رۋحانيات • 26 شىلدە، 2019

قۇم استىنداعى قالاشىق

737 رەتكورسەتىلدى

اتىراۋ ايماعىنداعى ەجەلگى قالالار دەگەندە الدىمەن سارايشىق ەسكە تۇسەدى. بىراق بۇل ولكەدە سارايشىقتان باسقا دا 13 شاھار بولعان. سونىڭ ءبىرى – قورعانشا قالاسى. قىزىلقوعا اۋدانى قاراكول اۋىلىنىڭ ماڭىندا ورنالاسقان قالانىڭ نەگىزىن كىم، قاشان قالادى دەگەن ساۋالعا ءالى كۇنگە ناقتى جاۋاپ جوق.

اڭىزعا سۇيەنسەك، اسانقايعى ەدىلدەن بەرى كوشكەندە بىرنەشە ءجۇز اداممەن بىرگە سول جەرگە ءۇي سالىپ، ون جىل وتىر­عان. مۇرات موڭكە ۇلى ء«ۇش قيان» تولعاۋىندا:

اقتوبە مەن قورعانشا،
اسانقايعى بابانىڭ
قىزىل تاستان ءۇي سالدىرىپ،
ون جىل تۇتاس وتىرىپ،
اڭگىمە قۇرىپ كەتكەن جەر، – دەپ جىرلايدى. مۇن­دا اسان­قاي­عى بابامىز وتى­رىپ كەتسە، وندا قالا XV عا­سىر­دا سالىنعان بولادى. ال اقىن شىنياز شاناي ۇلى قور­عان­شا­نى سالدىرعان نۇرالى حان دەپ جىرعا قوسادى.
حان بولعان ودان كەيىن نۇرالى ەدى،
حان اۋىلىن سىرىم شاۋىپ توزدىرعاندا،
اقىلدى الدار بيدەن سۇراپ ەدى.
تۇرعىزىپ تايسويعاننان قورعانشانى
ون جىلداي مەكەن ەتكەن تۇراعى ەدى، – دەگەن. بۇل جىردى نەگىز قىپ الساق، قالا XVIII عا­سىردىڭ ەكىنشى جارتىسىنا تيەسىلى بولادى. اتىراۋ وبلىسى تاريحي مادەني مۇرانى قورعاۋ، قالپىنا كەلتىرۋ جانە پايدالانۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك ينس­پەك­تسيا باسشىسىنىڭ ورىنبا­سا­رى فارحاد بايداۋلەتوۆ: «قور­عانشا قالاسىنا ارحەولوگ مارات قاسەنوۆ قازبا جۇمىس­تا­­رىن جۇرگىزىپ، شاھار­دىڭ XV-XVIII عاسىرلاردا سالىنعانىن انىقتادى»، دەيدى.

تاريح عىلىمدارىنىڭ كانديداتى، ارحەولوگ مارات قا­سەنوۆ­تىڭ ايتۋىنشا، قور­عان­شا تۋرالى جازبا دەرەكتەر ساقتال­ما­عان. تەك ەل اۋزىنداعى جىر-داس­تاندار مەن اڭىزداردا عانا ەجەلگى شاھاردىڭ اتى اتالادى. قالادا قاراۋىل مۇناراسى بولعان دەگەن دە اڭىز بار. قالا قۇرىلىسى مەن قورعانى شيكى كىرپىشتەن قالانعان. كولەمى مەن قورعاننىڭ بيىكتىگىنە قا­راپ، ونىڭ قورعانىس قىزمەتىن اتقار­عانىن اڭعارۋعا بولادى. جاۋگەرشىلىك كەزىندە وسى جەرگە الىس-جاقىننان ادامدار كەلىپ تىعىلىپ، قامال ۇستىنە شىققان ساداقشىلار جاۋدى قامالعا جەتكىزبەي قىرىپ وتىرعان.

وبلىستىق تاريحي-مادەني مۇ­­رانى قورعاۋ، قالپىنا كەل­­تىرۋ جانە پايدالانۋ جو­نىن­­دەگى مەملەكەتتىك ينسپەك­تسيا باسشىسىنىڭ ورىنباسارى فارحاد بايداۋلەتوۆ: «قورعانشامەن قاتار ايتىلاتىن اقتوبە دەگەن دە قالا بار»، دەيدى. ول قورعانشانىڭ سولتۇستىك شىعى­سىندا 8 شاقىرىم قا­شىق­­تىقتا ورنالاسقان. قۇم توبە­لى بيىكتىك. بۇل توبەدەن قۇمىرا، شىنى سىنىقتارى، قۇل­پىتاس تابىلدى. اقتوبە مەن قور­عانشا قالاسىنىڭ ورنى انىق­تالىپ، قازبا جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. اكادەميك الكەي مارعۇلان مۇنداي قالالاردى «جان قور­عاي­تىن قامال» دەپ اتاعان ەكەن. تاريحشىلار كىشى ءجۇزدىڭ ابىل­قايىر، نۇرالى سەكىلدى باسقا دا حاندارى مەن بيلەۋشىلەرىنىڭ قالا-مەكەندەرى بولعانىن، ولار وسى وردالاردا تۇرىپ، بيلىك جۇرگىزگەندەرىن ايتادى. تالاي تاريحتى توپىراق استىنا جاسىرعان قورعانشا قالاسى تۋرالى ازىرگە بەلگىلى تۇستار وسى.

اتىراۋ وڭىرىندەگى تاريحي مۇرالاردىڭ 4-ەۋى رەسپۋب­لي­كا­لىق، 313-ءى جەرگىلىكتى قورعالۋ تىزىمىنە ەنگەن. ودان بولەك تاعى 775 نىسان الدىن الا ەسەپكە الۋ تىزىمىنە قوسىلدى. ءبىر اتاپ وتەرلىگى، سوڭعى بەس جىلدا جاڭا­دان 500-گە جۋىق ەسكەرتكىش تابىلدى. بۇل ولكە تاريحىن تانىپ-ءبىلۋ باعىتىندا جاسالىپ جاتقان جۇمىستاردىڭ ناتي­جە­لى­لى­گىن كورسەتەدى.

اتىراۋ

سوڭعى جاڭالىقتار

تويدىڭ سوڭى توپىرلاعان اۋرۋ

ايماقتار • بۇگىن، 10:22

ۇعىنا بىلگەنگە – ۇلت تاعدىرى

ساياسات • بۇگىن، 06:57

كوڭىلگە مەدەت بولعان ماقالا

رۋحانيات • بۇگىن، 06:56

54 ادام جازىلىپ شىقتى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 06:39

ەل بولىپ ەڭسەرەمىز

ساياسات • بۇگىن، 06:20

بۋمەرانگ

رۋحانيات • بۇگىن، 05:54

قورعاۋشىلارعا دا قولداۋ قاجەت

ايماقتار • بۇگىن، 05:46

تويدىڭ سوڭى توپىرلاعان سىرقات

ايماقتار • بۇگىن، 05:43

اقيرەكتە – ارىستان باب...

تانىم • بۇگىن، 05:33

تەاتردىڭ ونلاين تارتۋى

رۋحانيات • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار