ۇلىتاۋ اۋدانى ورتالىعىنان باتىسقا قاراي سوزىلىپ جاتقان ەكى شاقىرىم جەردەگى قىراتتى قويناۋداعى قۇس ۇياسىنداي دوڭگەلەك الاڭقايعا 40 شاقتى كيىز ءۇي تىگىلىپ, اۋماقتىڭ سىرتى تابيعي تال-قايىڭمەن قورشالسا, اقمەشىت جوتاسىنىڭ ەتەگىن جاستانا بوي كوتەرگەن الىپ ساحنا, وڭ قاپتالدا اتالعان فورۋم ءۇشىن تۇرعىزىلعان كوشپەلى زال, كىرەبەرىستە سپورتتىق ويىندار الاڭى ءساندى دە ءماندى جاسالعان.
ماڭىزدى جيىنعا ارنايى شاقىرىلعان ەلىمىزدەگى ارحەولوگيا, ەكولوگيا جانە تۋريزم سالاسىنىڭ ماماندارى, سونداي-اق شەتەلدىك ۇيىمدار مەن مەملەكەتتىك جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان قىزمەتكەرلەرىنە ارناپ فورۋمنىڭ بەتاشار ءسوزىن ايتقان مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى اقتوتى رايىمقۇلوۆا, ۇلىتاۋ حالقىمىز ءۇشىن تاريحي ماڭىزى قۇندى مەكەن بولعاندىقتان حالىقارالىق تۋريستىك فورۋمنىڭ وسىندا ءوتۋى ءتيىس دەگەن ءۋاجىن العا تارتا وتىرىپ, جيىنىڭ مارتەبەلى قوناعى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆقا ءسوز رەتىن ۇسىندى.
– ۇلىتاۋ بارشا قازاق قادىر تۇتاتىن قاستەرلى ولكە. ۇلىتاۋ ۇلتىمىزدىڭ – التىن بەسىگى. ءۇش ءجۇزدىڭ باسىن قوسقان « ۇلىتاۋدا» بابالارىمىز ۇلتتىڭ كەلەشەگىن ويلاپ, وسىندا بىرلىكتىڭ تۋىن جەلبىرەتكەن. قالىڭ قاۋىم وسى كيەلى ولكەدە ەل بيلەگەن حانداردى اق كيىزگە كوتەرىپ, تاققا وتىرعىزعان. سوندىقتان ءبىز ۇلىتاۋ جەرىنە – حان ورداسى, قازاق جەرىنىڭ كىندىگى دەپ, ەرەكشە قۇرمەتپەن قارايمىز, – دەپ ءسوز باستاعان مەملەكەت باسشىسى بۇل جەردىڭ قادىر-قاسيەتىن عۇلامالار دا مويىنداعانىنا, وعان ايگىلى گەرودوتتىڭ جازبالارى دالەل ەكەنىنە توقتالدى.
– ۇلىتاۋ توپىراعى – الىپ تۇلعالاردىڭ رۋحى توعىسقان جەر. حالىق بۇل جەرگە جوشى حان, الاشا حان, حان ورداسى مەن اۋليە- تاۋداي كيەلى ورىنداردى كورۋ ءۇشىن كەلەدى. «ازيانىڭ ارىستانى» اتانعان اتاقتى اقساق تەمىر دە وسى وڭىرگە ات شالدىرعان. ۇلىتاۋ اڭىزدارىندا – ۇلتتىڭ ۇيىسۋى, جۇرتتىڭ جۇمىلۋى ايقىن كورىنىس تاپقان, – دەپ اتاپ كورسەتتى.
ءبىر-ءبىرىن داۋعا قيسا دا, جاۋعا قيماعان حالقىمىز بەرەكە-بىرلىكتى بارىنەن جوعارى قويعان. بابالاردان قالعان سالت-داستۇرلەردى بۇگىنگى ۇرپاق لايىقتى جالعاستىرۋى ءتيىس. سول سەبەپتى ءبىز بۇگىن كيەلى ولكەگە تاعزىم ەتىپ, ونىڭ كەلەشەگى جايىندا وي ءبولىسۋ ءۇشىن ۇلىتاۋ جەرىندە باس قوسىپ وتىرمىز. تاريحى تەرەڭ ۇلىتاۋدىڭ قادىر-قاسيەتىن باعالاي ءبىلۋ – بارشامىزعا ورتاق پارىز.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ وسى فورۋمدا سويلەگەن ءسوزىنىڭ تولىق ءماتىنى جەكە بەرىلىپ وتىرعاندىقتان, ءبىز ونداعى نەگىزگى ويلارعا عانا از-كەم توقتالا كەتكەندى ءجون كورىپ وتىرمىز. اتاپ ايتقاندا, قازاقستان پرەزيدەنتى ۇلىتاۋ اۋدانىنداعى ەلىمىزدىڭ باي مۇراسىن باسقا ەل-جۇرتقا تانىستىرۋدىڭ جاڭاشا جولدارىن ويلاستىرۋ كەرەكتىگىنە نازار اۋدارىپ, شىڭعىس حاننىڭ ۇلكەن ۇلى, مازارى قازاق جەرىندە تۇرعان جوشىنىڭ, ياعني التىن وردانىڭ نەگىزىن قالاعان جوشى حاننىڭ ەسىمىن ۇلىقتاۋدى مىندەتتى تۇردە قولعا الۋ قاجەتتىگىنە توقتالدى. ونىڭ تاريحي تۇلعاسىنا الەم نازارىن اۋدارىپ, كەسەنەسىن مادەني تۋريزم نىسانىنا اينالدىرۋ وتە ماڭىزدى مىندەت بولماق.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ۇلىتاۋ, بىرىنشىدەن, تۋريستىك مەكەنگە, ياعني دەمالىس ايماعىنا اينالۋى ءتيىس. بۇل جەرگە قازاق تاريحىنىڭ سيمۆولى بولاتىن ەسكەرتكىش-ءانسامبلىن ورناتۋ قاجەت. ۇلىتاۋدىڭ تاريحى مەن تاعىلىمىن جاستار تاربيەسى مەن وتانشىلدىق رۋحتى دامىتۋعا پايدالانۋ كەرەك. قىسقاسى, جاڭادان ۇلىتاۋ ۇلتتىق پاركىن قۇرۋ قاجەت.
جوعارىدا ايتىلعان, ياعني مىندەتتى تۇردە ورىندالۋى ءتيىس جۇمىستار التىن وردانىڭ 750 جىلدىعىن مەرەكەلەۋ اياسىندا باستالۋى قاجەت دەگەن مەملەكەت باسشىسى, قازىرگى تاڭدا وتاندىق تۋريزم يندۋسترياسى كەنجە قالىپ كەلە جاتقانىنا, جىل سايىن قىرۋار قاراجات سالىنسا دا, تولىققاندى دامىماي وتىرعاندىعىنا توقتالدى.
جالپى, الەمدىك تاجىريبەدە تۋريزم دامۋ ءۇشىن مەنەدجمەنت قاجەت. وسى جاعىن تياناقتاۋ ءۇشىن پرەزيدەنت, تۋريزم ۋنيۆەرسيتەتىن اشۋ جونىندە شەشىم قابىلداپ, بىلىكتى جۇمىس ىستەي الاتىن كادر دايىنداۋ قاجەت دەگەندى ايتىپ, ءتۋريزمدى دامىتۋ اياسىندا وڭىردە كولىك-لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمدى قالىپتاستىرۋ جانە قازاقستاننىڭ بارلىق رەكرەاتسيالىق ايماعىندا قوناقۇيلەردىڭ, تاماقتاناتىن جانە دەمالاتىن ورىنداردىڭ قۇرىلىسىنا كاسىپكەرلەردى تارتۋ, سونىمەن قاتار ەلىمىزدىڭ تۋريستىك الەۋەتىنىڭ اقپاراتتىق قول جەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك ەكەنىن دە اتاپ ءوتتى.
ءسوزىنىڭ سوڭىن مەملەكەت باسشىسى: «مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى, سونداي-اق تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگى تۋريستەرگە قازاقستان تۋرالى اقپاراتتار, سونىڭ ىشىندە ۇلىتاۋ مەن وزگە دە تاريحي جەرلەر جونىندە قاجەتتى مالىمەتتەر ۇسىناتىن ارنايى قوسىمشا نەمەسە پلاتفورما ازىرلەۋى ءتيىس. ەلباسىمىزدىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى – ءدال وسىنداي حالىقتىق جوبالاردىڭ قاينار كوزى. ۇلى تاريحتىڭ كۋاسى – ۇلىتاۋ ۇدايى مەملەكەت نازارىندا بولادى. سوندىقتان ۇلتتىڭ ۇياسى, بىرلىكتىڭ بەسىگى – ۇلىتاۋدى ۇلىقتاۋ – ءبارىمىزدىڭ ورتاق مىندەتىمىز» دەپ اياقتادى.
پرەزيدەتتەن كەيىن فورمۋعا جان-جاقتان كەلگەن وكىلدەرگە پىكىر ءبىلدىرۋ مۇمكىندىگى بەرىلدى. اۋەلگى ءسوزدىڭ تىزگىنى تيگەن بۇۇ-نىڭ تۇراقتى كوورديناتورلىق مىندەتىن اتقارۋشى ياكۋپ بەريش حانىم, ەتنومادەني قۇندىلىقتاردى العا سالا وتىرىپ, الەمدىك ءتۋريزمنىڭ قازاقستاندىق ۇلگىسىن قالىپتاستىرۋعا زور مۇمكىندىك بار دەسە, موڭعوليانىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى لۋۆسانگين باتتۋلگا, ءبىز كوشپەندىلەر ۇرپاعى بولعاندىقتان موڭعول جانە قازاق حالقىنىڭ ەتنومادەنيەتى وتە ۇقساس, الداعى ۋاقىتتا اتالعان سالانى ىلگەرىلەتۋ ماقساتىندا ەلارالىق كەلىسىمدەر جاسالىپ جاتقانىن جەتكىزدى. سونىمەن قاتار الەمگە تانىمال شۆەيتساريالىق «Indy Guide» ۆەب-پورتالىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى اتاحان توسىن, نەمىس-اۋستريالىق «Studiosus» كومپانياسىنىڭ باسشىسى الەكساندر كرومباچ, ازەربايجاندىق ديپلومات دجەيحۋن شاحۆەرديەۆتەر ءوز كەزەگىندە ۇسىنىستارىن ايتتى.
فورۋم سوڭىندا قازاقستان پرەزيدەنتى «Jezkiik» حالىقارالىق مۋزىكالىق فەستيۆالدىڭ كونتسەرتتىك باعدارلاماسىن تاماشالادى. «Nomad stunts» اتتى-كاسكادەرلەر شوۋى, «حاسساك» ەتنو توبى, «توقىراۋىن تولقىندارى» فولكلورلىق ءان-بي ءانسامبلى, «Alatau serileri» توبى, «اققۋ» فولكلورلىق-حورەوگرافيالىق ءانسامبلى, تاتتىمبەت اتىنداعى قازاق حالىق اسپاپتارى اكادەميالىق وركەسترى, ق.بايجانوۆ اتىنداعى كونتسەرت بىرلەستىگى, سونداي-اق جەكە ونەرپازدار: ءانشى سەرجان مۇسايىن, داۋرەنبەك اركەنوۆ, گۇلميرا تاپاي, الماتىلىق سوپرانو ءجاميلا باسپاقوۆا, كۇيشىلەر – ايگۇل ۇلكەنباەۆا, جانعالي ءجۇزباي, سەكەن تۇرىسبەك, تۇرار الىپباەۆ, ت.ب. تۇلعالار جۇرتتى ونەرىمەن سۋسىنداتتى. تۇستەن كەيىن اقىندار امانجول التاەۆ پەن سارا توقتامىسوۆا ءسوز سايىستىرسا, كەشكىسىن «ارلان» ۇلتتىق داستۇرلەر تەاترى, «دوس-مۇقاسان», « ۇلىتاۋ», «Alatau Serileri», «التىن باتىر» توپتارىنىڭ قاتىسۋىمەن گالا-كونتسەرت ۇيىمداستىرىلدى.
* * *
ءسوز باسىندا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, مەملەكەت باسشىسى «Kazakhmys Smelting» مىس بالقىتۋ زاۋىتىندا بولىپ, ونداعى جۇمىسشىلاردىڭ جاي-كۇيىمەن جانە الەمدىك سۇرانىسقا يە ءونىم ءوندىرىپ وتىرعان كاسىپورىننىڭ ءوندىرىس تسەحتارىمەن تانىسقان بولاتىن. بۇل زاۋىت زامان اعىمىنان قالىسپاي حالىقارالىق ستاندارتقا ساي ءونىم ءوندىرىپ وتىرعان ەلىمىزدەگى ءىرى قۇرىلىم. وتكەن جىلدىڭ اياعىندا كاسىپورىننىڭ ءونىم دايىنداۋ قۋاتىن اتتىرۋ ماقساتىندا جىلىنا 100 مىڭ توننا مىس وندىرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن تاعى ءبىر كەنقىزدىرۋ پەشى ىسكە قوسىلعان بولاتىن.
قاراپايىم ەڭبەك ادامدارىمەن جۇزدەسكەن پرەزيدەنت ولارعا ەلىمىزدىڭ بولاشاق يگىلىگى ءۇشىن اتقارىپ جۇرگەن ەسەلى ەڭبەكتەرىنە ريزاشىلىعىن بىلدىرۋمەن قاتار, الداعى كۇندەرى ءوڭىر تۇرعىندارىنىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىن جاقسارتۋ جولىندا مەملەكەت تاراپىنان ناتيجەلى ىستەر اتقارىلاتىنىن جەتكىزدى.
