نايمدى «تاۋ كوتەرگەن تولاعاي» دەپ سيپاتتاساق, ارتىق ايتقانىمىز ەمەس. ەگەر سپورتتىق كارەراسىنا كوز جۇگىرتسەك, ونىڭ باعىندىرعان بەلەستەرىنە كوز جەتپەيدى. اۋىر اتلەتيكادان ءۇش دۇركىن وليمپيادا چەمپيونى اتانعان تۇڭعىش سپورتشى, 7 دۇركىن الەم چەمپيونى. التىننان تاۋ تۇرعىزعان تولاعاي 46 مارتە الەم رەكوردىنا تۇزەتۋ ەنگىزدى. سۇلەيمەنوعلىنىڭ ەرەكشەلىگى – ءوز سالماعىنان ءۇش ەسە ارتىق شتانگانى باسىنان اسىرعان بەس سپورتشىنىڭ بىرەۋى.
«قارعا بويلى گەراكلدىڭ» سپورتتىق كارەراسى وڭاي بولعان جوق. ول 1967 جىلى بولگارياداعى كىردجاالي ولكەسىندە, تۇرىك وتباسىندا دۇنيەگە كەلدى. زىلتەمىرگە جاستايىنان قىزىعىپ وسكەن نايمنىڭ ۇلكەن سپورتقا كەلۋىنىڭ ءوزى قىزىق.
ونى بىرنەشە وليمپيادا چەمپيونىن باپتاعان, قازىر قازاقستان اۋىر اتلەتيكادان ۇلتتىق قۇراماسىندا اعا كەڭەسشى قىزمەتىن اتقاراتىن ەنۆەر تۇركىلەري اڭگىمەلەپ بەرىپ ەدى. 2013 جىلى الماتىعا تۇركىلەري مىرزانى ارنايى ىزدەپ بارىپ, ەلىمىزدەگى اۋىر اتلەتيكا تۋرالى سۇحبات قۇردىق. اڭگىمە بارىسى نايم سۇلەيمەنوعلىعا اۋىسىپ, ەنۆەر مىرزا وتكەن شاقتان سىر شەرتتى.
«نايمدى ون جاسىندا جولىقتىردىم. 1978 جىل بولاتىن, – دەپ اڭگىمەسىن باستادى اقساقال. – كىردجاالي ولكەسىنە قاراستى اۋىلدار جىل سايىن قىركۇيەكتە ءۇش كۇندىك جارمەڭكە وتكىزەدى. كوكونىس, جەمىس-جيدەك, استىق, ءۇي جانۋارلارى – ءبارى-ءبارى سول جارمەڭكەدە ساتىلادى. بىردە دوستارىما جارمەڭكەگە بارۋعا كەڭەس بەردىم. جارمەڭكەگە بارعان سوڭ, ايەلدەرىمىزدىڭ قولىنا اقشا ۇستاتىپ, كەرەك-جاراعىن ساتىپ الۋعا جىبەردىك. ال ءوزىمىز «چەۆيرمەك»(دونەر) جەۋدى ءجون كوردىك. حاسان سااناتشى دەگەن ارىپتەسىم بار-تۇعىن. وعان دونەردىڭ ەڭ ءتاتتى جەرى – بەلىنەن ۇلكەن ەتىپ كەسىپ بەرۋىن ءوتىندىم. اينالاما قاراسام, اۋدەم جەردە ءبىر بالا وتىر. ون جاسار شاماسىندا, باسى ۇلكەن, يىقتى ەكەن. اياق كيىمىنىڭ بىرەۋى – جىرتىق, ەكىنشىسى – ەسكى. الەم مويىندايتىن زىلتەمىرشى قارسى الدىمدا تۇرعانداي كورىندى. قاسىما شاقىرىپ الىپ, «ەسىمىڭ كىم؟» دەپ سۇرادىم. «مەنىڭ اتىمنىڭ ساعان قاجەتى قانشا؟» دەپ دۇڭك ەتىپ, جاقتىرماي جاۋاپ بەردى. اش ەكەنى كوزىنەن كورىنىپ تۇرعاندىقتان, «چەۆيرمەك» جەگىڭ كەلە مە؟» دەدىم. ول تاعى دا سۇراقپەن جاۋاپ بەردى: «كىمنىڭ جەگىسى كەلمەيدى؟» ەتتىڭ ەڭ ءتاتتى جەرىنەن الىپ, قولىنا ۇستاتتىم. تاماقتى سونداي ءبىر قۇشىرلانا جەدى دەيسىڭ. سودان كەيىن ونىڭ كىمنىڭ بالاسى ەكەنىن, نە ىستەيتىنىن تاپتىشتەپ سۇراپ الدىم. اكەسى كىردجاالي مەن مەسباب اراسىندا اۆتوبۋس ايدايدى ەكەن. اكە-شەشەسىمەن كەلىسىپ, ونى جەكە تاربيەمە الدىم. كەيىنىرەك وتباسىمەن بىرگە كىردجاالي قالاسىنا كوشىپ كەلدى», دەپ ەسكە الادى ە.تۇركىلەري.
«قارعا بويلى گەراكل» اتانعان سايىپقىراننىڭ ۇلكەن سپورتتاعى تۇڭعىش قادامى وسىلاي باستالدى. توككەن تەر مەن كۇندىز-ءتۇنى وتكىزگەن جاتتىعۋ بوسقا كەتكەن جوق. نايم جەر-جاھانعا ءوزىن ەرتە مويىنداتتى. 16 جاسىندا ماسكەۋدە وتكەن الەم بىرىنشىلىگىندە جۇلقا كوتەرۋدەن الەم رەكوردىنا تۇزەتۋ ەنگىزىپ, كۇمىسپەن كۇپتەلدى. بۇل – جەڭىستەر جىلناماسىنىڭ باستاماسى بولاتىن.
1984 جىلى وليمپيا ويىندارى لوس-اندجەلەستە وتكەنى بەلگىلى. تورتجىلدىقتىڭ باستى باسەكەسىنە كەڭەس وكىمەتى باستاعان بىرقاتار مەملەكەت بايكوت جاريالادى. ولاردىڭ اراسىندا بولگاريا دا بار-تۇعىن. وسىلايشا, ءدۇبىرلى دودانىڭ باس جۇلدەسىنەن ۇمىتكەر نايم جارىستان تىس قالدى.
مۇنداي كەلەڭسىزدىك ءبىزدىڭ كەيىپكەردىڭ ساعىن سىندىرعان جوق. كەلەر جىلى شۆەتسيادا وتكەن الەم بىرىنشىلىگىندە توپ جاردى. ايتا كەتەرلىگى, نايم ءوزى قاتىسقان الەم چەمپيوناتتارىندا شاشاسىنا شاڭ جۋىتقان ەمەس. سكانديناۆياداعى تۋرنيردەن كەيىن 6 رەت شارتاراپتىڭ بايراقتى باسەكەسىنە قاتىسىپ, بارىندە دە جەڭىس تۇعىرىنان كورىنگەن. تەك 1987 جىلعى بىرىنشىلىككە عانا قاتىسقان جوق. ونىڭ ءوز سەبەبى بار.
وتكەن عاسىردا بولگاريادا كەڭەستىك يدەولوگيا باسىمدىق تانىتقانى بەلگىلى. 1985 جىلى بولگاريا ەلدەگى ءار ازاماتتىڭ جەكە كۋالىگىنە «بولگار» دەپ جازۋ جونىندە زاڭ قابىلدادى. بۇعان قارسى شىققاندار جەتەرلىك. اسىرەسە, تۇرىكتەر مەكەندەيتىن كىردجاالي ولكەسىندە قاقتىعىس كوبەيەدى. اسكەرلەر ايماقتى قورشاپ, ەشكىمدى نە سىرتقا شىعارماي, نە ىشكە كىرگىزبەي تاستادى. اقىرى بيلىك ءوز دەگەنىنە جەتىپ, تۇرىكتەردى «بولگار» دەپ جازا باستايدى. مۇنداي قىساستىق نايمنىڭ نامىسىنا تيگەنى انىق. بۇل وقيعانى ەنۆەر تۇركىلەري بىلاي ەسكە الادى:
«1986 جىلى نايم ءۇشىنشى رەت الەم چەمپيونى اتاندى. چەمپيوناتتان ءبىر جىل بۇرىن ەكەۋمىز اڭگىمەلەسىپ وتىرعاندا, ماعان «ەگەر مەنىڭ اتىمدى وزگەرتىپ, «بولگار» دەپ جازۋعا تىرىسسا اتاجۇرتىما ورالامىن» دەپ ايتقانى بار-دى. نايم 16 جاستا بولعاندىقتان, ءالى اتىن وزگەرتپەگەن ەدى. تۋرنيردەن كەيىن كوماندا اۋسترالياعا اتتاندى. مەلبۋرنعا مەنى اپارعان جوق. سول جاقتا نايم اتاجۇرتىنا ورالۋعا شەشىم قابىلدادى».
