رۋحانيات • 12 تامىز، 2019

قازاق ءسوزىنىڭ قاجىمۇقانى

367 رەت كورسەتىلدى

ادەبيەتىمىزدىڭ الەم تانىعان تۇلعاسى، زامانا زاڭعارى، ءبىرتۋار ءبىلىمپاز، قازاق رۋحانياتىنىڭ قايراتكەرى، مەملەكەت مانداتكەرى ءابىش كەكىلباي ۇلىنىڭ تۋعانىنا 80 جىل تولۋى ورايىندا كوكەيدە جۇرگەن قۇرمەت پەن ىنىلىك ىزەت وقىرمان ورتاسىنا ءتۇستى.

ءابىش اعا كەكىلباەۆ تۋرالى وسى ماقا­لا­نى جازار الدىندا ويلانعانىمدا، ول تۋرالى بيىلعى ماڭعىستاۋ ساپارىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى، ابەكەڭنىڭ سىيلاس ءىنىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ كوپشىلىك الدىندا ايتقان مىنا جۇرەكجاردى ءسوزى ويى­ما ورالا كەتىپ، ماقالانىڭ مايەگىنە اينالدى: «حالقىمىزدىڭ رۋحاني دۇنيەسىندە ماڭعىستاۋدىڭ الاتىن ورنى ەرەكشە. كيەلى ولكەدەن شىققان ايتۋلى تۇلعالاردى بارشا حالقىمىز جاقسى بىلەدى. سولاردىڭ بىرەگەيى – زاڭعار جازۋشى، كورنەكتى مەملەكەت قايراتكەرى، قازاقتىڭ ابىزى ءابىش كەكىلباەۆ. ول – ەلباسىنىڭ سەنىمدى سەرىكتەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە ەگەمەن ەلىمىزدى قۇرۋعا زور ۇلەس قوسقان تۇلعا. ءابىش اعامەن مەن دە تالاي جىل ارىپتەس بولىپ، ەتەنە ارالاسىپ، ەرەكشە سىيلاستىقتا بولدىم. وزدەرىڭىز جاقسى بىلەسىزدەر، بيىل ءابىش كەكىلباەۆتىڭ تۋعانىنا 80 جىل تولادى. قازىر ءابىش كەكىلباەۆ مۋزەيى سالىنىپ جاتىر. اقتاۋدا ارداقتى اعامىزعا ارنالعان ەسكەرتكىش قويىلادى. وبلىس اكىمىنە قۇرىلىس جۇمىستارىن ساپالى جانە ۋاقتىلى ءبىتىرۋدى تاپسىرامىن. مەرەيتويدى ءبىز تۇتاس ەل بولىپ، جوعارى دەڭگەيدە اتاپ وتەمىز. مەن ەلوردامىز نۇر-سۇلتان قالاسىندا وتەتىن شاراعا ارنايى ءوزىم قاتىسامىن».

مەن ءابىش اعامەن 70-جىلداردىڭ كۇزىندە العاش رەت تانىسىپ، كەيىن، 1994 جىلى جوعارعى كەڭەستىڭ دەپۋتاتى بولعان جىلدارىمدا قايىرا ارالاسىپ، تۋعان ىنىسىندەي بولىپ 30 جىلداي جانىندا بولدىم. 1977 جىلدىڭ قازان ايىندا «لەنينشىل جاس» گازەتىندە «مۇنارالى ماڭعىستاۋ» دەگەن كولەمدى ولەڭ-وچەركىم جاريالانىپ، سونى وقىعان ابەكەڭ مەنى ىزدەتىپتى. ول كەزدە اعام پارتيانىڭ ورتالىق كوميتەتىندە سەكتور مەڭگەرۋشىسى بولىپ قىزمەت اتقارادى ەكەن. مەنىمەن بۇرىننان بىلەتىندەي سويلەسكەن ءابىش اعا سول جولى مەنىڭ «ماڭگىلىك قوزعالىس» دەگەن ەكىنشى جىر جيناعىمدى باسپانىڭ تاقىرىپتىق جوسپارىنا كىرگىزۋگە كومەك جاسادى. ودان كەيىن اعامەن ەتەنە ارالاسىپ كەتە قويعان جوقپىن، ۇلكەن قىزمەتتەگى ادام، مازاسىن المايىن دەگەنمىن.

