جەر قاشىق, قوستانايدان تورعايعا دەيىن جۇردەك ماشينانىڭ ءوزى كەم دەگەندە 5 ساعات جۇرەدى. ال تورعاي مەن ارقالىقتىڭ اراسى – 288 شاقىرىم, قوستانايدان ەكى ەسەگە جۋىق جاقىن. بىراق سول ارقالىققا تورعايدان جەتكەنشە جولاۋشىنىڭ دا ىعىرى شىعىپ بولاتىن. جولدىڭ ناشارلىعىنان كولىك كىبىرتىكتەيدى. ويدىم-ويدىم تەسىلىپ قالعان جول جولاۋشىنى شارشاتقانىمەن بىرگە, كولىكتى دە توزدىرادى. جول قاۋىپسىزدىگى دە ناشارلاي تۇسەرى تاعى بار.
بۇل جولدىڭ كۇردەلى جوندەلۋى 2007 جىلى قولعا الىنعان بولاتىن. الايدا قولعا الىنعان ءىستىڭ, مىنە, 12 جىلدان بەرى قارقىنى بولمادى, تاسباقا اياڭمەن جۇرگەندە جولدىڭ بۇرىنعى جوندەلگەن جاعى توزاتىنداي ۋاقىت بولدى. وسى جىلدار ىشىندە 135 شاقىرىم كۇردەلى جوندەۋدەن ءوتتى ايتەۋىر. وتكەن جىلدان باستاپ جولدى جوندەۋ كۇردەلىدەن ورتاشا دەڭگەيگە اۋىستىرىلدى.
– جوندەۋدىڭ ورتا دەڭگەيىنە كوشۋگە رەسايكلينگتىڭ سالقىن تاسىلىمەن جۇمىس ىستەۋىمىز دە سەبەپ بولدى. بۇل رەسەيلىك ارىپتەستەرىمىزدەن كەلگەن ءونىمدى ءادىس, جاقسى تاجىريبە. جولدىڭ بۇرىنعى اسفالتىن 20 سانتيمەتردەي تەرەڭدىكتە ارشىپ الىپ, وعان شەكەمتاس, تسەمەنت ارالاستىرىپ, قايتا سالىنادى دا, ۇستىنە تاعى 5 سانتيمەتر اسفالت توسەلەدى. بۇل ءۇش جىلعا دەيىن جولدىڭ ب ۇلىنبەي پايدالانۋىنا كەپىلدىك بەرەدى. مۇنىڭ سىرتىندا جولدى جوندەۋ جۇمىسى قارقىن الىپ, قارجى دا از كەتەدى, – دەيدى وبلىستىق جولاۋشىلار كولىگى جانە اۆتوموبيل جولدارى باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى بولات سەيداحمەتوۆ.
ەندى تورعاي مەن ارقالىق قالاسى اراسىنداعى جول ازابىنىڭ بارلىعى دا بيىلدان كەيىن ۇمىتىلار دەگەن ءۇمىت بار. قازىر ارقالىق پەن تورعاي اراسىنداعى جولدا جۇمىس قىزعان. وتكەن جىلى جاڭا ادىسپەن جولدىڭ 83 شاقىرىمى جاڭاردى. ەندى بيىل تورعايعا دەيىنگى 69 شاقىرىمدىق بولىگى تولىعىمەن قايتا توسەلەتىن بولادى.
– مەن بيزنەستە بولعاننان كەيىن جۇمىس بابىمەن ارقالىققا ءجيى بارامىن. بۇرىنعى جولمەن قازىرگى جولدى سالىستىرۋعا بولمايدى, ارينە. تاقتايداي تەپ-تەگىس, كولىككە دە جاقسى. بۇرىن ويقى-شويقى جولدا كىبىرتىكتەپ تۇرار ەدىك. تورعاي-امانگەلدىنى الىسسىناتىن قۇدا-جەكجاتتارىمىز, دوستارىمىز قازىر ارقالىق ارقىلى امانگەلدىگە لەزدە جەتىپ كەلەدى. «ەلسىز دالادا تاقتايداي تەگىس جولمەن زىرعىپ جۇرەتىن سەندەردىكى راحات ءومىر ەكەن عوي!» دەپ قويادى سىرتتان كەلگەندەر, – دەيدى امانگەلدىلىك كاسىپكەر نۇرلىبەك الماعامبەتوۆ.
بيىل وبلىس وڭىرىندەگى جولداردىڭ ۇلكەندى-كىشىلى 41 ۋچاسكەسىندە ورتاشا دەڭگەيدەگى جوندەۋ جۇمىسى ءجۇرىپ جاتىر. سونىڭ وسى ۋاقىتقا دەيىن 10 ۋچاسكەسى پايدالانۋعا بەرىلدى.