ءبىزدىڭ كەيىپكەر اۋسترالياداعى باسەكەدە ءوزىن اڭدىپ جۇرگەندەردەن قاشىپ, كانبەرراداعى تۇركيا ەلشىلىگىنە بارىپ تىعىلادى. كەيىننەن اتاجۇرتى – ىستانبۇلعا ورالدى. بولگاريا مۇنداي «ساتقىندىقتى» كەشىرە العان جوق. نايمنىڭ وتباسىنا ەلدەن شىعۋعا تىيىم سالدى. كەيىنىرەك 1989 جىلى باسقا ۇلت وكىلدەرىن ماجبۇرلەپ «بولگار» جاساۋ زاڭىنىڭ كۇشىن جويدى. باسقا ەلگە كوشۋگە مۇمكىندىك تۋدى. تۇرىكتەرگە كەز كەلگەن ەلگە قونىس اۋدارۋعا جانە بەس جىلدان كەيىن قايتادان ورالۋىنا رۇقسات بەرىلدى. مىنە وسىلايشا, سۇلەيمەنوعلى ەكى جىل بويى ەت جاقىندارىن كورە الماعان.
ايتپاقشى, نايمنىڭ 1988 جىلعى وليمپيا ويىندارىنا قاتىسۋى دا جىر-داستان. بولگاريا بيلىگى سۇلەيمەنوعلىنىڭ بايراقتى باسەكەگە قاتىسۋىنا رۇقسات بەرۋ ءۇشىن 1 ميلليون دوللار وتەماقى سۇراعان. اتاجۇرتىن اڭساپ كەلگەن اردا ۇلىن تۇرىكتەر جەرگە قاراتسىن با؟! انادولى قاجەت سومانى ساناپ بەرەدى. نايمنىڭ ءوزىنىڭ ايتۋىنشا, قوماقتى قاراجاتتى بولگارياداعى سپورت تىزگىنىن ۇستاعان ازاماتتار ءبولىپ العان سىڭايلى.
سەۋلدەگى سول وليمپيادا دا تۇركيا اۋىر اتلەتيكادان جالعىز مەدال جەڭىپ الدى. التىندى انادولىنىڭ قانجىعاسىنا بايلاعان ازامات نايم ەدى. ونىڭ «قارعا بويلى گەراكل» اتانۋى دا وسى كەزدەن باستالادى. ول تۋرنيردەگى باستى قارسىلاسى – بولگاريالىق ستەفان توپۋروۆتى شاڭ قاپتىرىپ, 4 رەت الەم رەكوردىن جاڭارتتى. ەڭ سوڭىندا سەرپە كوتەرۋدەن 190 كيلونى باعىندىرىپ, ءوز سالماعىنان 3 ەسە اۋىر زىلتەمىردى باسىنان اسىردى.
سۇلەيمەنوعلى كەيىنگى ەكى وليمپيادا دا قارسىلاس شاق كەلتىرگەن جوق. 1996 جىلى اتلانتاداعى وليمپيادادان كەيىن دەمالىسقا شىعاتىنىن مالىمدەدى. نايمنىڭ سپورتتاعى ەرەن ەڭبەگىن ەسكەرىپ, حالىقارالىق وليمپيادا كوميتەتى ونى «وليمپيادا وردەنىمەن» ماراپاتتاپ, داڭق زالىنا ەسىمىن ەنگىزدى.
زىلتەمىردى سەرىك ەتكەن سايىپقىراننىڭ سپورتتان ماڭگىلىك قول ءۇزۋى قيىن. كەيىنىرەك نايم سيدنەي وليمپياداسىنا قاتىسىپ كورگەن. ءوزى سالعان داڭعىل جولمەن كەلە جاتقان جاستارمەن تايتالاسۋ «گەراكلگە» وڭايعا سوققان جوق. ءتىپتى ءوزىن ساياساتتا دا سىناۋعا بەل بۋدى. ءۇش رەت ءتۇرلى سايلاۋعا تۇسكەن. ساياساتتىڭ ۇڭعىل-شۇڭعىلى تاۋ كوتەرگەن تولاعاي ءۇشىن قول ەمەس ەكەن. مۇنى جەتە تۇسىنگەن ول شاكىرت تاربيەلەۋگە دەن قويدى.
اۋىر سالماق كوتەرۋگە بەيىمدەلگەن اعزاعا كۇيبەڭ تىرشىلىك قولايسىز كەلدى مە, كىم ءبىلسىن؟! نايم سپورتتان كەتكەننەن كەيىن بىرنەشە رەت توسەك تارتىپ جاتىپ قالدى. بىرنەشە اي اۋرۋحانا توسەگىن توزدىرعان كەزدەرى دە بولعان. كەيىننەن جاعدايى وڭالعان ەدى. الايدا 2017 جىلى ونىڭ ءحالى كۇرت ناشارلاپ كەتتى. سول جىلى 18 قاراشادا كۇللى الەمدى تامساندىرعان «قارعا بويى گەراكلدىڭ» الىپ جۇرەگى سوعۋىن ماڭگىلىككە توقتاتتى...
