تاۋەلسىزدىككە قادام باسقان جىلدارىمىزدا «مادەني مۇرا» اتتى باعدارلاما تابىستى جۇزەگە اسىرىلدى. ول باعدارلاما تاريحي وتكەن جولىمىزدىڭ ۇمىتىلعان جەرلەرىن ەسكە تۇسىرۋگە, قايتا جاڭعىرتۋعا, كەيبىر جەرلەرىن قايتا قالپىنا كەلتىرۋگە مۇمكىندىك تۋدىردى. دەگەنمەن, ءالى دە كوپتەگەن جازبا تاريحي بايلىقتارىمىز زەرتتەۋشىلەردىڭ قولىنا تيمەي, عىلىمي اينالىمعا تۇسپەي جاتىر, ويتكەنى ولار قازاقستاننان تىسقارى جەرلەردە, شەتەلدەردىڭ ارحيۆتەرىندە.
ەلباسىنىڭ ماقالاسى قازاقستاننىڭ بولاشاعىنا ارنالعان. وندا تاريحي سانانى جاڭعىرتۋعا باعىتتالعان بىرنەشە ءىرى-ءىرى جوبالار ۇسىنىلعان. مەملەكەتتىك ارحيۆ قىزمەتكەرلەرى ءۇشىن جاڭا جوبا – «ارحيۆ-2025» جەتىجىلدىق باعدارلاماسى باسىم باعىت بولىپ تابىلادى. بۇل باعدارلاما قازاقستاننىڭ تاريحى جونىنەن تاريحي كوزدەردىڭ اياسىن شەتەلدەردىڭ ارحيۆتەرىنەن تابۋ ارقىلى ەلەۋلى دارەجەدە ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. انىقتالعان قۇجاتتار وتاندىق تاريح عىلىمىن بۇرىنعىدان دا تولىقتىرا تۇسەدى.
قاراعاندى وبلىسىنىڭ تاريحى تۋرالى قۇجاتتار تەك جاقىن شەتەلدەردە عانا ەمەس, سونىمەن قوسا الىس شەتەلدەردە دە بار. رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ماسكەۋ, ءنوۆوسىبىر, ومبى, ورىنبور قالالارىنداعى مەملەكەتتىك ارحيۆتەردە كوپتەگەن دۇنيەلەر ساقتاۋلى. ماسەلەن, تەك رەسەيدىڭ مەملەكەتتىك اسەكري-تاريحي ارحيۆىندە قاراتاۋ تاۋلارىندا تاس كومىر كەنىنىڭ اشىلۋى (1863 ج.) تۋرالى دەرەكتەر, ۋەزدەردىڭ شەكارالارى (1852 ج.), بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ارحيۆىندە قازا تاپقان جانە وسى رەسپۋبليكا اۋماعىندا جەرلەنگەن قازاقستاندىق جاۋىنگەرلەر تۋرالى دەرەكتەر بار.
«ارحيۆ-2025» باعدارلاماسى قاراعاندى وبلىسىنىڭ تاريحى جونىنەن قۇجاتتاردى جاقىن جانە الىس شەتەلدەردىڭ ارحيۆتەرىنەن انىقتاۋدى باعدار تۇتىپ وتىر. قۇجاتتار انىقتالعان جاعدايدا ناتيجەسى بويىنشا ارحيۆشىلەر اراسىندا قىزمەتتەستىك تۋرالى مەموراندۋم جاسالادى, ونىڭ ماقساتى اقپاراتتار الماسۋ جانە وعان قوسا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق ارحيۆ قورىن جاڭا قۇجاتتارمەن تولىقتىرۋ.
قۇجاتتار تسيفرلى فورماتقا كونۆەرتاتسيالاۋ جولى ارقىلى جاپپاي جۇرتشىلىققا قولجەتىمدى بولادى. ءسويتىپ «ارحيۆ-2025» باعدارلاماسى ارحيۆ جۇرگىزۋدىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى باعىتى – ارحيۆ قۇجاتتارىن تسيفرلاندىرۋعا دا قاتىستى بولماق. ماسەلەن, قاراعاندى وبلىسىنىڭ مەملەكەتتىك ارحيۆىندە 2013 جىلدان بەرى «ەلەكتروندى ارحيۆ» اۆتوماتتاندىرىلعان اقپاراتتىق جۇيەسى ەنگىزىلىپ كەلەدى, ونىڭ كومەگىمەن قاعازداعى ءداستۇرلى قۇجاتتار ەلەكتروندى فورماتقا كوشىرىلۋدە. قۇجاتتاردى تسيفرلاندىرۋ, ياعني ارحيۆتەگى ىستەردى سكانەرلەۋ ولاردى پايدالانۋدى جەڭىلدەتۋ, ولاردى ينتەرنەت جەلىلەرىنە ورنالاستىرۋ ارقىلى قۇجاتتاردى عىلىمي اينالىمعا ءتۇسىرۋ باعىتىندا جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. ارحيۆتەردىڭ بىرىڭعاي اقپاراتتىق كەڭىستىگىن قالىپتاستىرۋ باعىتىندا قاعازداعى نەمەسە اۋديو-بەينە تاسىمالداعىشتاعى بولسىن, ءارتۇرلى ساقتالۋ بىرلىگىن تسيفرلاندىرۋ ارقىلى بىرىڭعاي دەرەكتەر بازاسى قۇرىلادى.
قاراعاندى وبلىسىنىڭ مەملەكەتتىك ءارحيۆى ءۇشىن اسا اۋقىمدى اقپاراتتار رەسۋرسىنا يە مەكەمە رەتىندەگى باستى الەۋمەتتىك ءمانى زور جانە ماڭىزدى قىزمەتىنىڭ باعىتى قۇجاتتاردى پايدالانۋ بولىپ تابىلادى. سوندىقتان دا ول بۇگىنگى كۇنى تەك ەلەكتروندى قۇجاتتار قۇرۋمەن عانا ەمەس, سونىمەن قوسا ولاردى جاستار اراسىندا پاتريوتتىق تاربيە جۇرگىزۋ ماقساتىنداعى دا, زاڭدى جانە جەكە تۇلعالاردىڭ الەۋمەتتىك-قۇقىقتىق سيپاتتاعى ساۋالدارىن ورىنداۋ ماقساتىنداعى دا تولىعىمەن پايدالانۋ ءۇشىن جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. ارحيۆ قاراعاندى جانە قاراعاندى وبلىسىنىڭ تاريحى, اتاقتى ادامدارى, تاريحي وقيعالارى تۋرالى كورنەكى اۋديو-بەينە ماتەريالداردى پايدالانا وتىرىپ «ورتالىق قازاقستان ارحيۆ قۇجاتتارىندا» اتتى كۋرس بويىنشا تاريح ساباعىن وتكىزۋدى داستۇرگە اينالدىرعان. بىرنەشە جىلدان بەرى قاراعاندى قالاسىنىڭ مەكتەپ وقۋشىلارى, كوللەدجدەر مەن ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ستۋدەنتتەرى ءۇشىن 100-دەن استام ساباق وتكىزىلدى. تاريح ساباعىن ءداستۇرلى ەمەس تۇردە وتكىزۋ ستۋدەنتتەر مەن وقۋشىلارعا تارتىمدى بولىپ, ساباققا دەن قويۋىمەن قاتار ولاردىڭ ارحيۆكە كەلۋگە دەگەن ىنتا-ىقىلاسىن ارتتىراتىندىعى ءسوزسىز.
ەلباسى ءوزىنىڭ « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» اتتى ماقالاسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى مەملەكەتتىك ارحيۆتەردىڭ جۇمىسىنا جاڭا لەپ بەرىپ وتىر. جاڭا تاريحي قۇجاتتاردى انىقتاۋ قازاقستاننىڭ ۇلتتىق ارحيۆ قورىن تولىقتىرارى, وتاندىق تاريح عىلىمىنىڭ تاريحتانۋ بازاسىن بۇرىنعىدان دا ۇلعايتا تۇسەرى ءسوزسىز. ال تاريحي قۇجاتتاردى ەلەكتروندى فورماتقا كوشىرۋ ەلىمىزدىڭ وتكەن تاريحى تۋرالى اقپاراتقا كوپتەگەن زەرتتەۋشىلەردىڭ قولىن جەتكىزەدى.
ءسوز سوڭىندا اتا-بابامىزدىڭ عاسىرلار بويى تاريحي قۇجاتتارعا باسىلعان مۇراسى تۇسىنىكتى جانە قازىرگى ۇرپاقتىڭ سۇرانىسى مەن قولدانىسىنا لايىقتى ءارى جەڭىل بولادى دەگەن سەنىمدەمىز.
جاڭاگۇل تۇرسىنوۆا,
قاراعاندى وبلىستىق مەملەكەتتىك ءارحيۆىنىڭ ديرەكتورى
قاراعاندى
