى. ودان ءتاي-ءتاي باسقان جاڭا جۇيەنىڭ جۇرەك ءلۇپىلى ەستىلىپ، تارسىلداپ سوعىلعان بەس­جىلدىقتار بالعاسىنىڭ ءدۇرسىلى كەلەدى.

تۇركسىبتە جۇيتكىگەن وتاربانىڭ داۋىسى مۇلگىگەن دالانى ماڭگى مىزعىعان ۇيقىسىنان وياتقانداي. كەشەگى كۇركىرەپ وتكەن جارالى سوعىس جىلدارىنىڭ جاڭعىرىعى جاتىر وندا. ءاربىر بەيبىت كۇنى ۇلى كۇرەسپەن ىزدەنىسكە تولى ەڭبەك جولدارى سايراپ جاتىر. نۇرلى ءىز جالعاسىپ كەلەدى ءالى. ۋاقىتتىڭ تالابىنا قاراي ءسال يىلۋگە دە ءماجبۇر بولعان شىعار. بىراق، ول شورت سىنباي، ەشقاشان بيىك پاراساتتى ۇستانىمىنان اينىعان ەمەس. اسىرەسە اباي، مۇحتار مەن قاسىم شىعار­ماشىلىعىنا كەلگەندە كوپ ۋاقىت سوزبۇيدالىققا سالىنىپ، ءسال السىزدىككە جول بەرگەندەي. ايتپەسە«سوتسياليستىك قازاقستان» وسى جىلدار ىشىندە حالىق ءومىرىنىڭ قۇبىلناماسى بولا ءبىلدى. ونىمەن بىتە قايناستى.

مەن گازەتكە وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارىندا شاقىرىلدىم. باسىلىمدا ماماديار جاقىپ، نۇرتورە ءجۇسىپ، ءادىل دۇيسەنبەك، قاينار ولجاي، نۇري مۋفتاح سىقىلدى قالامىنىڭ جەلى بار ساقا جۋرناليستەر ەڭبەك ەتەدى ەكەن. باس رەداكتور قازاق ءباسپاسوزىنىڭ كانىگى ساڭلاق ساردارى شەرحان مۇرتازا. بىردەن ۇجىمعا تاستاي باتىپ، سۋداي ءسىڭىپ كەتتىم.

جالاڭ سىپاتتاما، حابار-وشار مەن سىن-سىقاق شىعارىپ، ناسيحاتتاپ قانا قوي­ماي، گازەت كىتاپ تا باسىپ شىعاراتىن دەڭگەيگە كوتەرىلدى. ءبىراز ىرعاسۋدان كەيىن تۇڭ­عىش رەت ء«ۇش پايعامبار» (1992 ج.) دۇنيەگە كەلدى: ءابىش كەكىلباەۆ ايتەكە تۋرالى، سوفى سماتاەۆ قاز داۋىستى قازىبەك حاقىنداعى تولعاۋىن جازىپ بەرىپ، ولار قالىڭ وقىرمانداردىڭ رۋحي يگىلىگىنە ۇسىنىلدى. مازاسىز كۇندەر ءوتىپ، زۋىلداي بەردى. رەدكوللەگيا مۇشەلەرى جينالعاندا تىڭ ۇسىنىس، جاڭا ويلار ورتاعا تاستالىپ، كوپ ۇزاماي جۇزەگە اسىپ جاتاتىن. كۇردەلى كەزەڭنىڭ كوپ ماسەلەلەرى كورىنىس تاپتى. شال-شاۋقاندار باسقارعان الىپ كسرو-نىڭ سوڭعى دىمكاس دەمى سەزىلە باس­تاپ، اقىرى ىدىراپ تىندى. «ماڭدايىنا جازعانداي «قازاقستان» بولۋ كەرەك ەدى. «ەگەمەن قازاقستان» بولىپ شىعا كەلدى. ءبىر لەزدەمەدە تاۋەلسىزدىك العان ورتا ازياداعى تۇگەل تۇركى الەمى رەسپۋبليكا باسشىلارىن سويلەتۋ اڭگىمە ارقاۋىنا اينالدى.

تۇرىكمەنستاننان ساپارمۇرات نيازوۆ، قىرعىزستاننان اسقار اقاەۆ تاڭداپ الىن­دى. ماعان وزبەكستان پرەزيدەنتى يسلام ابدىعاني ۇلى كارىموۆ ءتيدى. ىزىنشە «تەس­كەنتاۋدىڭ ار جاعىندا بار جارىق» اتتى كولەمدى سۇقبات جاريالاندى. بۇدان «ەگەمەن قازاقستان» ءوز ەلىمىزدەگى جاعدايدى عانا ەمەس، باسقا تۋىسقان مەملەكەتتەردەگى بولىپ جاتقان ءىرىلى-ۇساقتى وزەكتى وقيعالاردى قامتۋعا تىرىساتىندىعى بايقالادى. مازمۇن بايىدى، قاناتىن كوكجيەككە كەڭ جايدى. شاڭىراقتان شۇعىلا شاشىرادى.

سىرتتا – ءححى عاسىر. ونىڭ دا بەستەن ءبىر بولەگى اياقتالىپ كەلەدى. ءومىر وزگەرىسكە تولى. الايدا وكىنىشكە قاراي، قازاق جۋرناليستيكاسىندا تىڭ تىنىس سەزىلمەيدى. «باياعى جارتاس – ءبىر جارتاس.» ەسكى تاپتاۋرىن، قۋاتسىز سىلدىر ءسوز، تاياز تانىم جالاڭ وي، تار ۇعىم. «قوناقجاي شاڭىراقتاعى» («دوڭگەلەك ۇستەل ەمەس») اڭگىمە، سۇقبات پەن سىردىڭ سىقپىتى قانداي؟ ءبىر-بىرىنە ەگىز قوزىداي، سوڭىندا راحمەت ايتىلۋى كەرەكتەي. نە ءۇشىن؟ ول «سۇقباتتاس» ءسوزىن حالىققا قاراتا ايتقان جوق پا؟ قايتا ءوزىن تولعاندىرعان جايلاردىڭ ەل-جۇرتقا جەتكەنىنەن ريزا بولماي ما؟

بۇرىن جازباگەر-جۋرناليستەردى قازۇۋ مەن قاراعاندى ۋنيۆەرسيتەتىندە اسا جاۋاپ­كەرشىلىكپەن دايىندايتىن ەدى. قازىر قاي جەردە بولسا دا ءزارۋ مامانداردى ەسەپ­سىز ازىر­لەيتىن بولدى. زاڭگەرلەر، ەسەپ-قيساپ­شىلار (ەكونوميستەر) شەكتەن تىس كوپ. ۇلت جاستارىن دۇرىس باعىتتاپ باعدار سىلتەپ وتىراتىن ەشكىم جوق. جاستارعا قامقورلىق ءبىلدىرىلىپ، جانا­شىرلىق جاسالمايدى.

ەلىمىزدىڭ باس باسىلىمىنىڭ باستاۋىندا بەيىمبەت پەن عابيت سياقتى قازاق ءسوزى الىپ­تارىنىڭ العاشقى توبى تۇردى. سوندىقتان دا ول قىمبات بىزگە. قاشان دا «ەگەمەن قازاق­ستان» وتانىمىزداعى يگى ىستەرگە ۇيىتقى، ىزگى ىزدەنىستەرگە باستاماشى بولسا دەگەن وي قىلاڭ بەرەدى.

ايان-سەيىتحان نىسانالين،
اقىن، سىنشى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ 1990-1998 جىلدارداعى
ادەبيەت پەن ونەر ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى

سوڭعى جاڭالىقتار

ارىماس ابىروي

رۋحانيات • كەشە

كونەدەن كەلگەن كونەك

رۋحانيات • كەشە

شىمبۇلاق شاڭعى ماۋسىمىن اشتى

قىسقى سپورت • كەشە

اتباسار

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار