قانات ساۋداباەۆ: 2050 ستراتەگياسى – جاسامپازدىقتىڭ جەمىستى جالعاسى
سارسەنبى, 23 قاڭتار 2013 7:15
جەلتوقساندا جاريالانعان پرەزيدەنتتىڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىنا رەسپۋبليكا جۇرتشىلىعى كەڭىنەن ءۇن قوسىپ جاتىر. سونىمەن قاتار, 2050 ستراتەگياسىنا الەم دە جان-جاقتى نازارىن اۋدارۋدا. وعان ەلىمىزدەگى, سونداي-اق شەتەلدەردەگى جۇزدەگەن ازاماتتاردىڭ, تانىمال ساياساتكەرلەردىڭ, قوعام قايراتكەرلەرى مەن ساراپشىلاردىڭ ءۇن قوسۋلارى كۋا.
سارسەنبى, 23 قاڭتار 2013 7:15
جەلتوقساندا جاريالانعان پرەزيدەنتتىڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىنا رەسپۋبليكا جۇرتشىلىعى كەڭىنەن ءۇن قوسىپ جاتىر. سونىمەن قاتار, 2050 ستراتەگياسىنا الەم دە جان-جاقتى نازارىن اۋدارۋدا. وعان ەلىمىزدەگى, سونداي-اق شەتەلدەردەگى جۇزدەگەن ازاماتتاردىڭ, تانىمال ساياساتكەرلەردىڭ, قوعام قايراتكەرلەرى مەن ساراپشىلاردىڭ ءۇن قوسۋلارى كۋا.
ەل دامۋىنىڭ جاڭا ستراتەگيالىق باعىتى تۋرالى پىكىرىن بىلمەككە «نازارباەۆ ورتالىعى» كوپ فۋنكتسيالى عىلىمي-تالدامالىق جانە گۋمانيتارلىق-اعارتۋشىلىق مەملەكەتتىك مەكەمەسىنىڭ ديرەكتورى قانات ساۋداباەۆتى سوزگە تارتقان ەدىك. وسىدان تۋرا ءبىر جىل بۇرىن, ەلباسىنىڭ جارلىعىمەن قۇرىلعان ورتالىقتىڭ باستى مىندەتى – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ارى قارايعى قوعامدىق-ساياسي, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە مادەني-گۋمانيتارلىق دامۋىنا ۇلەس قوسۋ, قازاقستاندىق قوعامداعى ازاماتتىق ۇستانىم سايكەستىگى مەن پاتريوتتىقتى نىعايتۋ, حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ ەكەنىن ەسكە سالا كەتەيىك.
– قانات بەكمىرزا ۇلى, تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ قالىپتاسۋى مەن دامۋىنداعى كوپتەگەن تاعدىرشەشتى وقيعالارعا تىكەلەي قاتىسقان كۋاگەرلەردىڭ ءبىرىسىز. ەلىمىزدەگى سوڭعى ماڭىزدى وقيعالاردىڭ ءبىرى جەلتوقسانداعى قازاقستان حالقىنا جولداعان پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ جولداۋى بولدى. وندا ەلباسى «قازاقستان-2030» ستراتەگياسىنداعى نەگىزگى مىندەتتەردىڭ مەرزىمىنەن بۇرىن ورىندالعانى تۋرالى مالىمدەگەنى بەلگىلى. ءسىزدىڭ بۇعان الىپ-قوسارىڭىز بار ما؟
– وسىدان 15 جىل بۇرىن, 1997 جىلى ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ ۇلتىمىزعا كوپتەگەن ادامدار ءۇشىن قيال بولىپ كورىنگەن «قازاقستان-2030» ماقساتتى ستراتەگياسىن ۇسىنعان بولاتىن. سول كەزدەرى ونىڭ ساتىمەن جۇزەگە اساتىنىنا كۇمانمەن قاراۋعا دا نەگىز جوق ەمەس-ءتى. ول ۋاقىتتا قازاقستان كەڭەس وداعىنىڭ ىدىراۋىنان ەندى عانا ايىققان ءارى بىرىڭعاي ەكونوميكالىق جۇيەسى جوق, شىن مانىندە كۇن تارتىبىنە ەگەمەندى مەملەكەت رەتىندە ءومىر ءسۇرۋ ماسەلەسىن قويعان ەل ەدى. بۇگىنگى اعا جانە ورتا بۋىن وكىلدەرى كاسىپورىننىڭ بۇيىرىنە شانشۋداي قادالعان قارجىنىڭ قۇنسىزدانۋى مەن جۇمىسسىزدىقتىڭ جوعارى شەگىن, ەلەكتردىڭ ۇزدىكسىز ءسوندىرىلۋى مەن دۇكەننىڭ جارتىلاي بوس سورەلەرىن جانە باسقا دا سول كەزەڭنىڭ بەلگىلەرىن ءالى ۇمىتا قويعان جوق.
قازاقستاندىقتاردىڭ بەرىك قولداۋىنا ارقا سۇيەپ, حالقىنىڭ جاسامپازدىق كۇش-قۋاتىنا كامىل سەنگەن پرەزيدەنت جان-جاقتىلىعى مەن قارقىنى جونىنەن تەڭدەسسىز ەكونوميكالىق جانە ساياسي رەفورمالاردى تابىستى جۇرگىزۋدى قامتاماسىز ەتە ءبىلدى. ەلدىڭ ۇزاقمەرزىمدى ستراتەگيالىق دامۋ باعىتىن ايقىنداپ العان مەملەكەت باسشىسى ەلدىڭ ماگيسترالدى باعىتىنان اۋىتقىماي سەنىمدى ءوسۋ جولىنا تۇسەتىن ناقتى باعدارىن بەلگىلەدى.
توقسانىنشى جىلداردى شىن مانىندە ەلدىڭ ەكونوميكاسىن فەنومەندى العا سۇيرەيتىن قادامعا دايىنداعان قالىپتاسۋ ونجىلدىعى دەپ اتاۋعا بولادى. وسى كەزەڭدە قازاقستان ءوزىنىڭ كوشباسشىسىنىڭ باستاۋىمەن قىسقا مەرزىم ىشىندە پوستكەڭەستىك ترانزيتتىك وتە قيىن ۋاقىتتان امان-ەسەن ءوتىپ, تۇبەگەيلى قۇرىلىمدىق وزگەرىستەردى جۇزەگە اسىرا ءبىلدى. جاڭا مىڭجىلدىقتا ەكونوميكاسىن قىسقا مەرزىم ىشىندە تۇراقتاندىرىپ, ونىڭ بەلسەندى وسۋىنە قول جەتكىزگەن پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتەگى بىردەن-ءبىر رەسپۋبليكا بولدى.
ەكىنشى كەزەڭ جيناقتاۋ ونجىلدىعى بولدى – 2000 جىلدارى بارلىق كۇش-جىگەر رەسۋرستاردى نىعايتۋ مەن قولداعى مۇمكىندىكتەردى توپتاستىرۋعا باعىتتالدى. سونىڭ ءناتيجەسىندە قازاقستان اتالعان ونجىلدىقتىڭ سوڭىنا تاپ كەلگەن دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ ءبىرىنشى تولقىنىنىڭ تەرىس سالدارىن ازايتا الدى.
وسى كەزەڭدەردە ن.نازارباەۆتىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ساياساتىنىڭ تيىمدىلىگى ەرەكشە جارقىراپ كورىندى. ءتىپتى ەڭ دامىعان ەلدەردىڭ وزىندە الەۋمەتتىك شىعىندار قىسقارىپ, كاسىپورىندار جابىلىپ, جۇمىسسىزدىق قاۋلاپ ءوسىپ جاتقاندا, ءبىزدىڭ ەلىمىزدە جالاقى وسە ءتۇستى, جولدار مەن كاسىپورىندار سالىنا باستادى, تۇرعىنداردى جۇمىسپەن قامتۋ ۇلعايا ءتۇستى.
الەمدە «ازيا بارىستارى» دەگەن اتپەن تانىلعان ازيا ەلدەرىنىڭ تابىسىن باعدارلاپ, پرەزيدەنت ن.ءا.نازارباەۆ: «قازاقستاننىڭ وزىندەگى بۇكىل مۇمكىندىكتەرىمەن سونداي قاتارعا قول جەتكىزبەي قالۋىنا سەبەپتەر بار ما؟» دەگەن ساۋال قويدى. وعان سەبەپتەردىڭ جوق ەكەنىن, 2030 جىلعا قاراي قازاقستاننىڭ «ورتالىق ازيانىڭ بارىسىنا» اينالۋىنا نەگىز جەتكىلىكتى ەكەنىن, «باسقا دامۋشى ەلدەر ءۇشىن ۇلگى بولۋعا مۇمكىندىك بار ەكەنىن» ايتىپ, ورىندالاتىنىنا سەنىمدىلىگىن ءبىلدىردى. مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ ءححى عاسىرداعى ميسسياسى ءدال وسىلاي بولۋى كەرەك دەپ سانادى.
قازاقستان ءىجو-ءنىڭ ءوسۋ قارقىنى جونىنەن «ازيا بارىستارىن» قۋىپ جەتتى. تاريحي قىسقا مەرزىم ىشىندە ءىجو جان باسىنا شاققاندا 700 اقش دوللارىنان 12 مىڭ دوللارعا دەيىن ءوستى. مۇنداي دامۋ قارقىنى مەن كۇنكورىستى قامتاماسىز ەتۋ كورسەتكىشىنىڭ جاقسارۋى الەمدىك ەكونوميكادا بۇرىن-سوڭدى ەشقاشان, ەش جەردە كەزدەسپەگەن ەدى. ءتىپتى «ازيا بارىستارى» – وڭتۇستىك-شىعىس ازيا ەلدەرىنە مۇنداي كورسەتكىشكە قول جەتكىزۋ ءۇشىن ەلۋ جىل كەرەك بولعان-تىن.
1997 جىلى ستراتەگيالىق 2030 جىلعا دەيىنگى جوسپاردىڭ انىقتالعانىنا قاراماستان, ولاردىڭ ەڭ باستىلارىنا بۇگىندە قول جەتكىزىلدى دەۋگە بولادى. ونىڭ جارقىن دالەلى رەتىندە قازاقستاننىڭ پوستكەڭەستىك جانە ودان تىس ەلدەردە جەتەكشى پوزيتسياداعى تابىستى, ديناميكالىق دامۋشى مەملەكەتكە اينالعانىن ايتۋعا بولادى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى بولاشاققا ۇمتىلعان قۋاتتى مەملەكەت, حالىقارالىق ارەنادا جاۋاپتى سەرىكتەس رەتىندە قالىپتاستى.
بۇگىندە قازاقستاننىڭ الەمدەگى ەكونوميكاسى شاپشاڭ ءوسىپ كەلە جاتقان الدىڭعى ۇشتىكتىڭ ساناتىندا ەكەنى بەلگىلى. بۇعان قالاي قۋانباسسىڭ. ەلىمىز تۇرعىنداردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ جاھاندىق رەيتينگىسىندە الەمنىڭ العاشقى 50 مەملەكەتىنىڭ قاتارىندا. قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى ايتارلىقتاي ءوستى, انا مەن بالا ءولىمى دە ءبىرشاما ازايدى. 148 ەلدىڭ ىشىنەن 104-ءىنىڭ ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسىن استانادا وتكىزۋدى قولداۋى 2030-ستراتەگياسىنىڭ تاڭداي قاعار تابىسپەن جۇزەگە اسقانىن جانە مۇنى الەمدىك قوعامداستىقتىڭ كەزەكتى رەت مويىنداعانىن ايعاقتادى. ءبىز 2018 جىلى تۇرعىندارىنىڭ تابىسى جوعارى ەلدەردىڭ قاتارىنا كىرۋىمىز كەرەك.
ەستەرىڭىزدە بولسا, پرەزيدەنت 2030 ستراتەگياسىندا اعىلشىننىڭ ۇلى دراماتۋرگى ءارى اقىنى ۋيليام شەكسپيردىڭ ايتقان مىنا ءسوزىن كەلتىرەدى: «ادامداردىڭ ومىرىندە شارىقتاۋ ءساتى بار, ول, ەگەر دۇرىس پايدالانا ءبىلسە, تابىسقا جەتكىزەدى. ەگەر ونى قولدان شىعارىپ السا, وندا ودان كەيىنگى جول قايراڭعا مالتىعىپ,
تايعاق كەشۋمەن ۇلاسادى».
بۇگىندە قازاقستان حالقى شارىقتاۋ ءساتىن جان-جاقتى دۇرىس قولداندى, ەلدىڭ قوعامدىق-ساياسي جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق تۇراقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتتى. سوندىقتان دا 2030 ستراتەگياسىندا كوزدەلگەن مىندەتتەردىڭ شەشىمى مەملەكەت باسشىسىنىڭ حالىققا ارنالعان جاڭا باعدارلامانى جاريالاۋىنا مۇمكىندىك بەردى.
– باعدارلامالىق جاڭا قۇجاتتى سارالاي كەلە, ەڭ الدىمەن, قاي تۇسىنا نازار اۋداردىڭىز؟
– ەلباسىنىڭ عاجايىپ دارىنى – ونىڭ ستراتەگيالىق كورەگەندىگى. نەمىس اقىنى, مەملەكەت قايراتكەرى, ويشىل يوگانن ۆولفگانگ فون گيوتە: «تەك كوزگە كورىنبەيتىندى كورگەن جان عانا ادام ايتقىسىز دۇنيەلەردى جاساي الادى», دەپ ايتقان ەدى. ەگەر ەلىمىزدىڭ قالىپتاسۋ جولىن ەسكە الساق, پرەزيدەنتتىڭ ەشكىمگە ۇقسامايتىن باستامالارى مەن ۇسىنىستارىن, ولارعا العاشىندا كوبى كۇمانمەن قاراعان بولاتىن, كوپتەپ مىسالعا كەلتىرۋگە بولادى. الىسقا بارماي-اق, سول 2030 ستراتەگياسىنىڭ ءوزىن الساق تا جەتىپ جاتىر.
نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ۇنەمى العا قارايدى, الىس بولاشاققا ءجىتى كوز جىبەرىپ وتىرادى. ءاۋ باستان-اق ويعا العان يگى وي-ماقساتتارىن ورىنداي المايتىن شالاعايلىق سەكىلدى مىنەزدەر پرەزيدەنتكە ءتان ەمەس بولعاندىقتان, ونىڭ جاعدايدى ستراتەگيالىق باعامداۋ مەن ونى شەشۋدىڭ ەڭ ءتيىمدى جولىن الدىن الا بولجاپ بىلۋدەگى كورەگەندىگى, عاجايىپ جادى مەن وتكىر ساراپتامالىق اقىل-ويى, ءوز تاڭداۋىنىڭ دۇرىستىعىنا تالاسسىز سەنىمى مەن جاسىمايتىن جىگەرى, اسا باتىل قاسيەتتەرگە يە سيرەك كەزدەسەتىن قارىمى مەن قاجىمايتىن, تالمايتىن جۇمىس قابىلەتى ءاردايىم كوزدەگەن ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
«بولاشاق بۇگىننەن باستالۋى ءتيىس. بۇل جوسپار دەپ اتالادى. الەمدە جوسپارسىز ەشتەڭە دە جاقسى بولا المايدى», دەپ ساناعان بولاتىن كورنەكتى عالىم ءارى پۋبليتسيست گەورگ كريستوف ليحتەنبەرگ.
زۋلاپ ءوتىپ جاتقان وزگەرمەلى الەمنىڭ جاڭا سىن-قاتەرىنە قارسى دەر كەزىندە ارەكەت ەتەتىن زاماناۋي مەملەكەتتىڭ دامۋىنداعى باستى ەرەكشەلىگىن ايقىنداي وتىرىپ, پرەزيدەنت جولداۋدا ءححى عاسىردىڭ جاھاندىق ون سىن-قاتەرىنانىقتادى. ولار – تاريحي ۋاقىتتىڭ جەدەلدەۋى, جاھاندىق دەموگرافيالىق تەڭگەرىمسىزدىك, جاھاندىق ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە تونەتىن قاتەر, سۋدىڭ تاپشىلىعى, جاھاندىق ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىك, تابيعي رەسۋرستاردىڭ سارقىلۋى, ءۇشىنشى يندۋستريالىق رەۆوليۋتسيا, ۇدەي تۇسكەن الەۋمەتتىك تۇراقسىزدىق, وركەنيەتىمىز قۇندىلىقتارىنىڭ داعدارىسى جانە جاڭا الەمدىك تۇراقسىزدىق قاۋپى.
بۇل سىن-قاتەرلەردى جەڭىپ, ەلىمىزدىڭ الداعى دامۋىنىڭ باعىتىن انىقتاۋ ءۇشىن ن.نازارباەۆ اسا ماڭىزدى باسىمدىقتاردى ۇسىندى, ولاردىڭ اراسىندا: مەملەكەتتىلىكتى ودان ءارى نىعايتۋ; ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ جاڭا قاعيداتتارىنا كوشۋ; كاسىپكەرلىكتى جان-جاقتى قولداۋ; جاڭا الەۋمەتتىك ۇلگىنى قالىپتاستىرۋ; ءبىلىم بەرۋ مەن دەنساۋلىق ساقتاۋدىڭ زاماناۋي ءتيىمدى جۇيەسىن قۇرۋ; مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ قىزمەتى مەن تيىمدىلىگىن, جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋ; حالىقارالىق جانە قورعانىس ساياساتىنىڭ جاڭا سىن-قاتەرلەرىنە پاراپار ساياسات قۇرۋ.
قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق جۇيەسىن تۇبەگەيلى ىرىقتاندىرۋ اياسىندا كاسىپكەرلىكتى رەتتەۋدەگى مەملەكەتتىڭ قاتىسۋى تومەنگى شەككە دەيىن قىسقارتىلىپ, ءىس جۇزىندە قىزمەتتىڭ بار سالاسىندا جەكە سەكتوردىڭ ۇلەسى ارتتىرىلادى.
ەلباسى جاڭا كادرلىق, بيۋدجەتتىك, سالىقتىق جانە اقشا-نەسيە ساياساتىنا, سونداي-اق ىشكى جانە سىرتقى قارىزداردى باسقارۋ ساياساتىنا كوشۋ جونىندە مالىمدەدى. شەتەلدىك ينۆەستيتسيا ءۇشىن قولايلى جاعداي جاسالادى. وسى ورايدا مينەرالدى رەسۋرستاردى يگەرۋ شاپشاڭدىعىن ارتتىرىپ, ولاردى الەمدىك نارىققا ەكسپورتقا شىعارۋ, ورنىنا وزىق تەحنولوگيالار الىپ, ەلىمىزدىڭ اۋماعىندا جاڭا وندىرىستەردى جاساۋعا قول جەتكىزۋ ماڭىزدى.
قازاقستان بۇرىنعىسىنشا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماسەلەلەرىن ءوزارا پايدالى جانە بىرگە شەشۋ قاعيداتىنا سۇيەنەتىن ايماقتىق ەكونوميكالىق ىقپالداستىقتىڭ بەلسەندى قاتىسۋشىسى بولىپ قالا بەرەدى. ارنايى «جاھاندىق ينفراقۇرىلىمدىق ىقپالداستىق» باعدارلاماسى ازىرلەنەدى. يننوۆاتسيالى ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا ايرىقشا كوڭىل بولىنەدى. يننوۆاتسيالىق قىزمەتتىڭ ماڭىزدى ەلەمەنتى ەكولوگياعا كوڭىل بولە وتىرىپ, بالامالى ەنەرگيا كوزىن دامىتۋ بولۋى ءتيىس.