80-جىلداردىڭ اياعىنا تامان ابەكەڭ پاۆلودار وبلىسىنىڭ باياناۋىل اۋدانىنان جوعارعى كەڭەستىڭ دەپۋتاتتىعىنا ءتۇستى. جۇمىستا وتىرعان ءبىر كۇنى ماعان تەلەفون شالىپ شاقىرىپ الىپ، «نەگە حابارلاسپاي ءجۇرسىڭ، كوپ ادام ماعان جول ىزدەپ جۇرەدى، سەن قايدا ءجۇرسىڭ؟» دەپ ۇرىسقانداي بولدى. سول جولى ەكى ماسەلە قارالدى. ءبىرى، ابەكەڭنەن سۇحبات الدىم. ول جاستار گازەتىندە «ەڭ باس­تىسى – ەل تاعدىرى» دەگەن اتپەن جاريالاندى. ەكىنشىسى، سول جىلى كۇزدە ماڭعىستاۋدا تويلاناتىن قاشاعان اقىن­نىڭ مەرەيتويى­نا دايىندىق جۇ­مىسىنا ارالاسۋىمدى جانە وسى ماسەلەدە ونىڭ كومەكشىسى بولىپ، ۇنەمى حاباردار ەتىپ وتىرۋىمدى تاپسىردى. پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنىڭ ول تۋرالى جوعارىداعى ىقىلاستى لەبىزىن تىڭداعاندا وسى جايلار دا جادىما ءتۇسىپ جاڭعىرىپ، اعاعا دەگەن ساعىنىش بوي كوتەردى. اسىرەسە مەملەكەت باسشىسىنىڭ: ء«ابىش اعامەن مەن دە تالاي جىل ارىپتەس بولىپ، ەتەنە ارالاسىپ، ەرەكشە سىيلاستىقتا بولدىم» دەگەن سوزىنە مەن تالاي كۋا بولعانىم بار ەدى. ءىنىسى دە اعاسىن ساعىنعان ەكەن دەپ ويلادىم، مەن دە ساعىنعانمىن. سول ساعىنىش وسى ماقالاعا الىپ كەلدى.

ءابىش اعا تۋرالى وتىز جىلداي كەزەڭدەگى جايلاردى ويعا العاندا وتىز ماقالا جازۋعا بولادى. اعالى-ءىنىلى بولىپ سىيلاسىپ، كەيدە دوس-ارىپتەس رەتىندە سىرلاسىپ، اركەز دامدەس-ساپارلاس بولىپ قاناتتاسىپ جۇرگەن عاجايىپ كۇندەر زىرلاپ وتە شىقتى. كەيدە ول سەنات دەپۋتاتى كەزىندە تۇرىپ، عۇمىر كەشكەن «نۇرسايا» تۇرعىن-ءۇي كەشەنىنىڭ جانىنان وتكەندە جان-جاعىما جاۋتاڭداپ قاراپ، كوزىمە تانىس بەسىنشى كىرەر ەسىكتەن ابەكەڭ ك ۇلىمسىرەپ، «اينالايىن» دەپ شىعىپ كەلە جاتقانداي قاراعىشتاي بەرەتىنىم بار. كوپ كەزدەسۋ بولعان جايلاردىڭ ءبىرى دە ەسكە ءتۇسىپ وتىر. 1994 جىلى ءابىش اعا ماڭعىستاۋ وبلىسىنان جوعارعى كەڭەسكە دەپۋتاتتىققا ۇمىتكەر بولىپ ءتۇستى. مەن دە اتىراۋ وبلىسىنان دەپۋتاتتىققا ءتۇسىپ جاتىر ەدىم. اقپان ايى. قار قالىڭ، دالا بوران. سونداي كۇندەردىڭ بىرىندە ەكى وبلىستىڭ شەكارالىق قيىلىسار تۇسىنداعى «قاراقۇم» اۋىلىنداعى كلۋبتا كەزدەسىپ، ابەكەڭ تۋرالى كۇت­پە­گەن جەردەن ءسوز سويلەگەنىم بار. سوندا كوزتانىس قاريالاردىڭ الدىندا ءابىش اعا: «قازاقستان – بوي جەتىپ وتىرعان سۇلۋ قىزى بار كەمپىر مەن شال» دەپ تولعانعانى ەستەن كەتەر ەمەس. ال پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ سەنات توراعاسى كەزىندە ەلورداداعى ۇلتتىق كىتاپحانادا سويلەگەن سوزىندەگى تولعانىسى حالىق قايراتكەرىنىڭ 80  جىلدىعى قارساڭىنداعى باعدارلامالىق تۇجىرىم دەۋگە ابدەن تۇرارلىق: ء«ابىش كەكىلباەۆتىڭ قايتالانباس قولتاڭباسى قازاق ادەبيەتىنىڭ عانا ەمەس، الەم ادەبيە­­ت­ىنىڭ قازىناسىنا اينالعان. كوسەمسوز شەبەرىنىڭ شىعارماشىلىعى بويىنشا تەرەڭ زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ – كەلەشەك بۋىن عالىمدارىنىڭ الدىنداعى ماڭىزدى مىندەت بولۋى ءتيىس. سەبەبى ءابىش كەكىلباەۆتىڭ ويلارى، فيلوسوفيا­سى جانە جالپى رۋحاني الەمى مۇحيتتاي تەرەڭ. ءابىش كەكىلباەۆتىڭ ادەبي الەمى شەكسىز دۇنيە، كوپقىرلى، ماعىنالى مۇرا. ءبىلىمىنىڭ كوكجيەگى شەكسىز، بىرەگەي تۇلعا، ءارى جازۋشى، ءارى ادەبيەتتانۋشى، عالىم، تاريحشى، ويشىل، فيلوسوف قانا ەمەس، مەملەكەتىمىزدىڭ دامۋىنا ەلەۋلى ەڭبەك سىڭىرگەن كورنەكتى مەملەكەت قايراتكەرى. بۇل – ۇلى جازۋشىلاردىڭ اراسىندا وتە سيرەك كەزدەسەتىن قۇبىلىس». ويلانۋعا، ويانۋعا، قولعا الۋعا جان سالاتىن جاقسى ءسوز ەمەس پە!

ءابىش اعا – ءابىش كەكىلباي ۇلى تۋرالى ويلاعانىمدا، ۇلتتىق وركەنيەتتىڭ وركەشىندەي بولىپ ورەسىن كورسەتكەن، سول ارقىلى الەمدىك رۋحانياتتىڭ الەۋەتىنە ار قوسقان، ءال قوسقان، ءار قوسقان ابىزدارىمىز ەسكە تۇسەدى. ۇلت مادەنيەتىندە ۇلاعاتتى قۇرمەتپەن ءاز ەسىمدەرى اۋليەدەي اتالاتىن ءتورت ابىز: مۇحاڭ – مۇحتار ومارحان ۇلى اۋەزوۆ، قانەكەڭ – قانىش يمانتاي ۇلى ساتباەۆ، احاڭ – احمەت قۋان ۇلى جۇبانوۆ، الەكەڭ – الكەي حاقان ۇلى مارعۇلان ەسىمدەرى حالىقتىق پارلامەنتتىڭ ءبىراۋىزدان داۋسىن الىپ، زامان دۇرلەرى دەپ زاڭدى تۇردە مويىن­دال­عان. زيالى قاۋىم زايىرلى ورتادا قازىر وسى تىزىمگە ابەكەڭدى – ءابىش كەكىلباي ۇلىن دا قوسىپ، جالپىجۇرتتىق پەيىلمەن ايتا باستادى. حالىق تانىپ ايتادى، اقيقاتىن انىق ايتادى.

ەنتسيكلوپەديالىق ەرۋديت، جوعارى دەڭگەيلى ينتەللەكتۋال، پاراساتتى پاسسيونار، تانىم مەن تاعىلىم شەبەرى، ادەبيەتتىڭ ءۇش جانرىنىڭ ۇزدىگى، قازاق ءسوزىنىڭ قاراجورعاسى، قازاق پروزاسىنا فيلوسوفيالىق-ديداكتيكالىق وي اعىسىن قوسقان قامشىگەر، ىزگىلىكتىڭ ىرگەتاسىن ىزگەرلىك ماقساتتا ۇستانعان ۇستاز، كەمەل ويلى كەمەڭگەر كەكىلباەۆتىڭ مەڭگەرگەن ماماندىقتارىن جىپكە تىزگەندە، ولار مىناعان سايادى: ول، ەڭ الدىمەن، اقىن. سوسىن پروزا، دراماتۋرگيا، ادەبيەتتانۋ، ادەبيەت سىنى، تاريح، فيلوسوفيا، ەستەتيكا، ستسەناري سالالارىندا قالامگەرلىك قۋات تانىتقان تۇلعا. سونىمەن قاتار ەنتسيكلوپەديست، ارحيۆاريۋس، ولكەتانۋشى، جاراتىلىستانۋشى، قوعامتانۋشى، الەۋمەتتتانۋشى، حالىقتانۋشى، ساياساتكەر، مەملەكەتتانۋشى، ءدىنتانۋشى، ساۋلەتتانۋشى، ونەرتانۋشى، اۋدارماشى، تەاترتانۋشى، جۋرناليست، پۋبليتسيست، رەداكتور، گۋمانيست، ينتەرناتسيونال، دەپۋتات، اسا كورنەكتى مەملەكەت قايراتكەرى. جانە وسىلاردىڭ بارىندە ءتيىپ-قاشتى تالاپكەر ەمەس، تالعامى تالايدى جالت قاراتقان تانىمگەر بولدى. وكىنىشتىسى، «بولدى» دەپ ايتاتىنىمىز.

قازاق جەرىنىڭ تەلەگەي تەتيستەن ەنشى العان كاسپي تەڭىزىنە جامباسىن جالاتقان جارتى ارالىنىڭ قيىر شەتىندەگى وڭدى دەگەن كىشكەنتاي اۋىلدا دۇنيەگە كەلىپ، ءوزىن دۇنيەگە تانىتقان، وزەگى تەرەڭ – ءوز ەلىن الەمگە تانىتقان ازامات بولدى. «سولدات سوعىسقا كەتتى» دەپ اعا-دوسى، بەلگىلى قالامگەر كەمەل توقاەۆتىڭ رومانىندا ايتىلعانداي، اكەسى كەكىلباي قوقىم ۇلى دا سوعىسقا كەتتى. توقاەۆ رومانىنداعى كەيىپكەر – مۇحامەد اۆتوردىڭ ءوزىنىڭ تەڭكەيىپكەرى بولسا، كەكىلباي قارالى جىلداردا قارا جامىلىپ قالعان قازاق ايەلدەرىنىڭ ورتاق كەيىپكەرى بولاتىن. ابەكەڭ ءوزىنىڭ العاشقى شىعارمالارىنىڭ ءبىرى – «اكە» ليريكالىق داستانىندا قازاق بالاسىنىڭ ۇلتقا ورتاق تراگەديالىق بولمىسىن وقىرمان جۇرەگىن دىرىلدەتە كورسەتتى. سول­دات سوعىسقا كەتتى، سولدات سوعىستان كەلدى، سولدات ەرلىكپەن قازا تاپتى، وسىلاي ءومىر جالعاسىپ جاتتى. جاس ءوستى، اكەنىڭ جولىن جالعادى.

ولاي بولسا كەشەگى سۇراپىل سوعىستا ستالينگراد مايدانىندا ەرلىكپەن قازا تاپقان كوزى جاستى، كوڭىلى كۇپتى كوگەن­كوز­دىڭ تاعدىرى ونى الىپ ايدىن – ادە­بيەت­كە الىپ كەلمەۋى مۇمكىن ەمەس-ءتى. ەرنەست حەمينگۋەي جازعانداي: «جازۋشى بولۋ ءۇشىن باقىتسىز بالالىق شاق بولۋ كەرەك» دەگەن ءسوزدىڭ تەگىندە، جانى بار شىعار. جالعىز ول ەمەس، وسىنداي ىڭعايداعى ءسوزدى تالاي قالامگەر ايتقان. وعان دايەك كەرەك بولسا، قادىر مىرزا ءالى اعامىزدىڭ «جازمىشىن» قاراساڭىز، قارىق بولاسىز دا قالاسىز.

بىراق ابەكەڭمەن بولعان 25 جىلدىق اعالى-ىنىلىك كەزەڭدە ونىڭ ءبىر ساتكە بولسا دا «بالالىق شاعىم باقىتسىز بولدى» دەگەنىن ەستىگەن جوقپىن. قايتا، اي ماڭدايى جارقىراپ، بالالىق شاعىنداعى قىزىقتى جايلاردى ەسكە الىپ، ارقا-جارقا ك ۇلىپ، سونداي كەزدە وزىمەن قوسىلا ك ۇلىپ، جەلكىلدەپ، جەلىپ كەتەتىن بۇيرا شاشىن جالپاق الاقانىمەن ارتقا قاراي ءبىر جاسقاپ تاستاپ جانە ءبىر قىزىقتى ءساتىن ەسكە ءتۇسىرىپ، تەرشىگەن ماڭدايىنان تومەن قاراي جول تارتقالى تۇرعان تەرىن كلارا جەڭگەم ۇسىنعان سۇلگىمەن ءبىر قاعىپ تاس­تاپ، اڭگىمە پەرنەسىن ودان ءارى قاعاتىن. تەك مۇنى كوپ ادام كورە-بىلە قويعان جوق، الىپتىڭ اشىلۋى دا سيرەك بولاتىن. نەگە ەكەنىن بىلمەيمىن، بىراق بۇل مەن ءۇشىن جاقسى ماراپات-ماداق ىسپەتتى ەدى، مەن كەلگەندە اسپانى اشىلىپ، كوڭىلىنىڭ كولەڭكەسىن شۋاق شالاتىن. امال نەشىك، ەندى مۇنداي كەزدەسۋلەر بولمايتىنى اقيقات، بىراق بۇل جايتتار ءبىزدىڭ، كوز كورگەندەردىڭ ەستەلىكتەرى ارقىلى كوپكە جەتە بەرەدى دەپ ويلايمىن.

ءبىر ادامنىڭ بويىنا وسىنشاما ءبىلىم مەن بىلىكتى، زەردە مەن زەيىندى، تالانت پەن تالعامدى كىم بەردى دەگەن سۇراق كوپ جاندى قىزىقتىراتىنى راس . ادەبيەتتەگى جولىن «التىن شۋاق» اتتى جىر جيناعىمەن اقىندىقتان باستاعان ابەكەڭنىڭ ۇلتتىق مەكتەبى تاريحى تالايعا كەتەتىن، جەتى جۇرت كەلىپ، جەتى جۇرت كەتكەن كيەلى ماڭعىستاۋ. اتاكۇلدىگىنىڭ باعزى بايانىنان دا، جاڭعىرعان جاپان دالانىڭ زامان اشقان ايانىنان دا ءتالىم العان ول العاشقى پروزالىق تۋىندىلارى ء«بىر شوكىم بۇلت» پەن ء«بىر ۋىس توپىراقتى» بەرگەندە قازاق ءسوز ونەرىنە جاڭا تۇلعانىڭ كەلگەنى ايان بولعان-دى. جەتپىسىنشى جىلداردا ادەبيەت سىنشىلارى «دالا باللادالارى» مەن «اڭىزدىڭ اقىرى» پوۆەست-رومانىن فيلوسوفيالىق وي اعىسى مەلدەگەن تۋىن­دىلار دەپ باعالاعانى ەستە. بىراق بۇل استارلى دا ابىزدىق وي اعىستارى ونىڭ العاشقى ولەڭدەرى مەن جوعارىدا اتالعان ء«بىر شوكىم» مەن ء«بىر ۋىستان» باستاۋ العان. كەيىن «ۇركەر» مەن «ەلەڭ-الاڭدا» ابەكەڭ بۇعان دەيىن قازاق ادەبيەتىندەگى تاريحي رومانداردىڭ دەرەكتىك-اقپاراتتىق اۋانىن كوركەمدىك-مازمۇندىق جاعىنان كەمەلدەندىرە ءتۇسىپ، قازاقتىڭ شەشەندىك ونەرى مەن سالت-داستۇرىندەگى سۇڭعىلالىق پەن سارابدالدىقتىڭ، بىتىمگەرلىك پەن مامىلەگەرلىكتىڭ ۇلتتىق قاتپارلارىن تەرەڭدەتە اشىپ، تاريحي روماندارعا قويىلاتىن ادەبي ولشەمنىڭ دەڭگەيىن كورسەتتى. تاريحي سانانى جاڭعىرتۋداعى ونىڭ روماندارىنىڭ قىزمەتى وزىنەن كەيىنگى تولقىنعا باعدارشام بولدى. تاريحتى تانىپ جازۋ مەن تالعاپ جازۋدىڭ جاڭا ەرەجەسى سىندى ۇلگى كەيىن اقىندارىمىزدىڭ تاريحي داستاندارعا دەندەپ بارۋىنا، سول ارقىلى پوەما جانرىنىڭ بيىك بەلەسكە كوتەرىلۋىنە نەگىز سالدى دەسەك، اسىرا ايتقاندىق بولماس.

تاۋەلسىزدىككە تىكەسىنەن تىك تۇرىپ قىزمەت ەتكەن تاۋ تۇلعا قالامىنان تۋعان «ازاتتىقتىڭ اق تاڭى» پۋبليتسيستيكالىق جيناعى ەگەمەن ەلدىڭ بۇگىنى مەن ەرتەڭىن تەرەڭنەن تولعاپ پايىمداپ، قامقورشىل پاراساتپەن جۇيەلەنگەن ناقىل مەن اقىل سەكىلدى بولىپ، رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ تۇعىرىن بەكىتە تۇسەدى. ول رۋحاني جاڭعىرۋدىڭ ۇلتتىق پروتسەسى ءجۇرىپ جاتقان قازىرگى كەزەڭدە « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز – ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ باعدارلامالىق ماقالاسىنداعى ويلار ماڭىزدى مىن­دەت­­تەرگە جول سىلتەيدى. تاۋەلسىزدىك كەزەڭدەرىندە ۇلكەن، تاريحي تۇلعالاردىڭ پۋبليتسيستيكاعا دەندەپ قول ۇرۋى ونىڭ زامان الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن، قوعام الدىنداعى پاراساتىن، جاستار الدىنداعى پارىزى مەن قارىزىن قاپىسىز كورسەتەدى. سوندىقتان ءبىز، وقىرماندار، پروزاشى ءابىش كەكىلباەۆتى جوعالتقان جوقپىز، قايتا ونى باسقا بيىك دەڭگەيدەن كوردىك دەپ باعالاۋىمىز كەرەك.

ءابىش كەكىلباەۆتىڭ رۋحاني بولمىسى مەن زاماناۋي تۇلعاسىن تەرەڭىرەك تانۋ ءۇشىن ماڭعىستاۋدىڭ تابيعاتى مەن تاريحىن جەتە بىلگەن ءجون دەگەنىم بار-دى. قالامگەر قاشاندا تۋعان توپىراعىنا تارتادى. تۋعان ەلىنىڭ تاريحىنا تارتادى. بالا جاستان كوكىرەگىنە سىڭگەن شەجىرە مەن ءوزى كورىپ، ءبىلىپ وسكەن جايتتارعا ەتەنە دەن قويعاندىقتان، ونىڭ دۇنيە تانۋ بولمىسى وزگەدەن وقشاۋ، وزىندىك ەرەكشەلىككە يە بولاتىنى سودان. وسى تۇرعىدان كەلگەندە، كەكىلباەۆتى تانۋ ءۇشىن ماڭ­عىس­تاۋ­دى تانۋ كەرەك، ماڭعىستاۋدى تانۋ ءۇشىن كەكىلباەۆتى ءتۇسىنۋ كەرەك. دالا فيلوسوفياسىنىڭ ءدانى دە، ءمانى دە ۇلى دالامىزدا جاتىر. ءابىش الەمى وسىناۋ تاريحي ايماقتىڭ تالايلى شەجىرەسى مەن تالعامدى تانىمىن كورسەتەتىن كورنەكى قۇرال سەكىلدى. ءابىش الەمى دەگەن تەڭەۋگە ورىندى باعا بەرۋ ءۇشىن اۋەلى ۇلى دالانىڭ ۇلانعايىر تاريحىن كوڭىلگە قوندىرۋ كەرەك. وسىناۋ دالانى تانۋعا دەگەن ازاماتتىق وي كوزى كەرەك.

