جيىندا ءسۇت شيكىزاتىن كەدەن وداعىنىڭ تەحنيكالىق رەگلامەنتتەر تالاپتارىنا بەيىمدەۋ, سالالىق جول كارتاسىن ءتۇزۋ جانە ىسكە اسىرۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى. قسو باعدارلاماسىنىڭ ۇيلەستىرۋشىسى ساۋلە جانكينانىڭ ايتۋىنشا, كەدەن وداعىنىڭ جاڭا تالاپتارى بويىنشا قايتا وڭدەلەتىن ءسۇتتىڭ ساپاسىن قاۋىپسىزدىك تەحنيكالىق رەگلامەنتتەرىنە ىڭعايلاۋ كەرەك. قسو دەرەكتەرىنە قاراعاندا, قازىرگى تاڭدا قايتا وڭدەلەتىن شيكىزاتتىڭ 700 مىڭ تونناعا جۋىعى جاريالانعان تالاپتارعا مۇلدەم ساي ەمەس. كەلەسى جىلدان باستاپ جاڭا شارتتارعا سايكەس كەلمەيتىن ءسۇت ونىمدەرىن وڭدەۋ كاسىپورىندارى قايتا قابىلدامايدى. ءسۇت زاۋىتتارى شيكىزاتتىڭ 70 پايىزدان استامىن ەلدى مەكەندەردەن جينايدى. بىراق ونىڭ قاۋىپسىزدىگىنە ەشكىم تولىق كەپىلدىك بەرە الماي وتىر. ايتالىق, ساۋىن سيىرلارعا انتيبيوتيك ەگىلەتىن بولسا, ونى ءسۇت قۇرامىنان قايناتىپ تا, تازارتىپ تا شىعارۋ مۇمكىن ەمەس ەكەن. مىسالى, ءبىر اۋىلدا ءىرى قارا مالدان دەرماتيت كەسەلى تابىلىپ, تۇرعىندار مالدارىنا جاپپاي انتيبيوتيك سالدىرا باستاعان. قاراپايىم قاعيداتتى بىلمەۋدىڭ سوڭى شيكى ءسۇتتىڭ قاۋىپتىلىگىن ەسەلەپ ارتتىرىپ جىبەرىپتى.
– جول كارتاسى ءسۇت شيكىزاتىنىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن ساپاسىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان. ءبىر جاعىنان, بيزنەس پەن بيلىككە كەشەندى قاۋىپسىزدىك قۇرالى رەتىندە ۇسىنىلادى. بۇل وتاندىق ءسۇت ونىمدەرىنىڭ ساپاسىنا جانە حالىقتىڭ دەنساۋلىعىنا تىكەلەي وڭ اسەر ەتەتىنى داۋسىز, – دەدى س.جانكينا.
جول كارتاسى بۇۇ ازىق-ت ۇلىك جانە اۋىل شارۋاشىلىعى ۇيىمىمەن بىرلەسىپ جاسالعان, وعان ەۋروپالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكى قولداۋ كورسەتتى. قۇجات مال باسىن ەسەپكە الۋعا, ءسۇتتى سيىرلاردىڭ مونيتورينگىسىن جاساۋعا, ەمدەۋ جانە ۆاكتسيناتسيالاۋ ساپاسىنا, كورەكتەندىرۋگە, ءسۇتتى سانيتارلىق باقىلاۋعا جانە قايتا وڭدەۋگە, شيكىزاتتى جيناۋدى ۇيىمداستىرۋعا قاتىستى ۇدەرىستەردى جاڭعىرتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
جيىندا ءسوز العان ماماندار ءسۇت وداعى ءبىراز جىلدان بەرى كەدەن وداعىنىڭ رەگلامەنتتەرىنە كوشۋ بويىنشا جوسپارلى جۇمىس جۇرگىزگەنىن جەتكىزدى. تۇرعىندارعا, ءسۇت دايىنداۋشىلارعا جانە تاپسىرۋشىلارعا قاتىستى اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ شارالارى اتقارىلعان. ءسۇت قابىلداۋ بەكەتتەرى سالىنىپ, سالقىنداتقىش ىدىستار قايتارىمسىز نەسيەگە بەرىلگەن. الايدا سالادا قالىپتاسقان پروبلەمالار بيزنەستىڭ عانا ەمەس, باسقا دا تاراپتاردىڭ جۇيەلى جانە بەلسەندى ارالاسۋىن تالاپ ەتەدى. وسىعان بايلانىستى جول كارتاسىن ىسكە اسىرۋعا مەملەكەتتىك قاداعالاۋ جانە باقىلاۋ مەكەمەلەرى, ءسۇت وڭدەۋ كاسىپورىندارى, شيكىزات جەتكىزۋشىلەر, جەرگىلىكتى باسقارۋ ورگاندارى, زەرتحانالار بارىنشا تارتىلعان. سونداي-اق ماڭىزدى قۇجاتتا جانۋارلار اۋرۋلارىنىڭ وشاقتارى بويىنشا بىرىڭعاي ديناميكالىق كارتا جاساۋ, ءسۇتتى مالداردى ەلەكتروندى ەسەپكە الۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى دە قامتىلعان.