الەۋمەتتىك قاۋىپسىزدىك پەن جەكە جاۋاپكەرشىلىك ساياساتى سينەرگياسىنىڭ اياسىندا ءار ازاماتقا ءبىلىم الۋ, مەديتسينالىق قىزمەت پەن ساپالى ءومىر ءسۇرۋدىڭ ەڭ تومەنگى الەۋمەتتىك ستاندارت كەپىلدىگى بەرىلەدى. جولداۋدا كادر دايىنداۋ مەن قايتا دايىندىقتان وتكىزۋ – ءبىلىم مەن كاسىبي شەبەرلىك, ءبىلىم بەرۋدىڭ زاماناۋي جۇيەسىنىڭ باعدارى ناقتىلانعان. بۇگىنگى كۇننىڭ نەگىزگى مىندەتى رەتىندە پرەزيدەنت جۇمىسسىزدار مەن از قامتىلعان جانە ءوزىن ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان ازاماتتاردى ەڭبەك ەتۋدىڭ بەلسەندى فورماسىنا تارتۋ دەپ اتادى. ءدال وسىعان «جۇمىسپەن قامتۋ-2020» باعدارلاماسى جۇمىس جاساۋى كەرەك.
ەلباسى انا مەن بالانى قورعاۋعا ەرەكشە كوڭىل ءبولدى. بۇگىننىڭ وزىندە 2050 ستراتەگياسىنىڭ شەڭبەرىندە اتالعان مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن, بارلىق ايماقتاعى قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيى مەن ساپاسىن تەڭەستىرۋ ءۇشىن پرەزيدەنتتىڭ جارلىعىمەن وڭىرلەردى دامىتۋ مينيسترلىگى قۇرىلدى.
گەندەرلىك تەڭدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە, جەمقورلىقپەن كۇرەسكە, باسقارۋدى جەكەلەي جۇرگىزۋگە ەكپىن تۇسىرە وتىرىپ, قازاقستان دەموكراتيانى ارى قاراي ىلگەرى دامىتۋعا نىق بەكىنگەن. مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ اۋقىمدى رەفورماسى, جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋ مەن اۋىلدىق وكرۋگتەر جانە اۋداندىق ماڭىزى بار قالالار اكىمدەرىن سايلاۋ جۇرگىزىلەدى. مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ جاڭا ءستيلى مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك قاعيداتىنا نەگىزدەلەتىن بولادى.
قازاقستان تاعاتتىلىق پەن تۇراقتىلىقتىڭ ەتالونىنا اينالادى. قازاقستان اۋماعىندا ءومىر ءسۇرىپ جاتقان كەز كەلگەن ۇلت وكىلى قازاق ۇلتىنىڭ اجىراماس بولىگى. الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەرگە بارىنشا قۇرمەتپەن قارايتىن زايىرلى مەملەكەتتى ساقتاۋ – ءبىزدىڭ قوعامنىڭ باستى ماقساتى بولىپ قالا بەرەدى.
ءبىزدىڭ كوپۇلتتى جانە كوپكونفەسسيالى قوعامنىڭ باستى جەتىستىگى جاڭا قازاقستاندىق پاتريوتيزم بولۋى شارت. ن.ءا.نازارباەۆتىڭ اتاپ وتكەنىندەي, ءبىزدىڭ بالالارىمىز بەن نەمەرەلەرىمىز سىرت ەلدەن گورى وتانىندا ءومىر سۇرگەندى ارتىق كورەتىندەي, ويتكەنى, ءوز جەرىندە ءوزىن جاقسى سەزىنەتىندەي بولۋعا ءتيىس.
قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتى بۇرىنعىسىنشا تەڭدىك, دايەكتىلىك جانە بولجالدىق قاعيداتتارىنا نەگىزدەلەدى. قازاقستان ايماقتىق قاۋىپسىزدىك جاۋاپكەرشىلىگىن تولىق سەزىنەدى جانە ورتالىق ازيا مەن ودان تىسقارى جەرلەردە قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋدا بەلسەندى كۇش-جىگەر جۇمساۋعا اركەز دايىن.
تەڭ دارەجەدە ءبىز جاھاندىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ءىسىن ۇستانامىز جانە يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ ءتارتىبىن نىعايتۋ مەن ۇلتارالىق جانە دىنارالىق تولەرانتتىلىق قاعيداتتارىن ىلگەرىلەتۋگە, لاڭكەستىك پەن ەكسترەميزمگە قارسى ارەكەت ەتۋگە بارىنشا كۇش سالامىز.
ستراتەگيالىق باسىمدىقتاردى جۇزەگە اسىرۋدا زور ماڭىز ءبىزدىڭ حالىقارالىق ارىپتەستەرىمىزگە بەرىلەدى. قازاقستان وسى مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋدا قولداۋ مەن ىنتىماقتاستىققا بارىنشا سەنسە, بۇل ءوز كەزەگىندە مەملەكەتتەرىمىز بەن حالىقتارىمىزدىڭ ىقپالداستىعىن تەرەڭدەتە تۇسۋگە ىقپال ەتەتىن بولادى.
– 2050 ستراتەگياسى تەك قازاقستاندىقتاردىڭ عانا نازارىن اۋدارىپ وتىرعان جوق قوي…
– ونىڭ دا ءجونى بار. جەلتوقسانداعى جولداۋدا كورسەتىلگەن ەلىمىزدىڭ ءححى عاسىرداعى ۇزاقمەرزىمدى دامۋ باعدارلاماسى الەمدىك وركەنيەتتىڭ دامۋى مەن ناقتى جاعداي ەسەپكە الىنا وتىرىپ ازىرلەنگەن. سوندىقتان دا ول قازاقستاندا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار, شەت ەلدەردە دە كەڭىنەن قولداۋ تاۋىپ وتىر.
نەمىستىڭ بەلگىلى ساياسي ساراپشىسى ميحاەل لاۋبش: «ەۋروپادا دا, الەمنىڭ بارلىق جەرىندەگى سياقتى, قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ءوز حالقىنا ارناعان جولداۋى بەلسەندى تالقىلانۋدا. قۇجات, ءسوزسىز, وڭ قابىلدانۋدا. ءتىپتى ول تەك ەۋرووداق اياسىندا عانا ەمەس, سونداي-اق بىزدە – گەرمانيادا دا. بۇل «2030 ستراتەگياسى» مەن «ەۋروپاعا جول» باعدارلاماسىنىڭ جالعاسى جانە بۇكىل قوعامدى توپتاستىرۋدى, بىرىكتىرۋدى كوزدەيدى», دەدى.
رەسەيمەن ارى قارايعى دا قارىم-قاتىناس ءۇشىن جاڭا جولداۋدىڭ ءمانى مەن ماڭىزى تۋرالى ونداعى ازاماتتار دا ايتۋدا. ال, رەسەي فەدەراتسياسى مەملەكەتتىك دۋماسىنىڭ دەپۋتاتى ولەگ ساۆچەنكو: «تمد ەلدەرىنىڭ ەشقايسىندا وسىندا ۇزاقمەرزىمدى ستراتەگيا جوق. ءتىپتى, رەسەيدىڭ وزىندە, جەكەلەگەن سالالار بويىنشا 2030, 2040 جىلدارعا دەيىنگى ستراتەگيا بار. قازاقستان پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ دانالىعى مەن كۇش-جىگەرى قازاقستاننىڭ الداعى 50 جىلداعى ۇستانىمدارى مەن ماقساتتارىن انىقتاپ, سەرپىلىس جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قازاقستاننىڭ ستراتەگيالىق ارىپتەسى سانالاتىن رەسەي ءۇشىن, ارينە, ارتىقشىلىقتاردى ءبىلۋ وتە قاجەتتى. ال, مۇنداي ۇزاقمەرزىمدى باعدارلاما قازاقستانمەن كوپتەگەن جىلدارعا ىنتىماقتاستىقتى مەجەلەۋگە جاعداي تۋعىزادى. ءبىز, كەيبىر جاعدايلاردا قازاقستاننان ۇيرەنۋىمىز كەرەكتىگىن ايتۋعا ءتيىسپىن», – دەپ اتاپ كورسەتتى.
