وسى ورايدا ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار تاراپىنان كامەلەتكە تولماعان بالالاردىڭ مۇددەسىن قورعاي وتىرىپ, وتباسى مۇشەلەرىنىڭ قارىم-قاتىناسىن قاراستىراتىن بىرىڭعاي سوت جۇيەسىن قۇرۋ ۇسىنىلعان. الماتىداعى قازاقستان ءباسپاسوز ورتالىعىندا وتكەن باسقوسۋدا «باقىتتى وتباسى» پيلوتتىق جوباسىنىڭ ارالىق ناتيجەلەرىمەن تانىستىرعان «داعدارىس ورتالىقتارى وداعى» بىرلەستىگى باسقارما ءتورايىمى زۋلفيا بايساقوۆا قازاقستاندا اجىراسۋ, م ۇلىكتى ءبولىسۋ, تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق ماسەلەلەرىن قاراستىراتىن جەكە وتباسىلىق سوتىن قۇرۋ ماسەلەسى تۋرالى اتاپ ءوتتى. ونىڭ قۇرامىنا يۋۆينالدى, ازاماتتىق جانە اۋدانارالىق ارنايى اكىمشىلىك سوتى كىرەتىن بولادى. جوبا ناتيجەلى جۇزەگە اسۋى ءۇشىن سينگاپۋر, كانادا, گەرمانيا سياقتى ەلدەردىڭ تاجىريبەسى باسشىلىققا الىنعان. ەگەر دە وتباسى ءوز ماسەلەسىن بەيبىت جاعدايدا شەشە الماي, اجىراسۋعا سوقتىرىپ جاتسا, وندا بالا تاربيەسىنە ەكىجاقتى ارالاسۋعا قولايلى جاعدايلار جاساۋ مۇمكىندىكتەرى قاراستىرىلادى. «داعدارىس ورتالىقتارى وداعى» بىرلەستىگى وسى باعىتتا بىرقاتار ساراپاتامالار جۇرگىزىپ, قۇقىقتىق اكتىلەر ازىرلەۋگە دە اتسالىسقان.
زۋلفيا بايساقوۆانىڭ ايتۋىنشا, الەۋمەتتىك جاعداي مەن وتباسىلىق ساياساتتىڭ ارا جىگى اشىلماعان. بۇگىندە وتباسىلىق سوتتار قانداي دا ءبىر الەۋمەتتىك ماسەلەلەردى شەشۋمەن عانا شەكتەلىپ ءجۇر. ال وتباسىلىق ينستيتۋت جەكە نىسان رەتىندە قاراستىرىلمايدى. سوندا وتباسى قۇندىلىعىنىڭ قاينارىن قايدان ىزدەيمىز؟ تىپتەن, مەملەكەت پەن وتباسى اراسىنداعى قارىم-قاتىناس تا رەتتەلمەگەن. «پيلوتتىق جوبانىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا جوبانى جۇزەگە اسىرۋشى رەتىندە اجىراسۋدى قىسقارتۋ, سونداي-اق كامەلەتكە تولماعان بالالاردىڭ مۇددەلەرىن قورعاۋ ماقساتىندا وتباسى جانە نەكە تۋرالى قر زاڭناماسىنا وزگەرىستەر ەنگىزۋ ءۇشىن ۇسىنىستاردى قالىپتاستىرۋىمىز كەرەك. وكىنىشكە وراي, قازاقستاندا بالالاردىڭ جانە اتا-انا مەن وتباسى قۇقىقتارىن قورعاۋ بويىنشا ناقتى ساياسات جوق. بىراق بۇگىن ءبىز مەملەكەتتىڭ وسى سالاداعى جاعدايدى وزگەرتۋ نيەتىن كورىپ وتىرمىز. وتباسىلىق سوتتار مەن وتباسىن رەسۋرستىق قولداۋ ورتالىقتارىنىڭ تاجىريبەسىنە سۇيەنسەك, ەلىمىزدەگى ادامدار ديالوگقا, تاتۋلاسۋعا دايىن ەكەندىگىن, پسيحولوگتار مەن مەدياتورلارمەن جۇمىس ىستەۋگە قارسىلىق بىلدىرمەيتىنىن كورسەتۋدە. ءبىزدىڭ مەنتاليتەتىمىزدە وتباسىلىق پروبلەمالار بولعان جاعدايدا پسيحولوگقا, مەدياتورعا بارۋ كەڭ تارالماعان. ەگەر دە مەملەكەت ازاماتتارعا وسىنداي مۇمكىندىك بەرسە, قوعامدا ديالوگ دەڭگەيى, ارىپتەسىن تىڭداي ءبىلۋ جانە ىمىراعا كەلۋ, قۇقىقتىق مادەنيەت, جاۋاپكەرشىلىك دەڭگەيى ءوسىپ, وتباسىلىق قارىم-قاتىناسقا وڭ ىقپال ەتكەن بولار ەدى» دەپ اتاپ ءوتتى زۋلفيا بايساقوۆا.
«باقىتتى وتباسى» جوباسى وتباسى ساياساتى سالاسىنىڭ ساراپشىسى ەلۆيرا ۆاتلينانىڭ ايتۋىنشا, ماۋسىم ايىنان بەرگى ارالىقتا وتباسىن رەسۋرستىق قولداۋ ورتالىقتارىنا 600-دەن استام ادام ءوتىنىش ء بىلدىرىپ, 250-گە جۋىق جۇپ تاتۋلاسۋعا كەلىسىمىن بەرگەن. ءوتىنىش بىلدىرۋشىلەردىڭ ەڭ تومەنگى جاسى – 21-دە بولسا, ۇلكەنى 62 جاستا. نەكەدە 10 جىل تۇرعان – 345, 10-20 جىل ارالىعىندا – 124, 20 جىلدان جوعارى 27 ادام ءوتىنىش بەرگەن. وسى كورسەتكىشتەرگە قاراپ, اجىراسۋعا ءوتىنىش بەرگەندەردىڭ ءار ءتۇرلى جاستاعى ازاماتتار ەكەنىن اڭعارۋعا بولادى. ال الماتى قالاسى بويىنشا «باقىتتى وتباسى» وتباسى سوتتارى جانىنداعى رەسۋرستىق ورتالىق پسيحولوگى گاۋھار ونجانوۆا وتباسى مۇشەلەرىن ىمىراعا شاقىرۋداعى قيىندىقتار مەن ولارعا كاسىبي دەڭگەيدە وتباسىلىق قۇندىلىقتاردى ءتۇسىندىرۋدىڭ اسا ماڭىزدى ەكەندىگىنە توقتالدى. ماماندار كەلتىرگەن دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, قازاقستان بۇگىندە اجىراسۋ جاعىنان الەم ەلدەرى اراسىندا 10-شى ورىندا تۇر. ال اعىمداعى جىلدىڭ العاشقى جارتىجىلدىعىندا ەلىمىزدە 63 917 نەكە تىركەلسە, اجىراسقاندار كورسەتكىشى 29073-كە جەتىپ, 45,5 پايىزدى قۇراعان. بىرلەستىك ماماندارى سونىمەن قاتار ەلىمىز ايماقتارىندا اشىلعان وتباسىن رەسۋرستىق قولداۋ ورتالىقتارى اپتاسىنا 5 كۇن, تاڭنان كەشكە دەيىن تەگىن كەڭەس بەرەتىندىگىنەن حاباردار ەتىپ, 150 ءنومىرى ارقىلى شۇعىل قوڭىراۋ شالۋعا بولاتىندىعىن ەسكەرتتى.
الماتى