«وسىنداي دا ۇل تۋا الام دەگەندەي، تۋعان سەنى بۇل دالا» دەپ ابەكەڭنىڭ بالا كۇننەن جان دوسى بولعان ۇلتىمىزدىڭ ۇلى اقىنى قادىر مىرزا ءالى ءوزىنىڭ قاجىمۇقان تۋرالى ولەڭىندە جازعانداي، بۇل ماقالانىڭ اتىن «قازاق ءسوزىنىڭ قاجىمۇقانى» دەپ قويعانىم، ءبىر كەشتە ابەكەڭنىڭ الدىندا وعان باعىشتاپ وسى ءسوزدى ايتقانىم بار ەدى. سوندا ءسوز قادىرىن بارىمىزدەن دە تەرەڭ تۇسىنەتىن ءابىش اعا مەيىرلەنە جىميعان. كوپشىلىك ءدۇر ەتىپ قوزعالىپ، قوشامەتتەپ كەتكەن-ءدى. اعانىڭ رۋحى شات بولار دەپ ويلاپ، وسى ءسوزدى جانە ءبىر وعان باعىشتاپ ايتۋدى ءجون كوردىم. بۇل سوزگە كۋا بولعاندار ورتامىزدا امان-ەسەن ءجۇرىپ جاتىر. ولار دا «قايتالادىڭ» دەپ كىنالاماس دەپ ويلايمىن.

مۇحتار اۋەزوۆتىڭ ءوزى: «قاشاعان – ءسوزدىڭ ءدۇلد ۇلى» دەپ ەرەكشە باعا بەرگەن جىر جورعاسى قاشاعان كۇرجىمان ۇلىنىڭ 1989 جىلى اقتاۋ قالاسىنداعى ەسكەرت­كىشىن اشار كەزدە سويلەگەن ءابىش اعا ءسوزىن باستاي بەرە: «قاشەكەم، قاشەكەم» دەپ كوڭىلى بوساپ، كوزىنەن اققان جاسى كويلەگىنىڭ وڭىرىنە تامعانى بار ەدى. اماندىق بولسا، بيىل اقتاۋ قالاسىندا ء«ابىش الەمى» اتتى رۋحانيات ورتالىعى اشىلادى. سول كەزدە كۇللى حالىق جينالىپ، كاسپي تەڭىزى دە ەڭسەسىن كوتەرىپ، دالا دۇرلىگىپ، ماڭعىستاۋدىڭ ماڭعاز اسپانى ءبىر شالقايار. سونداي ءبىر سالتاناتتى، شاپاعاتتى شاق 2009 جىلى ءابىش اعام 70 جاسقا تولعاندا، قايراتكەر ازامات قىرىمبەك كوشەرباەۆتىڭ ءوڭىر باسشىلىعى كەزىندە بولعان ەدى. وسىناۋ وردالى جيىندا كەش تىزگىنىن ۇستاپ، اسىل اعالاردىڭ الدىندا مەنىڭ دە ءبىر شالقىعانىم بار ەدى. ەندى ء«ابىش الەمىن» اشار كەزدە قازاقتىڭ ءبىر ازاماتى ءسوز باس­تاپ: «ابەكەم، ابەكەم» دەپ ونىڭ دا جانارى بوتالاپ كەتەر. تۋعان پەرزەنتىنىڭ تۇلعاسىن تانىعان ۇلى دالا سول كەزدە جانە ءبىر شاتتانار.

سول كۇن جاقىن بولسىن!

 

وتەگەن ورالباي ۇلى،

مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى

سوڭعى جاڭالىقتار

الماتى قالاسى «سارى» ايماقتا

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 10:28

ارقالىقتا مىڭ ادام كۇي تارتتى

ايماقتار • بۇگىن، 08:45

كوشباسشى وزگەرگەن جوق

سپورت • بۇگىن، 08:44

قالا كۇنىندەگى بايگە جارىسى

سپورت • بۇگىن، 08:42

يسپانيادا ولجالى بولدى

تەننيس • بۇگىن، 08:40

ورگانيكالىق قالدىقتاردى وڭدەيدى

قازاقستان • بۇگىن، 08:38

جاسىل مەتاللۋرگيا قازىر دە بار

قازاقستان • بۇگىن، 08:37

ۇقساس جاڭالىقتار