ايماقتار • 09 تامىز, 2019

ون بەس كۇمبەزدى كونە مەشىت

990 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

قارت قاراتاۋدىڭ باۋرايىندا, بۇگىنگى تالاس اۋدانى, ءۇشارال اۋىلىنىڭ ورتالىعىندا ابدوللا يشان مەشىتى بار. بۇل كونە مەشىت ءالى كۇنگە دەيىن جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ عيبادات ورنى بولىپ كەلەدى. قۇلشىلىق ءۇيىنىڭ جالپى قۇرىلىسى ءتورتبۇرىشتى, ال قابىرعاسى كۇيدىرىلگەن كەسەكتەن ءورىلىپ, توبەسى كوپ كۇمبەزدى بولىپ جابىلعان.

ون بەس كۇمبەزدى كونە مەشىت

سونىمەن قاتار عيبادات ءۇيىنىڭ ورتا­لىق زالى ۇلكەن كۇمبەزدى, قال­عان بول­مە­لەر مەن جانىنداعى ءۇش ايۆان شا­عىن­­داۋ ون بەس كۇمبەزدى بولىپ كەلگەن. ءبىر كەرەمەتى, ايۆاننىڭ سىرتقى قاپ­تال­دارىنىڭ اركالى كۇمبەزدەر تۇ­رىن­دە اسقان شەبەرلىكپەن ورىلگەنىن كورۋگە بو­لادى. ال نەگىزگى ورتالىق بولمەنىڭ وڭتۇستىك-باتىس قابىرعاسىندا ميحراب قۋىسى مەن ەپيگرافيالىق مانەردە جازىلعان جازۋدىڭ ىزدەرى بولعان. وكىنىشكە قاراي ول جازۋدىڭ قانداي جازۋ ەكەنى بىزگە بەلگىسىز.

كونە تاريحي ورىنداردىڭ وزىندىك تىلسىمى بار. ابدوللا يشان مەشىتى تۋرالى دەرەكتەر كوپ بولماعانىمەن, جازبا دەرەكتەردە عيبادات ءۇيىن 1945 جىلى ارحەولوگ گ.پاتسيەۆيچتىڭ زەرت­تە­گەنى ايتىلادى. بۇگىندە مەشىتتىڭ ۇل­كەن كۇمبەزدەرى شەتىنەن ءمۇجىلىپ, ايۆان­نىڭ سولتۇستىك جانە باتىس جاقتارى قي­راعان. ەسكەرتكىشتە 1947-2004 جىلدار ارالىعىندا بىرنەشە رەت مەشىتتى قال­پىنا كەلتىرۋ جۇمىستارىنىڭ جۇر­گى­زىلگەنى جازىلعان. ال كەيىنگى جىلدارى مەشىت قابىرعاسىنىڭ جەكەلەگەن بو­لىك­تە­رى قايتا تۇرعىزىلىپتى.

 ال ابدوللا يشان كىم دەسەك, جەر­گى­لىكتى كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ تۇر­عىن­دار ابدوللا يشان سايدي 1836 جانە 1914 جىلدار ارالىعىندا ءومىر سۇرگەن تاقۋا بولعانىن ايتادى. ول جەرگىلىكتى وڭىردە ءدىندار سايتباتتالا حازىرەت وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن ەكەن. الايدا 9 جاسقا كەلگەن ابدوللا يشان تاعدىر تاۋقىمەتىنە ۇشىراپ, جەتىم قالادى. ناعاشى اتاسىنىڭ تاربيەسىندە بولىپ, مەدرەسەدە ءبىلىم الادى. ءتىپتى ول 1853 جىلى گەنەرال ۆ.پەروۆسكيدىڭ اسكە­رىندە بورىشىن وتەپ, سىرداريا جورى­عى­نا قاتىسقان دەلىنەدى. كەيىننەن ءدىني ءبىلىمىن جەتىلدىرۋ ماقساتىندا بۇحارا, حورەزم, ىستانبۇل قالالارىندا بولادى. سونىمەن قاتار ول بۇحارادا جۇر­گەن كەزىندە شاكىرتتەردى وقىتۋ ماق­سا­تىندا مەدرەسە اشىپ, جىبەك وڭدەۋمەن اينالىسقان دەيدى. مىنە, كونەنىڭ كوزى سانالعان بۇل مەشىت وسى ابدوللا يشان­نىڭ قۇرمەتىنە سالىنعان ەكەن. ارادا تالاي جىل وتسە دە, جۇرتتىڭ جاراتقانعا جالبارىناتىن قاسيەتتى ورىنى رەتىندە ءوز مىندەتىن اتقارىپ كەلەدى.

جاقسى دۇنيە جاس ۇرپاقتىڭ جاق­­سى­لىققا ناسيحات­شىسى بولادى. اب­دول­لا يشان مەشىتى بۇگىندە جام­بىل وبلىسىنىڭ رەسپۋبليكالىق دارە­جە­دەگى مەملەكەتتىك تاريح جانە ما­دە­ني­ەت ەسكەرتكىشتەرىنىڭ تىزىمىنە جانە 2017 جىلى «رۋحاني جاڭعىرۋ» باع­دار­لاما­سى اياسىندا «قازاقستاننىڭ كيە­لى جەر­لە­رىنىڭ گەوگرافياسى» جوباسى بويىنشا وڭىرلىك قاسيەتتى نىساندار تىزىمىنە ەندى. ەندى بولاشاقتا تاريحي مەشىتتىڭ ءاربىر قۇندىلىعىن كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ, ۇرپاققا اماناتتاۋ مىندەتى تۇر.

 

جامبىل وبلىسى

 

سوڭعى جاڭالىقتار