امەريكالىق ستراتەگيالىق جانە حالىقارالىق زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ جەتەكشى ساراپشىلارىنىڭ ءبىرى, ساياساتتانۋشى دجەففري مينكوفف: «پرەزيدەنتتىڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋى – ءبارىن تەگىس قامتيتىن ماقساتتى ءسوز. «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا جاعىراپيالىق جاعدايدىڭ ارتىقشىلىقتارىن دامىتۋ مەن الەمنىڭ ءتۇرلى ايماقتارىمەن ارى قارايعى ىقپالداسۋى بارىسىندا ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى مەن ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ سالالارىندا الدان شىعاتىن جايتتەر ناقتى انىقتالعان», دەپ مالىمدەدى.
– جولداۋدى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قازاقستاندىقتارعا قانداي ناقتى قادامدار قاجەت دەپ ويلايسىز, ويتكەنى, 2050 ستراتەگياسى شىن مانىندە ءبىزدىڭ الداعى ونجىلدىقتاردا ءومىر سۇرەتىن باعىتىمىز عوي؟
– وتە دۇرىس ايتاسىز. تۇتاسىمەن العاندا, قازاقستاننىڭ 2050 جىلعا قاراي الەمنىڭ دامىعان جانە وركەندەگەن 30 مەملەكەتىنىڭ قاتارىنا قوسىلۋى تۋرالى ءسوز بولىپ وتىر, ستراتەگيانىڭ ەڭ باستى ماقساتى دا قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيى مەن ساپاسىن تۇبەگەيلى ارتتىرۋدا جاتىر. جانە ول ءاردايىم مەملەكەت باسشىسىنىڭ بارلىق جاسامپاز قىزمەتىنىڭ كۆينتەسسەنتسياسى (ناعىز مازمۇنى) بولىپ كەلەدى.
2050 ستراتەگياسى قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ كورەگەندىگى مەن ستراتەگيالىق دانالىعىنىڭ كەزەكتى ءبىر جارقىن ايعاعى بولىپ وتىر. سونداي-اق ءبىزدىڭ ستراتەگيالىق باسىمدىقتارىمىز بەن مۇمكىندىكتەرىمىزدىڭ ايقىن پراگماتيكالىق باعاسىنا نەگىزدەلگەن جانە بۇل ونىڭ تابىستى جۇزەگە اسىرىلۋىنىڭ ماڭىزدى فاكتورىنىڭ ءبىرى سانالادى. كەلەسى ءبىر ماڭىزدى فاكتور رەتىندە قازاقستاندىقتاردىڭ تاۋەلسىزدىك جىلدارى قالىپتاسقان جاڭا گەنەراتسياسىن سيپاتتايتىن ىشكى بوستاندىعى مەن ومىرلىك ءوپتيميزمىن ايتار ەدىم.
بۇگىندە وسىناۋ شاپشاڭ وزگەرمەلى الەمدە لايىقتى ورىنعا يە بولۋ ءۇشىن پرەزيدەنت ءاربىر وتانداسىمىزدى, تۇتاستاي العاندا بۇكىل قوعامدى ۇزدىكسىز جاڭعىرۋ مەن جەتىلۋگە شاقىردى. ونىڭ جارقىن مىسالى رەتىندە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ ءوزىن ايتۋعا بولادى.
2050 ستراتەگياسى جاسامپازدىقتىڭ جەمىستى جالعاسى بولىپ تابىلادى. وندا كوزدەلگەن مىندەتتەردى تابىستى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ماڭىزدى فاكتورى ۇلتىمىز بەن ەلباسىمىزدىڭ بىرلىگى, حالقىمىزدىڭ سارقىلماس كۇشى مەن جاسامپاز قۋاتىندا جاتىر.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن سامات مۇسا,
«ەگەمەن قازاقستان».