– وسىلاردىڭ 13-ءى وبلىستىق, 28-ءى اۋداندىق ماڭىزى بار جولدار. اۋداندىق ماڭىزداعى كىشىگىرىم جولداردىڭ توزىپ كەتكەنى جاسىرىن ەمەس. ونىڭ بارلىعى دا ەندى قايتا قولعا الىنىپ, بىرتىندەپ تۇزەتىلۋدە. جول دۇرىس بولسا, اۋىلدارداعى الەۋمەتتىك جاعداي دا جاقسارادى, ءومىر جاندانعانداي بولادى, – دەيدى ب.سەيداحمەتوۆ.
اۋداندارداعى جاعدايى سىن كوتەرمەيتىن جولدىڭ ءبىرى قاراسۋ-بولشايا چۋراكوۆكا تاسجولى بولاتىن. ۇزىندىعى 114 شاقىرىم, ەكى اۋداننىڭ اراسىن قوسىپ جاتقان جولدى جوندەۋ 2017 جىلى قولعا الىنعان ەدى. بىلتىر وباعان وزەنىنەن وتەتىن كوپىر قالپىنا كەلتىرىلدى. بيىل جۇمىس قارقىن الىپ, 25 شاقىرىمى قايتا توسەلەدى. قازىردىڭ وزىندە ونىڭ 13 شاقىرىمىندا جولاۋشىلار جاقسى جولدىڭ قانداي ەكەنىن ءبىلىپ قالدى. كەلەسى جىلى 22 شاقىرىمى جاڭارتىلاتىن بولادى.
اۋليەكول-جالداما تاسجولىنىڭ دا جاماناتى ءبىر باسىلمايدى. سوناۋ امانتوعايدان قوستانايعا قاراي جۇرگەن جولاۋشى وسى جولعا تۇسكەننەن كەيىنگى بەينەتىن بىرازعا دەيىن ۇمىتا الماي جۇرەدى. اسىرەسە, قىس ايلارىندا بوران سوققان سايىن جولدى قار باسىپ قالادى. جازدا 257 شاقىرىم جولدى باسىپ وتكەنشە جولاۋشى ازابى از ەمەس. 2017 جىلى مۇنىڭ 64 شاقىرىمىنا ورتاشا دەڭگەيدەگى جوندەۋ جۇمىسى جۇرگىزىلگەن. بىراق وعان رەسايكلينگتىك سالقىن ءتاسىل پايدالانىلعان جوق, جوندەۋ جۇمىستارى تەك جاماپ-جاسقاۋدان ءارى اسپادى. بارلىق جوندەۋ جۇمىستارى قارجىنىڭ بولىنۋىنە قاراي كەلەسى جىلى قولعا الىناتىن بولادى.
جالپى قوستاناي وبلىسى جولداردىڭ ۇزىندىعى جونىنەن شىعىس قازاقستاننان كەيىنگى ەكىنشى ورىندا تۇرادى. شىعىستاعى جولدار 11 مىڭنان استام شاقىرىمدى قۇراسا, قوستاناي-تورعاي وڭىرىندە 9 مىڭ 300 شاقىرىمعا سوزىلادى. ونىڭ 1410 شاقىرىمى رەسپۋبليكالىق ماڭىزعا يە. قالعان 2208 شاقىرىمى وبلىستىق, 5670 شاقىرىمى اۋداندىق ماڭىزى بار جولدار. وسىنشا ۇزىن جولدى قىسقا مەرزىمدە تاقتايداي ەتۋ دە كوپ قارجىنى, ۋاقىتتى تالاپ ەتەدى. التى اي جازدا جول بويىنىڭ جوندەۋ جۇمىستارى ءبىر توقتامايدى. التى اي قىستا ونىڭ كۇتىمى تاعى بار. بيىل باسىمدىق بەرىلگەن جولداردى جوندەۋ ءۇشىن 15 ملرد 360 ملن تەڭگەدەن استام بيۋدجەت قارجىسىن يگەرۋ مىندەتى تۇر. ونىڭ 7 ملرد 100 ملن تەڭگەسى وبلىستىق بيۋدجەتتەن ءبولىندى.
جەردىڭ بەتى شيىرلاعان جولدار. ونىمەن جۇرمەي ەكونوميكالىق تا, الەۋمەتتىك تە دامۋ جوق. ساپالى جولداعى ساپار دا ءساتتى بولماق.
قوستاناي