بيزنەس وكىلدەرى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن شيكىزات پەن شيكىزات بازاسى بويىنشا بارلىق ءتۇيىندى پروبلەمالاردى تالقىلاۋعا, بىرلەسىپ شەشۋگە دايىن ەكەنىن قازاقستان ءسۇت وداعىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى ۆلاديمير كوجەۆنيكوۆ تە اتاپ ءوتتى. ونىڭ سوزىنە قاراعاندا, شيكىزات بازاسىنىڭ اۋديتىنە فەرمەرلەر قوسىلۋعا ساقاداي-ساي. ۆ.كوجەۆنيكوۆ:
– فەرمەرلەر قازىردىڭ وزىندە وسىنداي قاتاڭ باسەكەلەستىك جاعدايىندا ءومىر سۇرە الاتىندارىن, ءوز ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋشىلەرگە ساتا الاتىندارىن جەتە سەزىنىپ وتىر, – دەيدى. ول ەلىمىزدە جىلىنا وندىرىلەتىن 5 ملن توننا ءسۇتتىڭ 75 پايىزى كەدەندىك وداقتىڭ تەحنيكالىق رەگلامەنتتەرىندە كورسەتىلگەن تالاپتارعا سايكەس كەلمەيتىنىن الاڭداتارلىق جاعداي دەپ باعالادى.
جيىندا شيكى ءسۇتتى ساراپتامالىق زەرتتەۋلەر, قايتا وڭدەۋ كاسىپورىندارىنا تۇسەتىن شيكىزاتتىڭ زەرتحانالىق تالداۋلارى, ءونىم قۇرامىندا انتيبيوتيكتەر, سوماتيكالىق جاسۋشالار ىزدەرىنىڭ بولۋىن راستايتىن كوپتەگەن مىسالدار كەلتىرىلدى. قسو 2019 جىلدىڭ اقپان-ءساۋىر ايلارىندا وڭدەۋ زاۋىتتارىنىڭ زەرتحانالارىندا ستيحيالىق جانە ۇيىمداستىرىلعان نارىقتاردا ساتىلاتىن ونىمدەرگە زەرتتەۋلەر جۇرگىزىپ, قىسقى كەزەڭدەگى تالداۋ ناتيجەلەرىمەن سالىستىرعاندا جاعدايدىڭ دابىل قاعارلىق ەكەنىن انىقتاعان. انتيبيوتيك-لەۆومەتسيتيندى پايدالانۋ 3 ەسەگە دەيىن ارتقان. ءىس جۇزىندە بارلىق ۇلگىلەردە زەڭ جانە اشىتقىلاردىڭ 24 ساعاتقا دەيىن ءوسۋى تىركەلگەن. مۇنىڭ ءبارى سانيتارلىق ەرەجەلەردىڭ جانە دايىنداۋدىڭ تەحنولوگياسى, سونداي-اق تاماق ونىمدەرىن ساقتاۋ, تاسىمالداۋ, وتكىزۋ مەرزىمدەرى مەن تەمپەراتۋرالىق رەجىمدەردىڭ ورەسكەل بۇزىلعانىن كورسەتەدى.
جول كارتاسى ەكى كەزەڭمەن جۇزەگە اسىرىلاتىن بولىپ بەلگىلەندى. ءبىرىنشى كەزەڭدە ءسۇت وداعىنا مۇشە كاسىپورىندار, ەكىنشى كەزەڭدە قازاقستاننىڭ بارلىق ايماقتارىنداعى ءسۇت وندىرۋشىلەر قامتىلماق. وسىلايشا شيكىزاتتىڭ تازالىعىن قامتاماسىز ەتۋ ءسۇت وڭدەۋ سەكتورىنىڭ باسىم باعىتىنا اينالاتىن بولادى.
بۇگىندە ەكى ميلليونداي قازاقستاندىق ءسۇت وتكىزۋمەن اينالىسادى. اۋىل حالقى ءۇشىن بۇل اجەپتاۋىر تابىس كوزى سانالادى. تالاپ ورىندالماسا, ءوندىرىس ورىندارى شيكىزاتسىز, اۋىلدىقتار ناپاقاسىز قالارى انىق. بۇل جەردە تاعى ءبىر شەتىن ماسەلەنىڭ پايدا بولۋى عاجاپ ەمەس. ءونىمدى زاۋىت قابىلداماعان جاعدايدا بازارلار مەن كوشەلەردە «جابايى ساۋدا» ءورشىپ كەتپەي مە دەگەن قاۋىپ بار ەكەنىن بۇۇ اۋىل شارۋاشىلىعى جانە ازىق-ت ۇلىك ۇيىمىنىڭ مامانى يننا پۋندا جاسىرمادى.
– بۇگىنگى تاڭدا تۇتىنۋشىلار ءسۇتتىڭ ۇشتەن ءبىرىن زاڭسىز ساۋدا ورىندارىنان ساتىپ الاتىن كورىنەدى. سوندىقتان بۇۇ ەرەجەلەرى مەن تالاپتارىن جەر-جەرلەردە قاراپايىم, ۇعىنىقتى تىلدە تۇسىندىرۋگە كەڭەس بەرەمىز. ماسەلەن, سيىر ءسۇتىن پلاستماسسا شەلەككە ساۋعا بولمايتىنىن, وندا باكتەريالار كوپ جينالاتىنىن, ءونىم ساپاسىن جوعالتاتىنىن كوپشىلىك بىلە بەرمەيدى, – دەيدى ي.پۋندا. بۇۇ وكىلى ءونىمدى ساقتاۋ, تاسىمالداۋ جۇمىستارى ءسۇتتىڭ ساپاسىنا ەرەكشە اسەر ەتەتىنىن ايتىپ, وسى ىسكە ەرەكشە كوڭىل ءبولۋ كەرەكتىگىن ەسكەرتتى.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى
